سنکوپ چیست | انواع سنکوپ، نشانه ها و علت ها

انواع سنکوپ، نشانه ها و علت ها

سنکوپ که ممکن است آن را با اصطلاحاتی نظیر سنکوپ مغزی یا سنکوپ قلبی نیز به کار ببرند، نوعی اختلال هوشیاری گذرا است. در واقع، در اثر بروز حالت سنکوپ، فرد برای مدت کوتاهی هوشیاری خود را از دست می دهد. این مساله به عملکرد مغز مربوط نیست و از نارسایی های قلبی ناشی می شود. به همین دلیل نیز در صورت وجود عارضه سنکوپ، باید قبل از هر چیز به یک پزشک متخصص قلب و عروق مراجعه نمود.

به طور کلی، هر گاه اکسیژن به طور کامل به مغز نرسد، مغز قدرت فعالیت خود را از دست می دهد. در نتیجه، شخص دچار بیهوشی موقت (عمدتا در حد یک تا سه دقیقه) خواهد شد. گاهی ممکن است حالت سنکوپ با وقوع تشنج در افراد مبتلا به بیماری صرع اشتباه گرفته شود. اما لازم است بدانید با اینکه در بسیاری از موارد، علائم عارضه سنکوپ با حالت تشنج مشابه هستند، اما نباید این دو حالت را یکسان در نظر گرفت.

در این مقاله قصد داریم به بیان نکاتی درباره حالت سنکوپ بپردازیم. این که آیا سنکوپ خطرناک است یا خیر و آیا ارتباطی بین سنکوپ و مرگ وجود دارد از جمله مسائلی است که در این مقاله به آن خواهیم پرداخت. همچنین، اگر به دنبال اطلاعاتی درباره انواع سنکوپ هستید، خواندن این مقاله را به شما پیشنهاد می کنیم.

سنکوپ چیست؟

سنکوپ به حالتی اطلاق می شود که فرد به صورت موقتی و گذرا هوشیاری خود را از دست می دهد. این که چرا سنکوپ اتفاق می افتد به شدت ضربان قلب و رسیدن اکسیژن به مغز مربوط می شود. در واقع، هنگامی که جریان خون کافی به مغز نرسد، فرد دچار اختلال هوشیاری شده و برای مدت کوتاهی از حال می رود. نکته ای که باید به آن دقت شود آن است که مغز انسان در حالتی که دچار سنکوپ شده کاملا سالم بوده و جای هیچ گونه نگرانی نیست. آنچه باعث عارضه سنکوپ می شود نرسیدن جریان خون به مغز است که منجر به از دست دادن فعالیت مغز برای یک لحظه کوتاه خواهد شد.

سنکوپ چیست
سنکوپ چیست

از دست دادن هوشیاری در اثر سنکوپ ممکن است در حالت های نشسته یا ایستاده رخ دهد. برای مثال، اگر سنکوپ قلبی در حالت ایستاده رخ دهد، فرد بر روی زمین سقوط خواهد کرد. اما نکته ای که وجود دارد آن است که پس از برقراری جریان خون و رسیدن اکسیژن به مغز، شخص مجددا هوشیاری خود را به دست خواهد آورد؛ بدون آن که نیازی به اقدامات درمانی اضافی وجود داشته باشد. انواع سنکوپ را می توان بر اساس علت و شدت آن به دو گروه تقسیم بندی کرد؛ سنکوپ خوش خیم و سنکوپ بدخیم.

 

ویژگی های سنکوپ قلبی چیست؟

سنکوپ یا همان اختلال هوشیاری در اثر نرسیدن اکسیژن به مغز، ویژگی های مهمی دارد. تشخیص سنکوپ و نوع آن نیز بر اساس همین ویژگی ها انجام می گیرد. از جمله ویژگی های اصلی سنکوپ می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • فرد در حالت سنکوپ هوشیاری خود را به صورت کامل از دست می دهد.
  • حالت سنکوپ یک حالت گذرا محسوب می شود.
  • مدت زمان سنکوپ معمولا کمتر از یک دقیقه و نهایتا بین یک تا سه دقیقه خواهد بود و طولانی تر نمی شود.
  • درمان و رفع حالت سنکوپ به صورت خود به خود و بدون انجام هیچ گونه اقدام درمانی انجام می گیرد.
ویژگی‌های سنکوپ
ویژگی‌های سنکوپ

اگر شخص دچار اختلال هوشیاری شده و هوشیاری خود را برای مدت کوتاهی از دست بدهد و با علائم بالا همراه باشد، این حالت را سنکوپ کامل می گوییم. همان طور که اشاره کردیم، درمان سنکوپ خود به خود است و به محض برقراری جریان خون به مغز، فرد هوشیاری خود را به دست می آورد. اما لازم است برای بررسی علت آن در اسرع وقت به یک پزشک متخصص قلب و عروق مراجعه نمود.

تفاوت حالت سنکوپ با تشنج یا صرع چیست؟

گاهی حالت های تشنج و سنکوپ بسیار به یکدیگر شباهت دارند. اما توجه به برخی نکات می تواند تمایز آن ها از یکدیگر را نشان دهد. برخی از این نشانه ها را در ادامه توضیح خواهیم داد.

تفاوت حالت سنکوپ با تشنج
تفاوت حالت سنکوپ با تشنج

علت وقوع سنکوپ و تشنج

تشنج یا بیماری صرع در اثر برخی نارسایی های مغزی به وجود می آید. در اصل، تشنج های پی در پی یا صرع از بیماری های مغزی ناشی می شود. بیماری های مغزی ممکن است به ساختار مغز مرتبط باشند. همچنین، مواردی چون اختلالات متابولیسمی بدن و یا تداخل دارویی و یا حتی برخی از مسمومیت ها می توانند منجر به بروز تشنج شوند. این در حالی است که در مغز افراد مبتلا به سنکوپ هیچ گونه بیماری یا مشکلی وجود ندارد.

مدت زمانی که سنکوپ و تشنج طول می کشند

نکته دیگری که تفاوت سنکوپ با تشنج را نشان می دهد، مدت زمان وقوع آن است. در واقع، مدت زمانی که طول می کشد تا فرد پس از تشنج، هوشیاری خود را به دست آورد، طولانی تر از سنکوپ است. همچنین، در بسیاری از موارد، فردی که دچار تشنج می شود، هوشیاری خود را به صورت کامل به دست نمی آورد. به طوری که گاهی تا مدت ها پس از هوشیار شدن، بیمار حالتی خواب آلوده دارد. تمامی این حالت ها به این نکته مربوط می شود که تشنج در اثر وجود یک مشکل در مغز شخص به وجود می آید و نشان دهنده یک بیماری مغزی است نه صرفا قطع جریان خون به مغز.

ارتباط تشنج با سنکوپ
ارتباط تشنج با سنکوپ

عوارض ناشی از سنکوپ و تشنج

عوارض سنکوپ با تشنج نیز با یکدیگر تفاوت دارند. افرادی که به تشنج دچار می شوند گاهی با بی اختیاری ادرار روبرو خواهند شد. همچنین، بروز تشنج می تواند اختلالات عملکردی در برخی از اندام های دیگر بدن به وجود آورد. حتی در بسیاری از موارد، فرد پس از به دست آوردن هوشیاری خود دچار سردرد شده و احساس خواب آلودگی دارد. این در حالی است که حالت سنکوپ در یک لحظه رخ داده و به محض برقراری جریان خون شخص به حالت عادی باز خواهد گشت. البته گاهی شباهت سنکوپ و برخی از انواع تشنج چنان زیاد می شود که تشخیص آن ها از یکدیگر دشوار می گردد.

این نکته را در نظر داشته باشید که گاهی بیماران مبتلا به تشنج های پی در پی (اپی لپسی) یا صرع، در مواقع تشنج دچار عارضه سنکوپ هم می شوند. البته در چنین شرایطی مساله کاملا پیچیده تر شده و نحوه برخورد پزشک با وضعیت موجود کاملا متفاوت خواهد بود.

علت بروز حالت سنکوپ چیست؟

پس از شناخت حالت سنکوپ، حال این سوال مطرح می شود که عارضه سنکوپ در چه صورتی به وجود می آید و چقدر خطرناک است؟ بنا بر آن چه گفته شد، سنکوپ عبارت است از نرسیدن خون و اکسیژن به مغز و از دست دادن هوشیاری در فرد. یکی از دلایلی که می تواند عامل نرسیدن خون به مغز باشد و منجر به سنکوپ شود، افت فشار ناگهانی و موقتی است. کاهش فشار خون عمدتا در اثر اختلال در ضربان قلب به وجود می آید. این اختلال ممکن است به صورت ایست قلبی کوتاه نیز بروز کند. در هر حال، هر گاه ضربان های قلب به حدی تند شوند که قلب نتواند خون را به همه قسمت های بدن از جمله مغز پمپاژ کند، سنکوپ ایجاد می گردد. انواع آریتمی قلبی نظیر تاکی کاردی بطنی و یا تاکی کاردی فوق بطنی از جمله نارسایی های قلبی هستند که می توانند عارضه سنکوپ را به همراه داشته باشند.

ایجاد سنکوپ در اثر اریتمی های قلبی
ایجاد سنکوپ در اثر اریتمی های قلبی

گاهی حالت سنکوپ در اثر اختلال های مکانیکی در قلب بروز می کند. برای مثال، ممکن است دریچه آئورت دچار تنگی شدیدی باشد که در این حالت خونرسانی به مغز دشوار خواهد شد. همچنین، در بسیاری از افراد مبتلا به بیماری های قلبی، افزایش ضخامت دیواره قلب دیده می شود. در اثر این پدیده، بیماری هیپرتروفیک کاردیومیوپاتی به وجود می آید که منشا ژنتیکی دارد. در چنین شرایطی حتی با وجود عدم شکل گیری آریتمی های قلبی، فرد ممکن است حالت سنکوپ را تجربه نماید. تشخیص علت صحیح حالت سنکوپ توسط یک متخصص قلب و عروق، منجر به انتخاب بهترین روش درمانی برای رفع این حالت خواهد شد.

انواع سنکوپ کدام اند؟

حالت سنکوپ در اثر بیماری های ژنتیکی قلب و یا انواع آریتمی های قلبی به وجود می آید. اما این که انواع سنکوپ در افراد مختلف چگونه بروز می کند، در نحوه درمان عارضه سنکوپ تاثیرگذار است. انواع سنکوپ ممکن است خوش خیم یا بدخیم باشند که در ادامه برخی از ویژگی های آن ها را بیان می کنیم. تشخیص نوع سنکوپ تنها توسط یک پزشک متخصص قلب و عروق مجرب امکان پذیر خواهد بود. از دید پزشکانی چون دکتر محمود افتخار زاده، در صورت بروز سنکوپ لازم است ابتدا تمامی علل سنکوپ بدخیم رد شوند تا بتوان آن را سنکوپ خوش خیم دانست.

انواع سنکوپ کدامند
انواع سنکوپ کدامند

سنکوپ خوش خیم چه ویژگی هایی دارد؟

شایع ترین نوع حالت سنکوپ، سنکوپ های خوش خیمی هستند که عمدتا مشکلی برای افراد ایجاد نخواهند کرد. سنکوپ های خوش خیم که تحت عنوان Neurally Mediated Syncope نیز شناخته می شوند، عمدتا به دلیل تغییر در وضعیت عصبی سمپاتیک و پاراسمپاتیک به وجود می آیند. این تغییرات معمولا به صورت گذرا ایجاد شده و فشار و ضربان را به طور موقتی کاهش می دهند. در نتیجه خون اصلا یا به اندازه کافی به مغز نرسیده و منجر به بروز عارضه سنکوپ می شود. سنکوپ رفلکسی عنوان دیگری است که به این نوع سنکوپ اطلاق می شود. البته ممکن است از اصطلاح سنکوپ وازوواگال نیز برای سنکوپ های خوش خیم با این ویژگی ها استفاده گردد.

علائم سنکوپ خوش خیم
علائم سنکوپ خوش خیم

سنکوپ های خوش خیم هیچ گونه مشکل جدی برای فرد به وجود نمی آورند. شخصی که دچار سنکوپ خوش خیم می شود دارای ساختمان قلب سالم است. به طوری که نوار قلب و اکوکاردیوگرافی شخص هیچ گونه نارسایی یا رفتار غیرطبیعی نشان نمی دهد. بنابراین، فرد تنها به حالت سنکوپ دچار می شود و حالت های خطرناک مانند ایست قلبی را تجربه نخواهد کرد. دقت کنید که سنکوپ های خوش خیم در حالت های خوابیده یا در حالت دراز کشیدن ایجاد نمی شوند.

چگونه می توان سنکوپ خوش خیم را از سنکوپ بدخیم تشخیص داد؟

افرادی که به عارضه سنکوپ خوش خیم دچار می شوند، معمولا قبل از بروز این حالت دچار سرگیجه یا حالت تهوع می شوند. در واقع، قبل از اینکه حالت سنکوپ بروز کند، فرد یکی از این نشانه ها را احساس خواهد کرد. حتی ممکن است دچار رنگ پریدگی و تعریق گردد. در هر حال، پس از بروز هر یک از این علائم، بیمار به سرعت هوشیاری خود را از دست داده و اگر در حالت ایستاده باشد به زمین سقوط خواهد کرد. علائم یاد شده حتما باید در شرح حال بیمار یادداشت شود تا با انجام معاینات فیزیکی و پرسش از بیمار بتوان از خوش خیم بودن سنکوپ اطمینان حاصل کرد.

انجام تست تیلت برای تشخیص سنکوپ
انجام تست تیلت برای تشخیص سنکوپ

نکته ای که در مورد تشخیص سنکوپ خوش خیم از بدخیم وجود دارد این است که پزشک باید حتما تمامی علل سنکوپ بدخیم را بررسی کند و در صورت عدم وجود آن ها، سنکوپ را خوش خیم اعلام نماید. در غیر این صورت، ممکن است مشکلات جدی در آینده به وجود آید.

پزشکان متخصص قلب و عروق مجرب از جمله دکتر محمود افتخار زاده با انجام تست تیلت، از خوش خیم یا بدخیم بودن حالت سنکوپ در فرد مطمئن خواهند شد. تست تیلت یک ابزار تشخیصی برای نارسایی های قلبی است که طی آن بیمار در شرایط سنکوپ قرار گرفته و واکنش بدن وی به آن بررسی می گردد.

 

Facebook
Twitter
Pinterest
LinkedIn

مقالات مرتبط

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.