ابلیشن سهبعدی، یکی از پیشرفتهترین فناوریهای درمانی در حوزه الکتروفیزیولوژی قلب، تحولی بزرگ در درمان آریتمیهای پیچیده محسوب میشود. این روش با استفاده از سیستمهای نقشهبرداری پیشرفته، به پزشک امکان میدهد مسیرهای الکتریکی غیرطبیعی قلب را با دقت بالا شناسایی و درمان کند، آنهم بدون نیاز به وابستگی شدید به تصویربرداری فلوروسکوپی و اشعه ایکس. برخلاف روشهای سنتی ابلیشن قلبی که اغلب با چالشهایی مانند دقت پایین، دید محدود و ناتوانی در شناسایی مسیرهای پنهان مواجه بودند، ابلیشن به روش سهبعدی توانسته این محدودیتها را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
درواقع، فناوری نقشهبرداری سهبعدی قلب، انقلابی در تشخیص و درمان آریتمیهای قلبی بهوجود آورده است؛ اختلالاتی که میتوانند باعث تپشهای نامنظم، بسیار سریع یا حتی کند شوند. برخی از این آریتمیها بیخطرند، اما در موارد پیشرفته ممکن است تهدیدکننده حیات باشند.
آشنایی با فناوری ابلیشن سهبعدی
درمان آریتمیهای قلبی طی سالهای اخیر دستخوش تحولات گستردهای شده است. ابلیشن قلبی بهعنوان یک درمان اصلی برای اختلالات ریتم قلب، بهطور سنتی با استفاده از تصویربرداری فلوروسکوپی (اشعه ایکس) و هدایت دستی کاتتر انجام میشد. با این حال، در موارد پیچیده، این روشها محدودیتهایی در دقت و ایمنی داشتند. ظهور فناوریهای پیشرفتهای مانند سیستمهای نقشهبرداری الکتروآناتومیک سهبعدی، توانسته دقت درمان را به شکل چشمگیری افزایش دهد. در ادامه با اصول ابلیشن معمولی و تفاوت آن با سیستمهای نقشهبرداری سهبعدی آشنا میشوید:
ابلیشن معمولی چگونه است؟
در روش ابلیشن معمولی، پزشک یک یا چند کاتتر مخصوص از طریق ورید یا شریان وارد قلب میکند. این کاتترها به ناحیهای از قلب هدایت میشوند که تصور میشود منبع آریتمی در آن قرار دارد. سپس با استفاده از انرژی رادیوفرکوئنسی (گرما) یا کرایو (سرما)، بافتی که سیگنالهای الکتریکی غیرطبیعی تولید میکند، تخریب میشود.
این فرآیند باعث قطع مسیر الکتریکی نابجا و درمان آریتمی قلبی به روش فریز کردن یا سوزاندن میشود. هدایت کاتتر در این روش، معمولاً با استفاده از فلوروسکوپی (اشعه ایکس) انجام میشود. این تصاویر دوبعدی هستند و اگرچه کمککنندهاند، اما دقت آنها در تشخیص ساختارهای پیچیده یا نواحی کوچک در حفرههای قلبی پایینتر است.
سیستم نقشهبرداری سهبعدی چیست؟
سیستمهای پیشرفته نقشهبرداری الکتروآناتومیک مانند Ensite، CARTO و RHYTHMIA فناوریهایی هستند که به پزشکان این امکان را میدهند تا تصویری سهبعدی و دینامیک از حفرههای قلبی بیمار ایجاد کنند. این نقشه، شامل اطلاعاتی از ساختار قلب، مسیرهای هدایت الکتریکی و نقاط غیرطبیعی است که منشأ آریتمیها هستند.
این سیستمها با ترکیب دادههای آناتومیک (از طریق مکانیابی کاتتر در فضا) و اطلاعات الکتریکی (پتانسیلهای دریافتی از دیوارههای قلب)، نقشهای دقیق از عملکرد الکتریکی قلب تولید میکنند. این امر برای بیماران جوان، کودکان یا زنان باردار بسیار حائز اهمیت است. در روش ابلیشن سهبعدی، احتمال موفقیت درمان بیشتر و میزان عوارض پایینتر از روشهای معمول است. 3D Ablation – Prof. Basri Amasyalı (basriamasyali.com)
مزایای ابلیشن با نقشهبرداری سهبعدی
پیشرفت در فناوری نقشهبرداری سهبعدی قلب، نقطه عطفی در درمان آریتمیهای پیچیده بوده است. در مقایسه با روشهای سنتی که بیشتر به تصویربرداری با اشعه ایکس متکی بودند، روشهای نوین تصویربرداری الکتروآناتومیک این امکان را فراهم میکنند که پزشک درک عمیقتری از ساختار داخلی قلب و رفتار الکتریکی آن بهدست آورد. در ادامه سه مزیت ابلیشن سهبعدی را بررسی میکنیم:
افزایش دقت محلیابی
یکی از مهمترین ویژگیهای سیستمهای نقشهبرداری سهبعدی، قابلیت موقعیتیابی دقیق منشأ آریتمی در قلب است. برخلاف روشهای سنتی که تنها به یک دید دوبعدی محدود هستند، این سیستمها میتوانند نقشهای دینامیک و دقیق از ساختار قلب و سیگنالهای الکتریکی تولید کنند.
این نقشهبرداریها بهویژه در مواردی که آریتمی دارای منشأهای چندکانونی یا مسیرهای پنهان است، کارایی بالایی دارند. به کمک سنسورهای دقیق، ولتاژهای موضعی دیواره قلب بررسی شده و پتانسیلهای الکتریکی نابجا که در شرایط عادی قابل تشخیص نیستند، بهخوبی شناسایی میشوند. این موضوع برای درمان آریتمیهایی نظیر فیبریلاسیون دهلیزی پایدار یا تاکیکاردی بطنی بسیار حیاتی است. Catheter ablation of paroxysmal atrial fibrillation using a 3D mapping system – PubMed (nih.gov)
کاهش عوارض و اشعه
یکی از معضلات روشهای سنتی ابلیشن، استفاده مداوم از اشعه ایکس (فلوروسکوپی) بود که برای بیماران و تیم درمانی مضر است. میزان پرتودهی در یک عمل استاندارد ابلیشن میتواند برابر با چندین عکس رادیولوژیک یا حتی بیشتر باشد. این موضوع در بیماران جوان، زنان باردار یا مبتلایان به بیماریهای زمینهای خاص، اهمیت بیشتری دارد. در فناوری ابلیشن سهبعدی، بهدلیل بهرهگیری از سیستمهای موقعیتیابی پیشرفته (الکتروآناتومیک)، بسیاری از مراحل درمان بدون نیاز به استفاده از اشعه انجام میشود. حتی در مواردی، کل روند درمان میتواند با کمترین میزان تابش یا کاملاً بدون اشعه انجام شود.
امکان درمان آریتمیهای پیچیدهتر
یکی از بزرگترین چالشهای درمانی در حوزه الکتروفیزیولوژی، درمان آریتمیهایی با منشأ غیرقابل پیشبینی یا چندکانونی است. از جمله این اختلالات میتوان به فیبریلاسیون دهلیزی پایدار، تاکیکاردی بطنی مقاوم به دارو و سندرم WPW (وولف-پارکینسون-وایت) اشاره کرد. در روشهای سنتی، نبود نقشه دقیق باعث میشد تشخیص منبع واقعی آریتمی دشوار یا غیرممکن باشد. اما سیستمهای پیشرفته مانند CARTO یا RHYTHMIA، به پزشک اجازه میدهند تا در زمان واقعی مسیرهای الکتریکی انحرافی، کانونهای پنهان و حتی مدارهای بازگشتی پیچیده را بهدقت شناسایی کنند.
فرآیند انجام ابلیشن سهبعدی
انجام ابلیشن سهبعدی فرآیندی دقیق، ایمن و کاملاً کنترلشده است که تحت نظر فوقتخصص الکتروفیزیولوژی قلب صورت میگیرد. برخلاف تصور عموم، این روش جراحی باز قلب نیست بلکه روشی کمتهاجمی و اندواسکولار است که با عبور کاتتر از طریق رگهای محیطی مانند ورید فمورال انجام میشود. فرآیند کلی ابلیشن سهبعدی در سه مرحله اصلی انجام میشود که در ادامه هر بخش را بهتفصیل بررسی میکنیم:
آمادگی بیمار
پیش از انجام ابلیشن، بیمار باید یک سری اقدامات تشخیصی و آزمایشگاهی را پشت سر بگذارد. این مراحل معمولاً شامل نوار قلب (ECG) برای بررسی نوع و محل آریتمی، اکوکاردیوگرافی برای ارزیابی ساختار و عملکرد قلب، آزمایش خون برای بررسی وضعیت کلی سلامت، الکترولیتها و عملکرد کلیه و کبد و گاهی اوقات MRI یا CT قلب جهت تعیین آناتومی دقیق (برای تنظیم بهتر سیستم نقشهبرداری) میباشد.
پزشک از بیمار میخواهد که شب قبل از عمل از خوردن و آشامیدن خودداری کند (ناشتا باشد) و در صورت مصرف داروهای خاص مانند ضدانعقادها، تنظیم دوز انجام میشود. در مشاوره قبل از عمل، تمام مراحل درمان توضیح داده میشود تا بیمار با آرامش خاطر کامل وارد اتاق عمل شود.
مراحل اصلی حین عمل
عمل ابلیشن قلبی با نقشهبرداری سهبعدی در اتاق مخصوص الکتروفیزیولوژی انجام میشود که مجهز به سیستمهای پیشرفته است. پس از ضدعفونی و بیحسی موضعی در کشاله ران، یک یا چند کاتتر نازک از طریق رگها وارد قلب میشود. سیستم نقشهبرداری سهبعدی شروع به ساخت نقشه الکتریکی و آناتومیک قلب میکند. این نقشه به پزشک کمک میکند تا محل دقیق سیگنالهای الکتریکی غیرطبیعی را تشخیص دهد.
پس از شناسایی محل آریتمی، پزشک با استفاده از انرژی رادیوفرکوئنسی (گرما) یا کریو (فریز کردن)، بافت غیرطبیعی را از بین میبرد. در تمام این مراحل، عملکرد قلب، فشار خون، اکسیژن و سایر علائم حیاتی بیمار بهصورت لحظهای پایش میشود. این عمل معمولاً بین ۲ تا ۴ ساعت طول میکشد.
مدت زمان و دوران نقاهت و مراقبتهای بعد از عمل
پس از اتمام عمل، بیمار به بخش ریکاوری منتقل میشود و چند ساعت تحت نظر میماند. در اغلب موارد، بیمار همان روز یا روز بعد مرخص میشود. مدت زمان بستری بستگی به وضعیت عمومی، نوع آریتمی و میزان انرژی بهکاررفته در ابلیشن دارد.
نکات مهم پس از عمل شامل استراحت نسبی برای ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول، بهخصوص پرهیز از فعالیت شدید بدنی، اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین یا رانندگی تا چند روز، پیگیری با پزشک جهت بررسی اثر بخشی درمان، مصرف داروهای تجویزشده از جمله داروهای ضدانعقاد، ضدآریتمی یا تنظیمکننده فشار خون میباشد. در بسیاری از موارد، بیمار پس از چند روز به فعالیتهای روزمره بازمیگردد. اگرچه ممکن است در هفتههای اول، گهگاه تپش قلب یا احساس نامنظم بودن ضربان وجود داشته باشد، اما معمولاً موقت بوده و بهبود مییابد.
چه بیمارانی کاندید ابلیشن سهبعدی هستند؟
ابلیشن سهبعدی معمولاً برای بیمارانی توصیه میشود که آریتمی قلبی آنها پیچیده، مقاوم به درمان یا عودکننده است. این روش بهویژه در مواردی کاربرد دارد که درمانهای دارویی یا ابلیشن معمولی پاسخ مؤثری نداشتهاند.
گروههای زیر معمولاً کاندید مناسبی برای این روش پیشرفته محسوب میشوند:
- بیمارانی که به داروهای ضد آریتمی پاسخ نمیدهند یا دچار عوارض دارویی شدهاند.
- افرادی که کیفیت زندگیشان بهدلیل حملات مکرر آریتمی بهشدت افت کرده است.
- بیمارانی که قبلاً ابلیشن معمولی انجام دادهاند ولی همچنان دچار عود آریتمی هستند.
- افرادی با آریتمیهای پیچیده یا غیرمعمول مانند تاکیکاردیهای بطنی ساختاریافته یا آریتمیهای ناشی از بیماریهای مادرزادی قلب.
- زنان باردار یا بیماران جوان که پرهیز از اشعه فلوروسکوپی در آنها اهمیت ویژه دارد.
- بیمارانی با نقشه الکتریکی مبهم یا مسیرهای الکتریکی پنهان که تشخیص آنها نیاز به تصویربرداری دقیقتری دارد.
این روش نهتنها دقت تشخیص را بالا میبرد، بلکه به پزشک امکان میدهد با حداقل خطر و حداکثر اثربخشی، نواحی مسبب آریتمی را هدف قرار دهد.
عوارض ابلیشن سه بعدی
ابلیشن سهبعدی بهعنوان یکی از پیشرفتهترین روشهای درمان آریتمی قلبی، اگرچه یک روش کمتهاجمی محسوب میشود، اما میتواند با عوارض احتمالی همراه باشد. از جمله عوارضی که ممکن است بهندرت پس از ابلیشن رخ دهند، میتوان به خونریزی در محل ورود کاتتر، آسیب به عروق یا ساختارهای قلبی، التهاب پریکارد، آسیب به مسیرهای طبیعی هدایت الکتریکی و در موارد نادر، عفونت اشاره کرد. در ابلیشنهایی که از انرژی رادیوفرکوئنسی استفاده میشود، احتمال بسیار کمی برای ایجاد آسیب حرارتی به بافتهای مجاور وجود دارد.
امروزه با استفاده از تکنولوژی سهبعدی، عوارض ابلیشن به میزان قابل توجهی کاهش یافتهاند؛ زیرا پزشک با دقت بالا میتواند مسیر کاتترها و محل دقیق سوزاندن یا فریز کردن را کنترل کند.
ابلیشن سهبعدی؛ نقطه عطف درمان آریتمی های پیچیده
درمان آریتمیهای قلبی در دهههای اخیر با پیشرفتهای چشمگیری مواجه شده است، و در این میان، ابلیشن سهبعدی یک گام رو به جلو در درمان غیرتهاجمی آریتمیهای پیچیده است. این فناوری با بهرهگیری از سیستمهای تصویربرداری دقیق به پزشکان اجازه میدهد تا ساختار داخلی حفرههای قلب را بهصورت همزمان و کاملاً زنده مشاهده کرده و منبع دقیق آریتمی را با کمترین خطا و بیشترین دقت شناسایی کنند.
تفاوت اصلی این روش با تکنیکهای سنتی در دقت بالا، ایمنی بیشتر، کاهش قابل توجه نیاز به اشعه ایکس و توانایی درمان آریتمیهای پیچیده یا چندکانونی است. فناوری نقشهبرداری سهبعدی قلب گامی اساسی در جهت رفع این کاستیها بهشمار میرود. بنابراین، مشاوره با متخصص الکتروفیزیولوژی قلبی همچون دکتر محمود افتخارزاده در کلینیک آریتمی تهران، نخستین و مهمترین گام برای تصمیمگیری آگاهانه است.
