سندروم سینوس بیمار یا Sick sinus syndrome مجموعهای از اختلالات ریتم قلب است که به دلیل عملکرد نادرست گره سینوسی ایجاد میشود و میتواند باعث کندی یا نامنظمی ضربان قلب شود. این بیماری که با نام سندرم گره سینوسی بیمار نیز شناخته میشود، بیشتر در سالمندان دیده میشود و شیوع آن با افزایش سن افزایش مییابد. خطرات سندروم SSS شامل سرگیجه، غش، خستگی و افزایش احتمال سکته مغزی است. تشخیص معمولاً با بررسی علائم و ثبت تغییرات در نوار قلب سندرم سینوس بیمار انجام میشود. تشخیص بهموقع و بکارگیری درمانهایی همچون باطری قلبی، از بروز عوارض جدی جلوگیری میکند.
تعریف علمی سندروم سینوس بیمار
از دیدگاه علمی، سندروم سینوس بیمار مجموعهای از ناهنجاریهای الکتروفیزیولوژیک است که در آن گره سینوسی قادر به تولید یا هدایت مناسب تکانههای الکتریکی نیست. این اختلال میتواند به صورت برادیکاردی سینوسی، توقف سینوسی یا متناوب ریتمهای کند و تند بروز کند. کاهش خودکاری سلولهای گره سینوسی یا آسیب بافتی ناشی از افزایش سن، بیماریهای قلبی یا داروها از عوامل مهم ایجاد این سندروم سینوس بیمار به شمار میروند. Sick sinus syndrome – Symptoms & causes – Mayo Clinic
چرا به آن سندروم گره سینوسی بیمار گفته میشود؟
گره سینوسی دهلیزی که در بخش فوقانی دهلیز راست واقع است، نقش اصلی را در تنظیم ریتم و سرعت ضربان قلب بر عهده دارد و بهعنوان مرکز تنظیم ضربان قلب شناخته میشود. این گره با تولید منظم پیامهای الکتریکی، باعث انقباض هماهنگ دهلیزها و سپس بطنها میشود. به همین دلیل از آن با عنوان باطری قلب نیز یاد میکنند. گره سینوسی با توجه به نیاز بدن، مانند فعالیت یا استراحت، سرعت ضربان قلب را افزایش یا کاهش میدهد تا گردش خون بهطور مناسب حفظ شود. Sick Sinus Syndrome – an overview | ScienceDirect Topics
علت این نامگذاری آن است که منبع اصلی اختلال، خود گره سینوسی دهلیزی قلب است؛ بخشی که مسئول تنظیم ریتم طبیعی قلب میباشد. هنگامی که این گره دچار آسیب یا اختلال عملکرد شود، ضربان قلب پاسخ مناسبی به نیاز بدن نمیدهد. در برخی موارد، فعالیت الکتریکی گره بسیار کاهش مییابد و به همین دلیل اصطلاح سندروم سینوس خاموش نیز برای توصیف این وضعیت به کار میرود، که شدت نارسایی گره را نشان میدهد.
عملکرد طبیعی گره سینوسی تولید منظم و هماهنگ پیامهای الکتریکی برای شروع هر چرخه ضربان قلب است. این پیامها ابتدا دهلیزها و سپس بطنها را فعال میکنند تا پمپاژ خون بهدرستی انجام شود. در شرایط طبیعی، این گره ریتمی پایدار بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه ایجاد میکند. در صورت اختلال، مانند سندروم سینوس بیمار، ضربان ممکن است بیش از حد کند، متوقف یا نامنظم شود و علائمی مانند سرگیجه بروز کند.
انواع سندروم سینوس بیمار
انواع سندروم سینوس بیمار شامل چند الگوی شایع اختلال ریتمی است که همگی ناشی از عملکرد نامناسب گره سینوسی بوده و شامل 4 نوع زیر است:
- برادیکاردی سینوسی پایدار
- توقف یا وقفه سینوسی
- بلوک خروجی سینوسی
- سندروم تاکیکاردی–برادیکاردی
در برخی بیماران، دورههایی از ضربان سریع دهلیزی با کندی شدید ضربان قلب همراه است. این مجموعه اختلالات که با عنوان سندروم گره سینوسی بیمار نیز شناخته میشود، میتواند باعث سرگیجه، سنکوپ و خستگی مزمن شود. Sick sinus syndrome (Concept Id: C0037052) – MedGen – NCBI (nih.gov)
علت سندروم سینوس بیمار
شایعترین عامل سندروم سینوس بیمار، افزایش سن و فرسایش سیستم هدایتی است که موجب کاهش خودکاری گره سینوسی میگردد. همچنین بیماریهای قلبی زمینهای مانند ایسکمی یا فیبروز میتوانند به بافت گره آسیب بزنند. مصرف برخی داروها اثر مهاری مستقیم بر گره دارد. وجود عوامل تشدیدکننده SSS مانند اختلالات الکترولیتی و بیماریهای متابولیک عملکرد آن را بدتر میکند. علاوه بر این، جراحیهای قلبی قبلی ممکن است با ایجاد اسکار باعث اختلال پایدار شوند.
علائم سندروم سینوس بیمار
سندروم گره سینوسی بیمار میتواند با مجموعهای از علائم ناشی از کاهش یا توقف موقت ضربان قلب ظاهر شود. شایعترین شکایتها شامل سرگیجه و ضعف است، که به دلیل کاهش خونرسانی مغز ایجاد میشود. بسیاری از بیماران دچار سنکوپ یا غش ناگهانی میشوند، بهویژه هنگام فعالیت یا تغییر وضعیت. خستگی زودرس نیز به دلیل ناکافی بودن ضربان قلب در تأمین خون و اکسیژن بافتها شایع است. علائم زیر میتوانند نشانه خطر جدی سندروم سینوس بیمار باشند:
- کاهش شدید ضربان قلب که ممکن است جریان خون به اندامها را مختل کند
- بیهوشی ناگهانی که میتواند نشانه مشکل عصبی یا قلبی باشد و نیاز به توجه فوری دارد
- افت فشار خون که ممکن است باعث سرگیجه، ضعف شدید یا شوک شود.
اگر هر یک از این علائم به صورت ناگهانی یا شدید ظاهر شوند، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد. این وضعیتها معمولاً به مراقبت پزشکی فوری نیاز دارند تا عوارض جدی پیشگیری شود و جان فرد حفظ شود.
تشخیص سندروم سینوس بیمار
شناسایی SSS، معمولاً بر اساس ترکیبی از علائم بالینی و آزمایشهای قلبی انجام میشود. بیمار ممکن است دچار سرگیجه، ضعف، خستگی یا تپش قلب نامنظم شود. برای تشخیص دقیق، نوار قلب (ECG) و هولتر مانیتورینگ ۲۴ تا ۴۸ ساعته استفاده میشود تا اختلالات ضربان قلب و کاهش ضربان سینوسی مشخص شود. در برخی موارد، آزمایشهای آزمایشگاهی و اکوکاردیوگرافی نیز برای بررسی عملکرد قلب انجام میگیرد. تشخیص به موقع مهم است تا از عوارض جدی مانند غش یا نارسایی قلبی پیشگیری شود.
نوار قلب سندروم سینوس بیمار
SSS یک اختلال قلبی است که معمولاً با کندی ضربان قلب، وقفههای سینوسی و ریتمهای نامنظم در قلب همراه است. در نوار قلب سندروم سینوس بیمار، این تغییرات ممکن است دیده شود، اما نوار قلب همیشه تشخیصدهنده قطعی نیست. برخی از بیماران ممکن است در زمان ثبت نوار قلب علائم نداشته باشند یا ریتم غیرطبیعی موقت باشد. بنابراین، برای تشخیص دقیق، گاهی نیاز به نوار قلب طولانیمدت هولتر یا ارزیابیهای تکمیلی وجود دارد تا تغییرات گذرا و ناپایدار ریتم قلب مشخص شود و تصمیم درمانی مناسب گرفته شود.
SSS در اسکن قلب
اسکن قلب، مانند اسکن پت یا اسکن پرتونگاری با ماده رادیواکتیو، عمدتاً عملکرد پمپاژ و خونرسانی قلب را نشان میدهد و اطلاعات آناتومیک یا جریان خون را فراهم میکند، اما فعالیت الکتریکی گره سینوسی را مستقیم نشان نمیدهد. بنابراین SSS بهطور مستقیم در اسکن قلب تشخیص داده نمیشود و نیاز به تستهای ریتم مانند ECG یا هولتر دارد.
مقایسه نوار قلب و اسکن قلب در تشخیص سندروم گره سینوسی بیمار
| ویژگی | نوار قلب (ECG) | اسکن قلب (Cardiac Scan) |
| هدف اصلی | ثبت فعالیت الکتریکی قلب و تشخیص اختلالات ریتم | بررسی عملکرد قلب، جریان خون و ساختار قلب |
| تشخیص سندروم سینوس بیمار | مستقیم و دقیق؛ کاهش ضربان یا توقف سینوسی را نشان میدهد | غیرمستقیم و محدود؛ بیشتر برای بررسی عوارض ثانویه قلبی مفید است |
| مزایا | سریع، ساده، قابل تکرار | ارائه تصویر و اطلاعات ساختاری و عملکردی قلب |
| معایب | اطلاعات ساختاری و عملکردی محدود | پرهزینهتر، زمانبر، حساسیت کمتر برای اختلالات ریتم |
| مدت زمان انجام | چند دقیقه تا چند ساعت (با هولتر ۲۴-۴۸ ساعت) | حدود ۳۰ دقیقه تا ۱ ساعت |
نقش تستهای تکمیلی در تشخیص
تستهای تکمیلی مانند هولتر مانیتور، اکوکاردیوگرافی، تست استرس و آزمایشهای خونی، برای تشخیص دقیقتر سندروم سینوس بیمار یا سایر اختلالات قلبی ضروری هستند. این تستها میتوانند ریتم قلب را طولانیمدت ثبت کنند، عملکرد عضله قلب را ارزیابی کنند و علل ثانویه کندی ضربان را مشخص نمایند. ترکیب این تستها با اسکن قلب، تصویری جامع از وضعیت قلب ارائه میدهد و به تصمیمگیری درمانی دقیقتر کمک میکند.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36746263/
درمان SSS چگونه انجام میشود؟
درمان سندروم SSS قلب بسته به شدت علائم و علت زمینهای متفاوت است. ابتدا تلاش میشود علل قابل برگشت مانند اختلالات الکترولیتی، کمکاری تیروئید با مصرف داروهای کند کننده ضربان قلب اصلاح شود. اگر علائم پایدار یا شدید باشند، مداخلات دائمی مانند نصب پیسمیکر مورد توجه قرار میگیرد. هدف اصلی درمان SSS قلب، جلوگیری از غش، سرگیجه یا نارسایی قلبی ناشی از کندی ضربان و بهبود کیفیت زندگی بیمار است.
- اصلاح علتهای قابل برگشت
- تنظیم یا قطع داروهای مؤثر بر ضربان قلب
- نصب پیسمیکر دائمی
- تغییر سبک زندگی و کنترل عوامل خطر قلبی
- درمان همزمان بیماریهای زمینهای قلبی یا عروقی
اصلاح علتهای قابل برگشت
در بسیاری از بیماران مبتلا به سندروم SSS قلب، علائم ناشی از شرایط قابل برگشت هستند. کمکاری تیروئید، الکترولیت غیرطبیعی، عفونت یا داروهای خاص میتوانند ضربان قلب را کند کنند. اصلاح این عوامل معمولاً باعث بهبود ریتم قلب میشود و ممکن است نیاز به مداخلات تهاجمی را کاهش دهد. بررسی دقیق تاریخچه پزشکی و آزمایشهای تکمیلی، برای شناسایی این علل ضروری است تا درمان سندروم SSS قلب موثر و هدفمند باشد.
قطع یا تنظیم داروهای مؤثر بر ضربان قلب
داروهای مختلف مانند بتابلوکرها، دیگوکسین یا برخی داروهای ضد آریتمی میتوانند باعث کندی ضربان و تشدید سندروم SSS قلب شوند. در درمان این سندروم، پزشک ممکن است دوز داروها را کاهش دهد، جایگزین کند یا مصرف آنها را موقتاً متوقف نماید. این اقدام باید با نظارت دقیق قلبی انجام شود تا خطر آریتمی یا نارسایی قلبی کاهش یابد و ضربان قلب به محدوده طبیعی بازگردد، بدون ایجاد عوارض جانبی دیگر.
پیسمیکر برای درمان سندروم سینوس بیمار
نیاز به پیسمیکر در سندرم سینوس بیمار زمانی مطرح میشود که بیمار دچار علائم مرتبط با برادیکاردی یا اختلال عملکرد سینوسی شود. این شامل سرگیجه، غش یا سنکوپ، خستگی شدید، تنگی نفس یا نارسایی قلبی است که ناشی از کاهش ضربان قلب است. حتی اگر اختلال ریتم در نوار قلب دیده شود، ولی بدون علامت باشد، معمولاً پیسمیکر لازم نیست. بنابراین، تصمیمگیری بر اساس شدت علائم و ارتباط آنها با برادیکاردی و توقفهای سینوسی است.
درمان قطعی سندروم سینوس بیمار چیست؟
درمان SSS عمدتاً با نصب پیسمیکر (Pacemaker) انجام میشود، زیرا این روش ریتم قلب را به طور دائمی تنظیم میکند و از بروز کندی شدید ضربان یا توقف قلب جلوگیری میکند. درمان SSS با پیسمیکر باعث بهبود علائم مانند سرگیجه، خستگی و غش میشود. اصلاح علتهای قابل برگشت و تنظیم داروها نیز مکمل درمان قطعی هستند، اما جایگزین آن نیستند. Silent Sinus Syndrome: Symptoms, Causes & Treatment (clevelandclinic.org)
عوارض SSS
سندروم سینوس بیمار یا SSS میتواند عوارض جدی داشته باشد. یکی از مهمترین مشکلات آن، افت شدید ضربان قلب است که باعث خستگی، ضعف و سرگیجه میشود. کاهش ضربان قلب همچنین منجر به کاهش خونرسانی به مغز میگردد و احتمال غش یا مشکلات تمرکز را افزایش میدهد. علاوه بر این، SSS میتواند خطر آریتمیهای خطرناک را بالا ببرد که احتمال نارسایی قلب یا سکته را افزایش میدهد. تشخیص به موقع و درمان مناسب، مانند نصب پیسمیکر، برای پیشگیری از این عوارض ضروری است.
پیسمیکر؛ مؤثرترین راه کنترل علائم SSS و بهبود کیفیت زندگی
سندروم سینوس بیمار (SSS) یکی از اختلالات مهم و شایع ریتم قلب، بهویژه در سنین بالاتر است که در صورت تشخیصندادن بهموقع میتواند منجر به سرگیجه، غش، کاهش توانایی روزمره و افزایش خطر عوارض قلبی شود. تشخیص دقیق با استفاده از نوار قلب، هولتر مانیتورینگ و بررسی تخصصی علائم، نقش کلیدی در پیشگیری از عوارض جدی این بیماری دارد.
در بسیاری از بیماران، درمان قطعی با نصب پیسمیکر امکانپذیر است که با تنظیم پایدار ضربان قلب، علائم را بهطور مؤثر کنترل کرده و کیفیت زندگی را بهطور چشمگیری بهبود میبخشد.
کلینیک آریتمی تهران با بهرهگیری از تجهیزات پیشرفته تشخیصی و درمانی و با تمرکز بر درمان تخصصی اختلالات ریتم قلب، آماده ارائه خدمات جامع به بیماران مبتلا به SSS و سایر آریتمیهای قلبی است. در این مرکز، تشخیص و درمان زیر نظر دکتر محمود افتخارزاده، با تجربه در حوزه الکتروفیزیولوژی قلب و درمانهای مداخلهای آریتمی، انجام میشود تا بیماران با اطمینان خاطر، مسیر درمان علمی و ایمن را طی کنند.
سوالات متداول درباره سندروم سینوس بیمار
- آیا سندروم سینوس بیمار در اسکن قلب دیده میشود؟
خیر، سندروم سینوس بیمار یک اختلال عملکرد الکتریکی قلب است که باعث کندی ضربان یا ایستهای موقت قلب میشود. اسکن قلب، شامل روشهای تصویربرداری هستهای یا CT و MRI، فقط ساختار، خونرسانی و عملکرد انقباضی را نشان میدهد. بنابراین این سندروم در تصاویر قابل تشخیص نیست. - سندروم سینوس خاموش چیست؟
سندروم سینوس خاموش یک اختلال نادر سینوسهای صورت است که معمولاً سینوس ماگزیلاری را درگیر میکند. در این بیماری، بهدلیل انسداد طولانیمدت دهانه سینوس، هوا بهتدریج جذب شده و فشار منفی ایجاد میشود. این فشار باعث فرورفتگی دیوارههای سینوس و تغییر شکل استخوانهای اطراف چشم میگردد. این سندروم با سندروم سینوس بیمار کاملا متفاوت است - چرا اسکن جایگزین ECG در تشخیص SSS نیست؟
اسکن قلب، تصویربرداری عملکرد و ساختار قلب را نشان میدهد اما ریتم و هدایت الکتریکی قلب را ثبت نمیکند. سندروم سینوس بیمار ناشی از اختلال در گره سینوسی است و تنها با ثبت الکتریکی ضربان قلب توسط ECG، هولتر یا مانیتورینگ طولانیمدت قابل تشخیص است. بنابراین اسکن نمیتواند جایگزین ECG شود و در تشخیص اختلالات ریتم قلب، تنها مکملی برای ارزیابی آناتومی و عملکرد قلب است. - یا سندروم سینوس بیمار خطرناک است؟
در برخی افراد، سندروم SSS میتواند جدی و خطرناک باشد و خطر نارسایی قلب یا سکته را افزایش دهد. تشخیص به موقع و درمان مناسب، مانند نصب پیسمیکر، میتواند اثرات این بیماری را کاهش داده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشد.
