سنکوپ چیست و راه‌های تشخیص آن چیست؟

سنکوپ چیست

حتما تاکنون اصطلاح سنکوپ (Syncope) را شنیده‌اید. سنکوپ عبارت است از کاهش جریان خون به مغز و در نتیجه غش کردن و از حال رفتن به صورت ناگهانی، سنکوپ در واقع از هوش رفتن گذرا محسوب می‌شود یعنی فرد در حال انجام امور روزمره خود است که ناگهان هوشیاری خود را از دست می‌دهد و به حالت غش روی زمین می‌افتد نکته رایج در این موضوع مراجعه اکثر افراد به متخصص مغز و اعصاب بعد از این حادثه است زیرا برداشت فرد ارتباط از دست دادن هوشیاری و مغز است در صورتی که نزدیک به 99 درصد موارد منشاء قلبی است و مکانیسم وقوع آن عدم رسیدن خون به مغز است اگر حدود 5 ثانیه خون به مغز نرسد قسمت هوشیار مغز از کار می‌افتد، معمولا این مشکل گذراست اگر گذرا نباشد ایست قلبی نامیده می‌شود.. سنکوپ به هر دلیلی می‌تواند رخ دهد که از جمله افت فشار خون، افت ضربان قلب، آريتمی قلبي، بلوك گذرا قلبی، بعضي از بيماری‌ها مانند HCM يا تنگي آئورت اشاره نمود.

سنکوپ چیست و راه های تشخیص آن
سنکوپ چیست و راه های تشخیص آن

سنکوپ انواع مختلفی دارد که از مهم‌ترین آن ها می‌توان به سنکوپ قلبی اشاره نمود. برخی بیماری‌های قلبی و عروقی نظیر آریتمی قلبی (Cardiac Arrhythmia) که ضربان قلب را دستخوش تغییراتی می‌کنند، می‌توانند در نهایت منجر به سنکوپ قلبی شوند.

در این مقاله قصد داریم درباره انواع مختلف سنکوپ و روش‌های تشخیص آن‌ها صحبت کرده و سنکوپ قلبی را به طور خاص معرفی نماییم.

سنکوپ چیست؟

وقتی خون در بدن جریان پیدا می‌کند باید به هر بافت و ارگان به اندازه کافی خونرسانی انجام شود. سیستم عصبی خودمختار بدن (ANS) به طور کاملا مستقل و بدون اینکه نیازی به توجه ما داشته باشد، تمامی فعالیت‌های حیاتی بدن نظیر ضربان قلب، تنفس و فشار خون را کنترل می‌کند.

در صورتی که به هر دلیلی خون به اندازه کافی به مغز نرسد، فرد دچار از حال رفتگی و غش می‌شود. به این حالت که گاهی طی مدت زمان خیلی کوتاهی رخ می‌دهد، سنکوپ می‌گویند. ممکن است افرادی که به سنکوپ دچار می‌شوند فقط چند ثانیه در حالت غش باقی بمانند و خیلی زود به هوش آیند؛ اما احساس گیجی بعد از بیهوش شدن می‌تواند تا لحظاتی طولانی ادامه پیدا کند.

سنکوپ چیست
سنکوپ چیست

به طور کلی، علت عمده بروز حالت سنکوپ می‌تواند در اثر کاهش ناگهانی فشار خون، کاهش شدت ضربان قلب و یا کم شدن حجم خون در گردش در بدن باشد. لازم است بدانيد گاهي عليرغم همه بررسی‌ها علت سنكوپ ناشناخته می‌ماند.

انواع سنکوپ کدام اند و چه مشکلاتی ایجاد می کنند؟

سنکوپ انواع متفاوتی دارد که در هر شخص بر اساس شرایط سلامتی وی می‌تواند بروز کند. برخی از مهم‌ترین انواع سنکوپ را در این قسمت معرفی می‌کنیم.

سنکوپ وازوواگال (Vasovagal Syncope)

سنکوپ وازوواگال که گاهی با نام سنکوپ قلبی عصبی هم شناخته می‌شود، یکی از شایع ترین نوع سنکوپ به شمار می‌رود. سنکوپ وازوواگال عمدتا در افرادی که دچار افت ناگهانی فشار خون می‌شوند رخ می‌دهد؛ در نتیجه بروز این حالت، خون‌رسانی به مغز کاهش پیدا می‌کند. در هنگام بلند شدن فرد، خون در قسمت‌های تحتانی بدن و زیر دیافراگم جمع شده و ته نشین می‌گردد. در چنین شرایطی سیستم عصبی خودمختار بدن و قلب با هم هماهنگ می‌شوند تا فشار خون در بدن ثابت باقی بماند اما افراد مبتلا به سنکوپ وازوواگال گاهی به وضعیتی می‌رسند که اصطلاحا افت فشار ارتواستاتیک (Orthostatic Hypotension) نامیده می‌شود. در نتیجه این حالت، وقتی بیمار می‌ایستد علارغم انتظار عروق خونی، کوچکتر نخواهند شد. به این ترتیب، خون در پاها جمع شده و فشار خون را خیلی سریع کاهش می‌دهد.

همچنین در وبلاگ کلینیک آریتمی قلب توانیر بخوانید:

تشخیص بیماری قلبی با استفاده از اکو

تزریق واکسن کرونا در افراد مبتلا به بیماری های قلبی

بررسی آریتمی های خطرناک قلبی

اثر منفی نوشابه های انرژی زا بر قلب

انواع آریتمی دهلیزی

سنكوپ رفلكسي (Reflex syncope)

سنکوپ رفلکسی یکی از زیرمجموعه های سنکوپ وازوواگال به حساب می آید که به سیستم عصبی مرتبط می شود. در واقع، هر گاه شرایط عصبی ویژه ای منجر به سنکوپ گردد، آن را سنکوپ رفلکسی می نامند. برخی از مهم ترین عواملی که در نهایت می توانند منجر به سنکوپ رفلکسی شوند، عبارت اند از:

  • تشنگی و کم آبی شدید بدن
  • تنش ها و استرس های عاطفی شدید
  • داشتن اضطراب
  • وجود احساس ترس شدید
  • تشدید درد در حد غیرمتعارف
  • احساس گرسنگی شدید
  • مصرف غیر اصولی نوشیدنی های الکلی و یا مواد مخدر
  • تنفس خیلی سریع و ورود حجم زیادی از اکسیژن و دفع سریع کربن دی اکسید
  • سرفه کردن شدید
  • چرخاندن گردن و یا پوشیدن لباس با یقه خیلی تنگ
  • ادرار کردن (Micturition Syncope)
سنكوپ رفلكسی
سنكوپ رفلكسی

سنکوپ وضعیتی (Postural Syncope) یا افت فشار خون وضعیتی

سنکوپ وضعیتی در اثر تغییرات ناگهانی وضعیت بدن مانند نشستن و برخاستن به طور ناگهانی و یا دراز کشیدن سریع رخ می دهد. در واقع، در اثر تغییر وضعیت ناگهانی، فشار خون فرد تغییرات شدیدی پیدا کرده و به این ترتیب، منجر به سنکوپ خواهد شد.

سنکوپ عصبی (Neurologic Syncope)

افرادی که تجربه اختلالات مغزی نظیر تشنج، صرع، سکته مغزی و یا حمله ایسکمی گذرا (TIA) را داشته اند، ممکن است در معرض خطر سنکوپ قرار بگیرند. البته در موارد نادری هم بیماری هایی نظیر میگرن و هیدروسفالی فشار نرمال (Normal Pressure Hydrocephalus) منجر به سنکوپ خواهند شد.

سندرم تاکی کاردی ارتواستاتیک وضعیتی (POTS)

اگر فرد از حالت دراز کشیده و یا نشسته، خیلی سریع بایستد و تغییر وضعیت دهد، ممکن است دچار وضعیت تاکی کاردی ارتواستاتیک شود. به این بیماری پاتس POTS  گفته می شود و علت اصلی آن اختلال سیستم سمپاتیک و پاراسمپاتیک است که ضربان قلب برای جبران فشار خون و حجم خون به جا مانده در سیاهرگ های اندام تحتانی، به صورت ناگهانی افزایش می یابد از جمله روش های تشخیصی برای این بیماری تست تیلت است

سنکوپ قلبی (Cardiac Syncope) چیست و چرا رخ می دهد؟

برای افرادی که به بیماری های قلبی عروقی دچار شده اند، ممکن است حالت سنکوپ قلبی به وجود آید. زیرا تغییرات ضربان قلب و یا افت و خیز فشار خون در چنین شرایطی می تواند سنکوپ را در پی داشته باشد.

سندرم تاکی کاردی
سندرم تاکی کاردی

برخی از مهم ترین بیماری ها و نارسایی های قلبی که منجر به سنکوپ قلبی می شوند عبارت اند از:

  • ریتم غیرطبیعی قلب یا آریتمی (تاکی کاردی و برادی کاردی)
  • مسدود شدن جریان خون در قلب در اثر مشکلات ساختاری این بافت
  • مسدود شدن عروق خونی قلب (Myocardial Ischemia)
  • بیماری های دریچه قلب
  • تنگی دریچه آئورت

افرادی که به سنکوپ قلبی دچار می شوند، ممکن است هیچ گونه سابقه بیماری قلبی نداشته باشند. در چنین مواقعی بیمار به صورت سرپایی درمان شده و مرخص می شود. اما اگر پزشک متخصص قلب و عروق متوجه وجود مشکل خاص و یا نارسایی قلبی شد، لازم است ارزیابی های بیشتری انجام گیرد.

افراد مشکوک به آمبولی ریه، ایسکمی قلبی، آریتمی قلب و یا یکی از موارد گفته شده در بالا، باید حتما در بیمارستان بستری شده و پیش از حاد شدن شرایط، وضعیت آن ها بررسی گردد.

برای افرادی که در سنین بالای 70 سالگی به سر می برند، سنکوپ ممکن است همواره تکرار شود. این حالت می تواند ناشی از وجود بیماری‌های قلبی جدی، فیبریلاسیون دهلیزی و نارسایی های قلبی باشد.

سنکوپ قلبی چگونه تشخیص داده می شوند؟

در صورتی که تاکنون با یکی از حالت های سنکوپ مانند سنکوپ قلبی روبرو شده اید، بهتر است به یک پزشک متخصص قلب و عروق معتبر و شناخته شده مراجعه کنید. متخصص قلب و عروق برای اینکه اطلاعات کاملی از وضعیت شما به دست آورد لازم است برخی موارد را درباره نحوه بروز سنکوپ بداند. برای مثال، پیش از اتفاق افتادن سنکوپ، چه علائمی مشاهده می کنید؟ یا اینکه در چه حالت هایی احتمال بروز سنکوپ بیشتر است؟ در ادامه به برخی از آزمایش های تشخیصی مربوط به سنکوپ اشاره می کنیم.

تست تیلت (Tilt Test)

انجام تست تیلت باعث می شود تا ضربان قلب و فشار خون در حالت های مختلفی مانند نشسته، خوابیده و ایستاده اندازه‌گیری شود.

تست تیلت (Tilt Test)
تست تیلت (Tilt Test)

آزمایش خون

بررسی خون و وضعیت متابولیسمی بدن می تواند به علت بروز سنکوپ کمک نماید.

گرفتن نوار قلب (ECG)

در این نوع آزمایش، تکنسین تعدادی الکترود بر روی سینه فرد قرار می دهد تا فعالیت سیگنالی قلب ثبت شده و نارسایی های موجود تشخیص داده شود.

تست ورزش یا تست استرس

طی تست ورزش، بیمار را به انجام ورزش با تردمیل و یا دوچرخه ثابت مشغول می کنند تا نوار قلب، فشار خون و تنفس او اندازه گیری شود.

تست ورزش یا تست استرس
تست ورزش یا تست استرس

هولتر مانیتورینگ قلبی

هولتر قلبی دستگاه کوچک و سبکی است که برای ثیت و پایش ریتم قلب در بازه زمانی 24 ساعت الی یک هفته استفاده می شود.

اکوکاردیوگرام (Echocardiogram) یا اکوی قلب

اکوی قلب یک تصویربرداری ویدیویی وزنده از وضعیت تپش قلب و عملکرد بافت های مجاور فراهم می کند.

آزمایش همودینامیک

طی آزمایش همودینامیک، فشار خونی که در رگ های بدن جریان پیدا می کند اندازه گیری می شود. این اندازه گیری ها در زمانی صورت می گیرد که ماهیچه قلب در حالت انقباضی باشد. در این آزمایش نیز باید از مواد رادیواکتیو تزریق شده استفاده نمود.

بررسي سيستم اتونوم عصبي (Autonomic Reflex Testing)

در این مرحله مجموعه ای از آزمایش های مختلف باید انجام شود تا سرعت واکنش سیستم عصبی خودکار بررسی گردد. طی این آزمایش با اعمال محرک های خاص، فشار خون، جریان خون، ضربان قلب، دمای پوست و وضعیت تعریق ارزیابی می گردد و در واقع پاسخ صحیح سیستم سمپاتیک و پاراسمپاتیک بررسی می شود.

بررسی سيستم اتونوم عصبی
بررسی سيستم اتونوم عصبی

لوپ ريكوردر (ILR)

ريكوردر ريتم قلب قابل کاشت (ILR) یک دستگاه کوچک است که  زیر پوست سینه در سمت چپ استخوان جناق  شما کاشته می شود.  ILR این قابلیت را دارد که فعالیت الکتریکی قلب را به دو صورت ثبت کند.  اول ، با توجه به محدوده ضربان قلب تعیین شده توسط پزشک بطور اتوماتيك ضبط می شود.  اگر ضربان قلب به پایین ترین حد تعريف شده ( مثلا ٤٠) برسد  ، ILR به طور خودکار شروع به ثبت می کند.  به همین ترتیب ، اگر ضربان قلب به حد بالاي تعريف شده مثلا ١٥٠  عدد در دقيقه افزایش یابد ، ريتم قلب بدون اطلاع بیمار ثبت می شود.  راه دوم ضبط از طریق “فعال کننده” است که به موجب آن می توانید با فشار دادن یک دکمه روی فعال کننده ، ثبت ريتم قلب را فعال کنید.  هنگامی که علائمی مانند تپش قلب، احساس آريتمي ، سبکی سر یا سرگیجه را احساس می کنید می توانید از فعال کننده استفاده کنید.  برای شروع ضبط ، کافی است فعال کننده بیمار را روی ILR  قرار دهید و دکمه را فشار دهید.  در صورت موفقیت آمیز بودن ضبط ، چراغ سبز چشمک می زند. ريتم قلب ثبت شده در ILR ذخیره می شود.  پزشک شما می تواند هر دو رویداد خودکار و فعال شده توسط بيمار را در طول یک ويزيت معمول در مطب با استفاده از یک برنامه و  دستگاه  ویژه ، که شبیه یک کامپیوتر لپ تاپ است ، مشاهده کند.

آزمایش های تکمیلی دیگر

برخی از موارد دیگر نیز وجود دارند که در شرایط خاص توسط پزشک متخصص تجویز می شوند:

  • مطالعات الکتروفیزیولوژی
  • اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT)

 

نکته درمانی مهم در سنکوپ

در سنکوپ باید حتما بیمار معاینه شود و علت بیماری مشخص گردد اگر علت وقوع سنگوپ مشکلات شدید قلبی باشد ممکن است در وقوع بعدی به ایست قلبی تبدیل شود و حیات فرد را تهدید کند، البته توجه داشته باشید که نباید نگران بیماری های شدید قلبی باشید زیرا در اکثر موارد بیماری شدید وجود ندارد و سنگوپ در اثر یک تحریک عصبی، که به قلب ارسال شده مانند دیدن خون یا صحنه ناراحت کننده ایجاد می شود اما معاینات پس از سنکوپ می تواند موجب آرامش خاطر فرد و جلوگیری از اتفاقات ناگور آینده باشد. اگر تجربه سنگوپ یا به اصطلاح رایج غش را داشته اید حتما برای چکاپ قلبی به کلینیک قلب توانیر در تهران مراجعه نمایید

 

عبارات کلیدی: سنکوپ، سنکوپ قلبی

منابع:

اشتراک گذاری در facebook
Facebook
اشتراک گذاری در twitter
Twitter
اشتراک گذاری در pinterest
Pinterest
اشتراک گذاری در linkedin
LinkedIn

مقالات مرتبط

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *