ورزش‌های مناسب بیماران قلبی دارای ICD + لیست ورزش‌های ممنوع

ورزش با وجود ICD معمولاً مجاز است، اما باید تحت نظر پزشک و به‌صورت کنترل‌شده انجام شود. نوع، شدت و مدت فعالیت به علت کاشت ICD یا دفیبریلاتور کاشتنی قلب و وضعیت قلبی فرد بستگی دارد. خطرات احتمالی فعالیت در بیماران با ICD شامل تحریک آریتمی، شوک ناخواسته دستگاه، ضربه مستقیم به محل ICD و افزایش ضربان قلب بیش از حد مجاز است. با این حال، فواید فعالیت و ورزش در بیماران با ICD بصورت کنترل شده شامل بهبود توان قلبی–ریوی، کاهش اضطراب، کنترل وزن و افزایش کیفیت زندگی است. انتخاب ورزش‌های کم‌برخورد، گرم‌کردن مناسب و پایش ضربان قلب، ایمنی ورزش با وجود ICD را افزایش می‌دهد.

باورهای غلط درباره ورزش با وجود ICD

از باورهای غلط این است که افراد دارای ICD نباید هیچ‌گونه فعالیت بدنی داشته باشند. در حالی‌که شواهد نشان می‌دهد ورزش با وجود ICD، بصورت کنترل‌شده، می‌تواند ایمن و مفید باشد. ترس از شوک دستگاه، آسیب به لیدها یا بدتر شدن بیماری قلبی باعث محدودیت بیش‌ازحد در فعالیت در بیماران با ICD می‌شود. اما فعالیت در بیماران با ICD اگر متناسب با شرایط فرد، نوع بیماری قلبی و تنظیمات دستگاه باشد، می‌تواند باعث بهبود کیفیت زندگی، کاهش اضطراب و افزایش توان عملکردی شود. حذف کامل ورزش اغلب آسیب‌زننده‌تر از انجام فعالیت اصولی است.

منع مطلق برای ورزش در بیماران با ICD توصیه نمی‌شود، زیرا فواید جسمی و روانی آن بسیار بالاست. مطالعات نشان داده‌اند که با ارزیابی پزشکی دقیق، بسیاری از بیماران می‌توانند بدون افزایش خطر ورزش کنند. فعالیت در بیماران با ICD به شرط انتخاب شدن مناسب، پرهیز از ورزش‌های تمایل شدید و پایش منظم، ایمن است. رویکرد امروزی بر مدیریت ریسک به‌جای حذف کامل فعالیت تمرکز دارد و به توانمندسازی بیمار کمک می‌کند. ^{Safe Exercise with Pacemakers and Defibrillators (ICD) | Expert Guide — Online Exercise Clinic | Exercise Counselling for Chronic Disease}

فعالیت در بیماران با ICD چگونه باید باشد؟

فعالیت در بیماران با ICD باید با رعایت اصول کلی ورزش در بیماران با ICD انجام شود تا ایمنی بیمار حفظ شود و خطر تحریک دستگاه کاهش یابد. ابتدا شروع تدریجی فعالیت ضروری است و بیمار باید تمرینات را با شدت کم آغاز کند و به تدریج آن را افزایش دهد. قبل و بعد از ورزش، گرم کردن و سرد کردن انجام شود تا قلب و عضلات به آرامی آماده و ریکاوری شوند. همچنین باید پرهیز از فعالیت‌های ناگهانی و شدید رعایت شود، زیرا این نوع حرکات می‌تواند سبب تحریک ICD و ایجاد آریتمی شود. رعایت این نکات به بهبود کیفیت زندگی و ایمنی بیمار کمک می‌کند. ^{Use of implantable cardioverter-defibrillators in athletes: A systematic review | Revista Portuguesa de Cardiologia (English edition) (revportcardiol.org)}

آیا همه بیماران با ICD شرایط یکسانی دارند؟

خیر، همه بیماران با ICD شرایط یکسانی ندارند، زیرا عوامل متعددی بر عملکرد و نیازهای هر بیمار تأثیر می‌گذارند. نقش بیماری زمینه‌ای قلب بسیار مهم است؛ بیمارانی که دچار نارسایی قلبی یا سکته قلبی شده‌اند، ممکن است نیاز به تنظیمات متفاوت دستگاه داشته باشند. همچنین، نوع آریتمی که فرد تجربه می‌کند—مثل تاکی‌کاردی بطنی یا فیبریلاسیون بطنی—تعیین‌کننده نحوه عملکرد ICD است. تنظیمات دستگاه ICD نیز بسته به سابقه بیمار و خطر آریتمی‌ها شخصی‌سازی می‌شود تا پیشگیری موثر از ضربان‌های خطرناک انجام شود. به همین دلیل، هر بیمار با ICD برنامه درمانی و پایش متفاوتی دارد.

چه ورزش‌هایی برای بیماران با ICD مناسب‌ترند؟

برای بیماران دارای ICD، انتخاب ورزش‌های ایمن، کم‌ریسک و قابل‌کنترل اهمیت زیادی دارد. فعالیت بدنی منظم می‌تواند به بهبود عملکرد قلب، کاهش استرس و افزایش کیفیت زندگی کمک کند، اما باید متناسب با شرایط فردی و تنظیمات دستگاه باشد. شدت ورزش باید قابل تنظیم بوده و خطر بروز آریتمی یا شوک ناگهانی به حداقل برسد. در بیماران دارای پیس‌ میکر و ICD، مشورت با پزشک پیش از شروع هر برنامه ورزشی ضروری است. لیست ورزش‌های مناسب برای بیماران دارای ICD شامل:

• پیاده‌روی منظم و سبک

• دوچرخه ثابت با شدت قابل تنظیم

• شنا سبک (با تأیید پزشک)

• تمرینات کششی و حرکات انعطاف‌پذیری

 ورزش‌هایی که با وجود ICD توصیه نمی‌شوند

برخی فعالیت‌های ورزشی برای بیماران دارای ICD به دلیل افزایش خطر آسیب فیزیکی به دستگاه، سیم‌ها یا تحریک آریتمی قلبی توصیه نمی‌شوند. این ورزش‌ها معمولاً شامل حرکات پرفشار، ضربه‌ای یا انفجاری هستند که می‌توانند باعث تغییرات ناگهانی در ضربان قلب یا ایجاد فشار بیش از حد به سیستم قلبی‌عروقی شوند. پرهیز از این فعالیت‌ها نقش مهمی در حفظ ایمنی بیمار و عملکرد صحیح ICD دارد. لیست ورزش‌های نامناسب در بیماران دارای ICD شامل:

• ورزش‌های تماسی مانند فوتبال، کشتی و بوکس

• وزنه‌برداری سنگین و تمرینات با حبس نفس

• ورزش‌های انفجاری مانند دوهای سرعتی

• حرکات پرشی شدید و تمرینات با تغییر ناگهانی ریتم قلب

جدول مقایسه ورزش های توصیه شده و نشده:

ورزش‌های توصیه‌شده	دلیل توصیه	ورزش‌های توصیه‌نشده	دلیل عدم توصیه
پیاده‌روی	ایمن، قابل‌کنترل، بهبود سلامت قلب	ورزش‌های تماسی (فوتبال، کشتی، بوکس)	خطر ضربه به دستگاه و لیدها
دوچرخه ثابت	کنترل شدت و ضربان قلب	وزنه‌برداری سنگین	افزایش ناگهانی فشار خون و آریتمی
تمرینات کششی	افزایش انعطاف‌پذیری و کاهش آسیب	ورزش‌های انفجاری	تغییرات ناگهانی ضربان قلب
شنا سبک (با نظر پزشک)	تقویت قلب با فشار کم	ورزش‌های پرریسک هیجانی	احتمال شوک ناگهانی

چرا برخی ورزش‌ها خطرناک هستند؟

برخی ورزش‌ها برای افراد دارای ICD دستگاه کاشتنی تنظیم‌کننده و شوک‌دهنده قلب می‌توانند خطرناک باشند، چون فشار فیزیکی، ضربه مستقیم یا افزایش شدید فعالیت قلبی ایجاد می‌کنند. این عوامل ممکن است باعث آسیب مکانیکی به دستگاه، اختلال در عملکرد الکتریکی قلب یا فعال شدن ناخواسته ICD شوند. به‌ویژه ورزش‌های تماسی، شدید یا رقابتی می‌توانند تعادل ظریف بین ایمنی قلب و فعالیت بدنی را بر هم بزنند. به همین دلیل انتخاب نوع ورزش، شدت آن و مشورت با پزشک برای این افراد اهمیت زیادی دارد. ^{Lifestyle advice for patients with ICDs: physical activity – what is healthy and what is contraindicated (escardio.org)}

خطر ضربه به محل ICD

در ورزش‌های تماسی یا پر تحرک مانند فوتبال، کشتی یا بسکتبال، احتمال وارد شدن ضربه مستقیم به محل کاشت ICD وجود دارد. این ضربه می‌تواند باعث جابه‌جایی دستگاه، آسیب به سیم‌ها یا درد و التهاب شدید در ناحیه کاشت شود. حتی ضربه‌های ظاهراً خفیف ممکن است عملکرد دستگاه را مختل کنند یا نیاز به جراحی مجدد ایجاد شود. به همین دلیل محافظت فیزیکی و پرهیز از ورزش‌های برخوردی برای این افراد توصیه می‌شود.

افزایش ناگهانی ضربان قلب

برخی ورزش‌های شدید یا انفجاری مانند دو سرعت، تمرینات اینتروال یا وزنه‌برداری سنگین باعث افزایش ناگهانی ضربان قلب می‌شوند. این افزایش سریع ممکن است توسط ICD به‌عنوان آریتمی خطرناک تفسیر شود. در نتیجه دستگاه وارد حالت درمانی می‌شود، در حالی که ضربان بالا ناشی از فعالیت طبیعی بوده است. این وضعیت می‌تواند باعث محدود شدن توان ورزشی و ایجاد استرس فیزیکی و روانی برای فرد شود.

 احتمال شوک ناخواسته دستگاه

زمانی که ICD ضربان قلب را به‌اشتباه غیرطبیعی تشخیص دهد، ممکن است شوک الکتریکی ناخواسته وارد کند. این شوک‌ها بسیار دردناک هستند و می‌توانند ترس، اضطراب و کاهش اعتماد به نفس در ورزش ایجاد کنند. شوک ناخواسته حتی ممکن است فرد را در حین فعالیت زمین‌گیر کرده و خطر سقوط یا آسیب ثانویه را افزایش دهد. به همین دلیل کنترل شدت ورزش و پایش منظم تنظیمات دستگاه ضروری است.

تنظیم ICD و نقش آن در ورزش

تنظیم درست ICD نقش بسیار مهمی در امکان انجام ایمن ورزش دارد. این دستگاه بر اساس آستانه‌های مشخصی از ضربان قلب و الگوهای ریتم، تصمیم می‌گیرد که آیا مداخله کند یا نه. اگر تنظیمات با سطح فعالیت بدنی فرد هماهنگ نباشد، ورزش می‌تواند باعث تشخیص اشتباه آریتمی شود. پزشک با توجه به نوع ورزش، شدت آن، سن و وضعیت قلبی بیمار، محدوده‌های ایمن را تنظیم می‌کند. تنظیم مناسب باعث کاهش شوک ناخواسته، افزایش اعتماد به نفس بیمار و امکان فعالیت بدنی سالم‌تر می‌شود.

آیا ICD هنگام ورزش شوک می‌دهد؟

ICD به‌طور طبیعی برای شوک دادن در زمان ورزش طراحی شده است، اما در شرایط خاص ممکن است این اتفاق بیفتد. اگر ضربان قلب هنگام ورزش در بیماران با ICD، از حد تنظیم‌شده بالاتر رود یا الگوی ضربان شبیه آریتمی خطرناک شود، دستگاه ممکن است واکنش نشان دهد. این موضوع بیشتر در ورزش‌های شدید یا ناگهانی رخ می‌دهد. با تنظیم مناسب و انتخاب ورزش‌های کنترل‌شده، احتمال شوک در حین ورزش به‌طور قابل توجهی کاهش می‌یابد.

در اینجا لازم است تفاوت شوک واقعی و شوک اشتباه را بدانیم:

شوک واقعی زمانی رخ می‌دهد که ICD یک آریتمی خطرناک و تهدید کننده حیات را تشخیص داده و جان بیمار را نجات می‌دهد. اما شوک اشتباه در شرایطی رخ می‌دهد که ریتم قلب خطرناک نیست، مانند تند شدن ضربان در ورزش. شوک اشتباه معمولاً دردناک و از نظر روانی آزار دهنده است، در حالی که شوک واقعی ضروری و حیاتی محسوب می‌شود. تنظیم دقیق دستگاه تفاوت بین این دو را مشخص می‌کند.

آستانه ضربان قلب در تنظیم دستگاه

آستانه ضربان قلب عددی است که ICD از آن به بعد ریتم را غیرطبیعی تلقی می‌کند. این آستانه باید بالاتر از حداکثر ضربان قلب حین ورزش فرد تنظیم شود. اگر این حد خیلی پایین باشد، دستگاه ممکن است ضربان طبیعی ناشی از ورزش را خطرناک تشخیص دهد. پزشک با تست ورزشی و بررسی سابقه بیمار، این آستانه را تنظیم می‌کند تا تعادل بین ایمنی قلب و امکان فعالیت بدنی حفظ شود.

چگونه از شوک ناخواسته هنگام ورزش جلوگیری کنیم؟

جلوگیری از شوک ناخواسته ICD هنگام ورزش نیازمند ترکیبی از تنظیم مناسب دستگاه، انتخاب درست نوع و شدت فعالیت و پایش پزشکی منظم است. بسیاری از شوک‌های اشتباه به دلیل ناهماهنگی بین توان بدنی فرد و تنظیمات ICD رخ می‌دهند. با برنامه‌ریزی صحیح می‌توان از فواید ورزش بهره‌مند شد و در عین حال خطر شوک را به حداقل رساند. آگاهی بیمار از محدودیت‌ها و علائم هشداردهنده فعالیت در بیماران با ICD نیز، نقش مهمی در ایمنی هنگام فعالیت بدنی دارد.

• تنظیم صحیح دستگاه: تنظیم صحیح ICD مهم‌ترین عامل در پیشگیری از شوک ناخواسته است. آستانه‌های ضربان قلب، زمان تشخیص آریتمی و نوع پاسخ دستگاه باید متناسب با سطح فعالیت فرد تعیین شوند. اگر فرد ورزش می‌کند، این موضوع باید حتماً در تنظیمات لحاظ شود. بازبینی دوره‌ای دستگاه و به‌روزرسانی تنظیمات با تغییر توان بدنی، احتمال تشخیص اشتباه و شوک ناخواسته را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد.
• مشاوره با الکتروفیزیولوژیست: الکتروفیزیولوژیست متخصص تنظیم و مدیریت ICD است و نقش کلیدی در ایمنی ورزش دارد. مشاوره منظم با این پزشک کمک می‌کند نوع ورزش مجاز، شدت مناسب و محدودیت‌ها به‌درستی مشخص شوند. همچنین پزشک می‌تواند بر اساس سابقه شوک‌ها و داده‌های ثبت‌شده دستگاه، تنظیمات را اصلاح کند. این همکاری باعث افزایش اطمینان بیمار و کاهش خطر عوارض هنگام فعالیت بدنی می‌شود.
• انجام تست ورزش کنترل‌شده: تست ورزش کنترل‌شده روشی ایمن برای بررسی واکنش قلب و ICD در شرایط فعالیت بدنی است. در این تست، ضربان قلب به‌تدریج افزایش می‌یابد و رفتار دستگاه به‌طور دقیق پایش می‌شود. نتایج تست به پزشک کمک می‌کند آستانه‌های مناسب را تنظیم کرده و محدوده امن ضربان قلب را مشخص کند. این کار خطر شوک ناخواسته در ورزش‌های واقعی را به میزان زیادی کاهش می‌دهد.

قبل از شروع ورزش در بیماران با ICD چه کارهایی لازم است؟

قبل از شروع هر برنامه ورزشی، بیماران دارای ICD باید یک ارزیابی کامل انجام دهند تا از ایمنی فعالیت بدنی مطمئن شوند. این شامل بررسی وضعیت قلب، عملکرد دستگاه و دریافت تایید پزشک متخصص است. بدون این اقدامات، ورزش با وجود ICD می‌تواند خطر شوک ناخواسته، آریتمی یا آسیب فیزیکی ایجاد کند. برنامه ورزشی نیز باید با توجه به شرایط فرد، شدت فعالیت و محدودیت‌های قلبی طراحی شود تا فواید ورزش حفظ و خطرات به حداقل برسد.

معاینه قلب

معاینه قلب شامل ارزیابی ریتم، قدرت عضله قلب و وجود هرگونه مشکل ساختاری است. پزشک با بررسی وضعیت فعلی قلب و سابقه آریتمی‌ها، تصمیم می‌گیرد چه نوع ورزشی برای بیمار ایمن است. این معاینه می‌تواند شامل اکوکاردیوگرافی، نوار قلب و تست استرس باشد. هدف از معاینه، اطمینان از اینکه قلب توان تحمل فعالیت بدنی را دارد و ورزش باعث تشدید مشکل یا خطر شوک ناخواسته نمی‌شود، است.

بررسی عملکرد ICD

قبل از ورزش، باید عملکرد ICD بررسی شود تا دستگاه درست کار کند. این شامل چک کردن باتری، سیم‌ها، آستانه‌های ضربان قلب و ثبت رویدادهای قبلی است. هرگونه مشکل در عملکرد دستگاه می‌تواند خطر شوک ناخواسته یا عدم درمان آریتمی واقعی را افزایش دهد. بررسی دقیق دستگاه به پزشک امکان می‌دهد تنظیمات لازم را انجام دهد و ایمنی بیمار در حین ورزش تضمین شود.

تأیید پزشک معالج

پیش از شروع ورزش، پزشک معالج باید تأیید کند که فعالیت بدنی برای بیمار ایمن است. این تأیید بر اساس وضعیت قلب، سابقه شوک‌ها و عملکرد ICD انجام می‌شود. پزشک محدوده شدت، نوع ورزش و محدودیت‌ها را مشخص می‌کند تا خطر شوک یا عوارض قلبی کاهش یابد. دریافت تأیید حرفه‌ای باعث افزایش اعتماد به نفس بیمار و کاهش اضطراب هنگام فعالیت بدنی می‌شود.

علائم هشداردهنده حین ورزش در بیماران با ICD

حین ورزش، بیماران با ICD باید به بدن خود دقیق توجه کنند، زیرا برخی علائم می‌توانند نشانه مشکل قلبی یا خطر شوک ناخواسته باشند. سرگیجه یا احساس سبکی سر ممکن است نشان‌دهنده کاهش جریان خون به مغز باشد. تنگی نفس شدید که با فعالیت متناسب نیست، می‌تواند علامت اختلال قلبی یا ریوی باشد. تپش قلب غیرطبیعی، شامل ضربان خیلی سریع یا نامنظم، هشدار دهنده آریتمی است. همچنین درد قفسه سینه، فشار یا سنگینی پشت استخوان سینه باید جدی گرفته شود. مشاهده هر یک از این علائم نیازمند توقف ورزش و مشاوره فوری با پزشک است.

کیفیت زندگی و ورزش پس از کاشت ICD

ورزش منظم پس از کاشت دفیبریلاتور کاشتنی قلب ICD می‌تواند نقش مهمی در بهبود کیفیت زندگی داشته باشد. فعالیت بدنی کنترل‌شده باعث افزایش توانایی قلب، کاهش استرس، بهبود روحیه و ایجاد حس استقلال در بیماران می‌شود. بیماران با ورزش مناسب می‌توانند اضطراب ناشی از احتمال شوک دستگاه را کاهش دهند، اعتمادبه‌نفس خود را بازیابند و به تدریج به زندگی فعال و اجتماعی بازگردند. رعایت نکات ایمنی و مشاوره با پزشک، ورزش با وجود ICD را ایمن و موثر می‌کند.

انجام ورزش در بیماران با ICD بطور منظم، باعث ترشح اندورفین و بهبود وضعیت روانی می‌شود. بیماران احساس انرژی و شادابی بیشتری دارند و روحیه آن‌ها مثبت‌تر می‌شود.

 کاهش اضطراب از شوک ICD

اضطراب ناشی از احتمال شوک ICD یکی از نگرانی‌های اصلی بیماران است. ورزش کنترل‌شده و برنامه‌ریزی‌شده باعث کاهش استرس و اضطراب می‌شود و بیمار احساس امنیت بیشتری پیدا می‌کند. با افزایش توانایی بدنی و شناخت بهتر واکنش قلب به فعالیت، ترس از شوک ناخواسته کاهش می‌یابد. تمرینات سبک و تدریجی به فرد کمک می‌کند تا دستگاه را بپذیرد و با آرامش بیشتری فعالیت‌های روزمره و ورزشی را انجام دهد.

افزایش اعتمادبه‌نفس

ورزش پس از کاشت دفیبریلاتور کاشتنی قلب (ICD) اعتمادبه‌نفس بیمار را افزایش می‌دهد. وقتی فرد می‌تواند بدون ترس فعالیت بدنی انجام دهد، احساس کنترل بر بدن و شرایط خود پیدا می‌کند. موفقیت در تمرینات تدریجی باعث تقویت اعتماد به نفس و انگیزه برای زندگی فعال‌تر می‌شود. این اعتماد به نفس در تعاملات اجتماعی، بازگشت به کار و انجام فعالیت‌های روزمره نیز اثر مثبت دارد و حس استقلال بیمار را تقویت می‌کند.

بهبود کیفیت خواب

فعالیت بدنی منظم پس از کاشت ICD به تنظیم ریتم خواب کمک می‌کند. ورزش با وجود ICD باعث کاهش اضطراب، تنش عضلانی و استرس روزانه می‌شود و خواب عمیق‌تر و با کیفیت‌تر را ممکن می‌سازد. بیماران خواب راحت‌تری دارند، کمتر از بیداری‌های ناگهانی ناشی از ترس از شوک رنج می‌برند و انرژی بیشتری در طول روز خواهند داشت. حتی تمرینات سبک عصرگاهی می‌تواند به تنظیم ساعت بدن و بهبود الگوی خواب کمک کند.

بازگشت تدریجی به زندگی فعال

ورزش کنترل‌شده به بیماران با دفیبریلاتور کاشتنی قلب (ICD) کمک می‌کند تا تدریجی به فعالیت‌های روزمره بازگردند. انجام تمرینات سبک و افزایش تدریجی شدت فعالیت باعث می‌شود بیمار بدون نگرانی از شوک یا خستگی شدید، فعالیت‌های روزانه، کار و تعامل اجتماعی را از سر بگیرد. بازگشت تدریجی به زندگی فعال نه تنها جسم را تقویت می‌کند بلکه روحیه و حس استقلال فرد را نیز بالا می‌برد.

غلبه بر ترس از حرکت

بیماران پس از کاشت ICD، اغلب از حرکت و ورزش ترس دارند و نگرانی از شوک ناخواسته مانع فعالیت در بیماران با ICD می‌شود. برنامه تمرینی کنترل‌شده و مشاوره با پزشک به فرد کمک می‌کند اعتماد به نفس خود را بازیابد و ترس را کاهش دهد. با تمرینات تدریجی، بیمار متوجه می‌شود که فعالیت بدنی می‌تواند ایمن باشد و این باعث می‌شود بدون اضطراب بیشتری حرکت کند و از محدودیت‌های ناشی از ترس فراتر رود.

چگونه با انتخاب ورزش مناسب، ایمنی ICD و سلامت قلب را حفظ کنیم؟

انجام ورزش با وجود ICD ممنوع نیست، اما باید کنترل‌شده باشد تا از تحریک غیرضروری دستگاه یا بروز خطرات قلبی جلوگیری شود. شدت و نوع فعالیت در بیماران با ICD  باید متناسب با وضعیت بالینی فرد تعیین شود؛ بنابراین برنامه ورزشی باید شخصی‌سازی شود و بر اساس ظرفیت قلب و سلامت عمومی تنظیم گردد. قبل از شروع یا تغییر هر برنامه ورزشی، مشورت با متخصص قلب و الکتروفیزیولوژی ضروری است تا ایمنی بیمار تضمین شود. دکتر محمود افتخارزاده از اساتید برتر الکتروفیزیولوژی و آریتمی قلبی کلینیک آریتمی تهران، می‌توانند با بررسی دقیق وضعیت قلب و دستگاه ICD، برنامه‌ای امن و مناسب برای ورزش در بیماران با ICD ارائه دهد و نکات مراقبتی لازم را آموزش دهد.