شواهد جدید نشان میدهند که درمان آریتمی قلبی با پرتودرمانی با ایجاد تغییرات هدفمند در مسیرهای الکتریکی قلب، در برخی بیماران مقاوم به درمان عملکرد قابل قبولی ارائه میدهد. ظهور تکنیکهای جدید همچون رادیوتراپی آریتمی قلبی پاسخی به محدودیتهای روشهای سنتی از جمله اثربخشی متغیر داروها، نیاز به تکرار ابلیشن و خطرات جراحی پیسمیکر به شمار میرود. اهمیت درمان آریتمی قلبی از آنجا ناشی میشود که این اختلال میتواند کیفیت زندگی را مختل کند و احتمال نارسایی قلبی یا مرگ ناگهانی را افزایش دهد. برای درک سازوکار و جزئیات پرتودرمانی قلب در بیماران آریتمی، ادامه مطلب را مطالعه کنید.
پرتودرمانی یا رادیوتراپی چیست؟
پرتودرمانی روشی دقیق و کنترلشده است که پزشکان از آن برای تخریب سلولهای بیمار با استفاده از امواج پرانرژی بهره میبرند. این تکنیک معمولاً در درمان سرطانها بهکار میرود و متخصصان با تنظیم دوزهای هدفمند، رشد تودههای سرطانی را محدود میکنند. امروزه پژوهشگران نقش جدیدی برای رادیوتراپی در مدیریت برخی اختلالات ریتمی قلب پیشنهاد میدهند و این روش در مطالعات اولیه نتایج امیدبخشی ارائه کرده است. برخلاف مصرف داروهایی مانند قرص تپش قلب متورال که عملکرد الکتریکی قلب را بهطور سیستمیک تنظیم میکنند، رادیوتراپی آریتمی قلبی بر ناحیه مشخص و مسئول ایجاد آریتمی اثر میگذارد و مسیرهای غیرطبیعی را اصلاح میکند. Radiation-associated Arrhythmias: Putative Pathophysiological Mechanisms, Prevalence, Screening and Management Strategies – PMC (nih.gov)
درمان آریتمی قلبی با پرتودرمانی چگونه انجام میشود؟
پرتودرمانی در حوزه قلب بهعنوان یک رویکرد نوین بر دقت تصویربرداری، برنامهریزی سهبعدی و تابش هدفمند تکیه دارد. این روش بدون نیاز به ورود ابزار به بدن انجام میشود و پزشکان با هدایت پرتو به کانون آریتمی قلبی، مسیرهای الکتریکی نابهنجار را بازسازی میکنند. در این فرآیند، پرتودرمانی قلب در بیماران آریتمی بهصورت مرحلهبهمرحله و با برنامهریزی دقیق اجرا میشود.
استفاده از پرتوهای دقیق برای هدفگیری ناحیه ایجاد آریتمی
پزشکان از سامانههای هدایت تصویر استفاده میکنند تا پرتو را تنها به بافتهای مسئول آریتمی برسانند. این پرتوها با دقت میلیمتری مسیرهای هدایت الکتریکی که فعالیت غیرطبیعی تولید میکنند تحتتأثیر قرار میدهند و با ایجاد تغییرات بافتی کنترلشده، فعالیت قلب را به الگوی طبیعی نزدیک میکنند. این دقت بالا احتمال آسیب به بافتهای سالم را کاهش میدهد و امکان درمان آریتمی قلبی با پرتودرمانی را فراهم میسازد. Radiation therapy shows promise for patients with severe heart rhythm disorder – American Society for Radiation Oncology (ASTRO)
نحوه شناسایی محل دقیق با استفاده از سیتی یا امآرآی قلب
در این مرحله، متخصصان با ترکیب نقشهبرداری الکتروفیزیولوژی و تصویربرداری سهبعدی، ناحیه مسئول آریتمی را بهطور دقیق تعیین میکنند. استفاده همزمان از CT و MRI امکان بررسی ساختار عضله قلب و موقعیت مسیرهای الکتریکی را فراهم میآورد. این اطلاعات، پایه اصلی تعیین محل تابش هستند و پزشکان با بهرهگیری از آنها دوز پرتوی مناسب را انتخاب میکنند. هدف این است که بدون افزایش ریسک، مسیر آریتموژنیک اصلاح شود. بهجای روشهای دارویی مانند داروهای درمان آریتمی قلبی این روش مستقیماً منبع اختلال را هدف میگیرد.
تفاوت این روش با ابلیشن سنتی
در رادیوتراپی، برخلاف ابلیشن با کاتتر، هیچ وسیلهای وارد قلب نمیشود و پزشکان از بیرون بدن مسیرهای مخرب را اصلاح میکنند. این موضوع خطر خونریزی، عفونت و آسیب مکانیکی به بافت قلب را کاهش میدهد. همچنین بیمار نیاز به بستری طولانی ندارد و روند درمان با سرعت بیشتری انجام میشود. این فناوری با ایجاد تخریب غیرتهاجمی و دقیق، گزینهای مناسب برای افرادی محسوب میشود که ابلیشن در آنها موفق نبوده یا امکان انجام آن وجود ندارد.
رادیوتراپی آریتمی قلبی در چه بیمارانی کاربرد دارد؟
رادیوتراپی بر اساس ارزیابی تخصصی و پس از بررسی شرایط بالینی انتخاب میشود. این روش معمولاً زمانی پیشنهاد میشود که روشهای کلاسیک نتوانند آریتمی را کنترل کنند یا بیمار امکان انجام مداخلات تهاجمی را نداشته باشد. در این چارچوب، درمان آریتمی قلبی با پرتودرمانی برای گروههای خاصی کاربرد پیدا میکند. Radiation therapy reprograms heart muscle cells to younger state – WashU Medicine
بیماران مقاوم به ابلیشن
در برخی بیماران، مسیرهای ایجادکننده آریتمی پیچیده هستند یا پس از ابلیشن دوباره فعال میشوند. در چنین شرایطی، پزشکان از پرتودرمانی آریتمی استفاده میکنند تا مسیرهای عمیقتر یا بخشهایی که دسترسی به آنها از طریق کاتتر دشوار است اصلاح شوند. این روش امکان درمان نواحی را فراهم میکند که ابلیشن در آنها اثربخشی پایدار ارائه نکرده است.
بیماران با آریتمیهای بطنی شدید
آریتمیهای بطنی میتوانند خطر مرگ ناگهانی را افزایش دهند و برخی از انواع آنها به درمان دارویی یا ابلیشن پاسخ مناسبی نمیدهند. در این شرایط، پرتودرمانی قلب در بیماران آریتمی بهعنوان یک گزینه کمتهاجم مسیرهای الکتریکی نابهنجار را اصلاح میکند و احتمال وقوع آریتمیهای تهدیدکننده را کاهش میدهد. در بسیاری از مطالعات، این روش توانسته است وقوع حملات بطنی را بهطور قابل توجهی کاهش دهد.
افرادی که جراحی یا بیهوشی برایشان خطرناک است
بیمارانی که سن بالا، بیماریهای زمینهای یا نارسایی پیشرفته دارند معمولاً با ریسک بالا برای مداخلات تهاجمی مواجه میشوند. رادیوتراپی بدون نیاز به بیهوشی و بستری طولانی، گزینهای ایمنتر به شمار میرود. این گروه از بیماران میتوانند با کمترین فشار جسمانی، مسیرهای مسئول ایجاد آریتمی را اصلاح کنند و کنترل الکتریکی بهتری بهدست آورند.
مزایای درمان آریتمی قلبی با پرتودرمانی
پیشرفت فناوری تصویربرداری و دقت سیستمهای تابش باعث شده است رادیوتراپی آریتمی قلبی بهعنوان گزینهای مؤثر در برخی بیماران معرفی شود. این روش با ویژگیهای منحصربهفرد خود مزایایی ارائه میدهد که در ادامه بیان میشود.
- روش غیرتهاجمی و بدون نیاز به بیهوشی: پرتودرمانی بدون نیاز به ورود ابزار به بدن انجام میشود و این ویژگی، خطر عوارض پس از عمل را کاهش میدهد. بیمار نیازی به بیهوشی عمومی ندارد و روند درمان در اتاق مخصوص پرتودرمانی و در مدت کوتاهی انجام میشود. این موضوع بهویژه برای بیماران پرخطر اهمیت دارد.
- زمان بهبودی کوتاهتر: از آنجا که هیچ جراحی انجام نمیشود، بیمار پس از درمان با سرعت بیشتری به فعالیت روزمره بازمیگردد. نبودِ زخم، خونریزی و درد پس از عمل، روند نقاهت را آسانتر میکند.
- مناسب برای بیماران پرخطر: این روش برای بیمارانی که به دلیل نارسایی قلبی، مشکلات تنفسی یا سن بالا امکان جراحی تهاجمی ندارند مناسب است. پزشکان با کنترل دوز تابش، این افراد را بدون افزایش ریسک، تحت درمان قرار میدهند و مسیرهای آریتموژنیک را اصلاح میکنند.
عوارض پرتودرمانی قلب در بیماران آریتمی
پرتودرمانی در آریتمی رویکردی نوین محسوب میشود و متخصصان برای کاهش خطرات احتمالی آن روشهای پایش دقیق را بهکار میگیرند. این تکنیک در کنار مزایا، ممکن است برخی پیامدهای کوتاهمدت یا دیررس ایجاد کند که نیاز به پیگیری تخصصی را ضروری میسازد.
پرتودرمانی قلب در بیماران آریتمی در برخی موارد میتواند با موارد زیر همراه باشد:
- احتمال التهاب بافتهای اطراف قلب
- نیاز به پیگیری طولانیمدت
- بررسی ایمنی بلندمدت این روش
- احتمال بروز فیبروز
- تأثیر احتمالی بر عملکرد ریه
- تغییرات دیررس عملکرد عضله قلب
- واکنش التهابی تاخیری
- احتمال تداخل با وسایل کاشتشده
- تغییرات هدایت الکتریکی
- احتمال پاسخ محدود در بیماران خاص
نتایج و شواهد علمی درباره رادیوتراپی آریتمی قلبی
مطالعات انجامشده در مراکزی مانند Mayo Clinic و Washington University گزارش میدهند که رادیوتراپی آریتمی قلبی توانسته است در بیماران مقاوم به درمانهای استاندارد، کاهش قابل توجهی در دفعات آریتمی ایجاد کند. بررسیهای بالینی نشان دادهاند که بار آریتمی بطنی طی شش ماه پس از درمان با پرتودرمانی بهطور متوسط حدود ۷۵ درصد کاهش مییابد و تعداد شوکهای ICD نیز نزدیک به ۸۰ تا ۸۲ درصد کم میشود. این نتایج در بیمارانی مشاهده شده است که پیش از آن با وجود دارو، ابلیشنهای متعدد یا دستگاههای کاشتشده همچنان با حملات تهدیدکننده مواجه بودهاند. یافتهها نشان میدهند که درمان آریتمی قلبی با پرتودرمانی با یک جلسه درمان، میتواند کنترل قابل توجهی فراهم کند.
جایگاه پرتودرمانی در آینده درمان آریتمی قلبی
پیشرفت تصویربرداری پیشرفته، پردازش سهبعدی و بهبود فناوری تابش باعث شده است پرتودرمانی بهعنوان گزینهای مکمل در کنار ابلیشن، دارو و دستگاههای تنظیمکننده ضربان مطرح شود. این روش با فراهمکردن امکان درمان غیرتهاجمی میتواند انتخابی ارزشمند برای بیماران مقاوم یا پرخطر باشد. افزایش تجربه مراکز تخصصی، ارتقای استانداردهای نقشهبرداری الکتروفیزیولوژی و بهبود پروتکلهای ایمنی احتمال دارد نقش این تکنیک را در سالهای آینده تقویت کند. گسترش دادههای علمی میتواند مسیر توسعه آن را در مدیریت آریتمیهای پیچیده روشنتر سازد و گزینههای درمانی گستردهتری در اختیار پزشکان قرار دهد.
نقش پزشک در رادیوتراپی آریتمی قلبی
در نهایت، رادیوتراپی آریتمی قلبی با هدف اصلاح مسیرهای الکتریکی ناهماهنگ توانسته است در گروهی از بیماران مقاومشده به درمان، کنترل قابل توجهی ایجاد کند. درمان آریتمی قلبی با پرتودرمانی با تکیه بر تصویربرداری دقیق و تابش هدفمند عملکردی متفاوت از روشهای تهاجمی دارد و انتخاب آن باید پس از ارزیابی جامع انجام شود. مشاوره با متخصص الکتروفیزیولوژی کمک میکند مناسبترین رویکرد درمانی تعیین شود و خطرات احتمالی بهطور دقیق مدیریت گردد. دکتر افتخارزاده در کلینیک آریتمی تهران با بهرهگیری از تجربه تخصصی و تجهیزات پیشرفته امکان ارزیابی دقیق و ارائه درمان نوین را فراهم میکند. پرتودرمانی قلب در بیماران آریتمی میتواند گزینهای قابل توجه برای بیماران منتخب باشد.
