آنژیوگرافی قلب یکی از مهمترین روشهای تشخیصی در پزشکی قلب و عروق است، که به کمک آن میتوان وضعیت عروق کرونری قلب را بهصورت دقیق بررسی کرد. این روش، شامل تزریق ماده حاجب به داخل عروق قلب و تصویربرداری با اشعه ایکس است که اطلاعات دقیقی درباره وجود گرفتگی، تنگی یا انسداد رگهای قلبی ارائه میدهد.
آنژیوگرافی برای بیمارانی که دچار درد قفسه سینه، تنگی نفس یا علائم مشکوک به بیماریهای قلبی هستند، توصیه میشود. همچنین افرادی که در تستهای غیرتهاجمی قلبی نتایج مبهم دارند یا نیاز به بررسیهای پیش از جراحی قلبی دارند، معمولاً آنژیوگرافی انجام میدهند. آمارها نشان میدهد که سالانه صدها هزار آنژیوگرافی قلب در سراسر جهان انجام میشود.
برای درک کاملتر وضعیت قلب، گاهی لازم است علاوه بر بررسی عروق، سیستم الکتریکی آن نیز مورد ارزیابی قرار گیرد. به همین دلیل، در کنار آنژیوگرافی، ممکن است پزشک انجام مطالعه الکتروفیزیولوژی قلب (EPS) را توصیه کند که اطلاعات دقیقی از فعالیت الکتریکی قلب به دست میدهد.
آنژیوگرافی قلب چیست و چه زمانی توصیه میشود؟
آنژیوگرافی به روشی گفته میشود که در آن، لولهای باریک به نام کاتتر از طریق رگهای دست یا پا وارد عروق کرونری شده و سپس ماده ای بنام ماده حاجب تزریق میشود. در ادامه با استفاده از دستگاه فلوروسکوپی (نوعی دستگاه اشعه ایکس)، تصاویر زنده و دقیقی از جریان خون در رگهای قلب گرفته میشود. این روش کمک میکند تا پزشکان میزان تنگی، گرفتگی یا انسداد رگهای قلب را ارزیابی کنند. Cardiac catheterisation and coronary angiography – NHS (www.nhs.uk)
آنژیوگرافی چه زمانی و برای چه کسانی توصیه میشود؟
آنژیوگرافی قلب یک ابزار تشخیصی و درمانی حیاتی است، که به پزشکان کمک میکند وضعیت دقیق عروق کرونری را ارزیابی کنند. این روش زمانی توصیه میشود، که روشهای غیرتهاجمی قادر به تشخیص دقیق نباشند یا نیاز به برنامهریزی یک اقدام درمانی فوری وجود داشته باشد. به طور کلی، آنژیوگرافی قلب برای گروههای زیر ضروری است:
- افراد با علائم مشکوک؛ افرادی که علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، خستگی شدید یا تپش قلب نامنظم را تجربه میکنند، بهخصوص اگر این علائم جدید یا غیرعادی باشند.
- بیماران با سابقه قلبی؛ کسانی که پیشتر دچار سکته قلبی یا آنژین (درد قلبی) شدهاند، برای بررسی شدت گرفتگی عروق و تعیین نیاز به درمانهای بعدی مانند آنژیوپلاستی یا جراحی بایپس.
- افراد نیازمند جراحی؛ بیمارانی که قرار است تحت جراحیهای قلب یا دیگر عملهای بزرگ قرار بگیرند، برای اطمینان از سلامت عروق کرونری پیش از عمل.
- موارد اورژانسی؛ در شرایط حاد و اورژانسی مانند سکته قلبی (انفارکتوس میوکارد)، آنژیوگرافی به سرعت انجام میشود تا انسداد رگها مشخص و خونرسانی به قلب برقرار شود.
فرآیند انجام آنژیوگرافی قلب
آنژیو قلب یک روش دقیق و تخصصی برای بررسی عروق کرونری و وضعیت جریان خون در قلب است. به بیان ساده در طی این روش، پزشک با وارد کردن یک کاتتر باریک به داخل عروق قلب، ماده حاجب را تزریق میکند تا با کمک اشعه ایکس بتوان عروق را بهصورت دقیق مشاهده کرد. این روش معمولا در اتاق کاتتریزاسیون انجام میشود و با بیحسی موضعی همراه است. Coronary angiogram – Mayo Clinic
تشخیص دقیق آریتمیهای قلبی (ضربان نامنظم قلب) یکی دیگر از حوزههای مهم در کاردیولوژی است. امروزه، با پیشرفت تکنولوژی، هوش مصنوعی در تشخیص و درمان آریتمی ها نقش بسیار مهمی ایفا میکند و به عنوان یک ابزار کمکی قدرتمند در اختیار پزشکان قرار گرفته است.
آمادگیهای قبل آنژیوگرافی
پیش از انجام آنژیو، آمادگیهای مهمی لازم است تا روند انجام کار بدون مشکل و با کمترین ریسک همراه باشد. مهمترین نکته، اطلاع پزشک از داروهای مصرفی بیمار بهویژه داروهای ضد انعقاد است؛ زیرا ممکن است نیاز باشد مصرف آنها قطع یا تنظیم شود. بیمار باید همچنین درباره حساسیتهای دارویی یا به ماده حاجب پزشک را آگاه سازد.
بهتر است بیمار، حداقل ۶ ساعت قبل از انجام آنژیوگرافی ناشتا باشد؛ تا احتمال بروز عوارض کاهش یابد. انجام آزمایشهای خونی به منظور بررسی عملکرد کلیهها و وضعیت انعقادی خون نیز ضروری است. این آمادگیها به پزشک کمک میکند تا به بهترین شکل و با کمترین خطر، چرا باید آنژیوگرافی کرد؟ را پاسخ دهد و سلامت بیمار را تضمین نماید.
مراحل انجام آنژیوگرافی قلب
مراحل انجام آنژیوگرافی درمانی قلب به صورت گام به گام و دقیق انجام میشود.
- ابتدا بیمار در اتاق کاتتریزاسیون بر روی تخت دراز میکشد و محل ورود کاتتر (معمولاً در کشاله ران یا مچ دست) ضدعفونی و بیحس میشود.
- سپس پزشک یک سوزن باریک وارد شریان کرده و کاتتر را به سمت قلب هدایت میکند.
- در ادامه ماده حاجب تزریق شده و تصاویر زنده از عروق قلب روی صفحه نمایشگر مشاهده میشود.
- در صورت نیاز نیز، اقدامات درمانی مانند بازکردن عروق با بالون یا گذاشتن استنت انجام میشود.
مراقبتهای بعد از آنژیوگرافی
مراقبتهای پس از انجام آنژیوگرافی اهمیت زیادی در پیشگیری از عوارض دارد. در ادامه لیست مهمترین مراقبت های بعد از آنژیوگرافی قلب را بیان خواهیم کرد.
- محل ورود کاتتر: حداقل ۶ ساعت پس از آنژیوگرافی باید به صورت صاف دراز کشیده و از هرگونه فشار به محل زخم یا خم کردن پای خود خودداری کنید. پانسمان محل زخم را نیز حداقل تا یک روز دستکاری نکنید و آن را خشک و تمیز نگه دارید.
- مایعات: نوشیدن مایعات کافی و طبق دستور پزشک، بهویژه آب، بسیار مهم است. این کار کمک میکند تا ماده حاجب مورد استفاده در آنژیوگرافی سریعتر از بدن دفع شود.
- محدودیت فعالیتها: تا یک روز پس از انژیوگرافی نباید رانندگی کرد و تا یک هفته از برداشتن اجسام سنگین یا انجام فعالیتهای ورزشی سنگین (چه هوازی و چه بی هوازی) پرهیز نمایید. پیادهروی کوتاه و سبک بلامانع است.
- داروها: داروهای تجویز شده را طبق دستور پزشک و بطور مرتب مصرف کنید. در مورد مصرف مجدد داروهای آسپرین و وارفارین و دیگر داروهای رقیق کننده، حتماً با پزشک خود مشورت نمایید.
- علائم هشدار: در صورت مشاهده هر یک از علائم خطرناک فوراً با پزشک خود تماس بگیرید: درد شدید، قرمزی، ورم یا خونریزی از محل ورود کاتتر، بیحسی یا احساس سرما در پا یا بازو، تب و لرز و تنگی نفس یا درد قفسه سینه
روشهای انجام آنژیوگرافی قلب
اینکه انواع مختلف عمل آنژیوگرافی قلب چگونه انجام می شود؟ بستگی به روشهای انجام آن شامل ورود کاتتر از مچ دست، کشاله ران و سی تی اسکن است. انتخاب روش بر اساس شرایط بالینی، تجربه پزشک و راحتی بیمار انجام میشود. هر روش مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارد و به تشخیص دقیق بیماری کمک میکند.
از طریق مچ دست
یکی از رایجترین روشهای آنژیو قلب، ورود کاتتر از طریق شریان مچ دست است. این روش به دلیل راحتی بیشتر برای بیمار، دوره بهبودی کوتاهتر و کاهش خطر خونریزی محبوبیت یافته است. پزشک پس از بیحسی موضعی، کاتتر را از سرخرگ رادیال در مچ دست وارد میکند و آن را به سمت عروق قلب هدایت میکند. این روش معمولاً درد کمتری دارد و بیمار میتواند سریعتر پس از عمل فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرد.
از طریق کشاله ران
روش سنتی و بسیار رایج دیگر، ورود لوله یا کاتتر از طریق سرخرگ (شریان) فمورال در کشاله ران است. این روش برای بیمارانی که شریانهای مچ دست آنها ضعیف یا باریک است مناسبتر است. پس از بیحسی، کاتتر از طریق کشاله ران وارد میشود و به سمت قلب هدایت میگردد. این روش نیاز به مراقبتهای بیشتری پس از عمل دارد و معمولا بیمار باید مدت زمان بیشتری استراحت کند تا محل ورود به خوبی بهبود یابد.
سی تی آنژیوگرافی قلب
یکی از روشهای غیرتهاجمی برای بررسی عروق قلب، سی تی آنژیوگرافی (CT Angiography) است. در این روش، بدون نیاز به ورود کاتتر به داخل بدن، تصاویر دقیق سهبعدی از عروق قلب با استفاده از دستگاه سیتی اسکن و تزریق ماده حاجب گرفته میشود. این روش برای بیمارانی که ریسک عمل تهاجمی را ندارند یا نیاز به بررسی اولیه دارند مناسب است. سی تی قلب آنژیو بدون درد است و نیازی به بستری طولانی ندارد، اما ممکن است دقت کمتری نسبت به آنژیوگرافی تهاجمی داشته باشد.
عوارض بعد از آنژیوگرافی قلب
با وجود اینکه آنژیو قلب یکی از روشهای امن و کم خطر برای بررسی قلب است، برخی عوارض جانبی ممکن است پس از آن رخ دهد؛ که شامل:
- خونریزی یا کبودی در محل ورود کاتتر شایعترین عارضه است، که معمولا با مراقبت مناسب به سرعت بهبود مییابد.
- برخی بیماران ممکن است درد خفیف یا احساس ناراحتی در ناحیه مچ دست یا کشاله ران داشته باشند.
- واکنشهای حساسیتی به ماده حاجب تزریق شده نیز، نادر ولی ممکن است دیده شود؛ که در این صورت تیم پزشکی بلافاصله درمانهای لازم را انجام میدهد.
- در موارد نادر، ممکن است عفونت یا آسیب به عروق رخ دهد که نیاز به پیگیری پزشکی دارد.
عوارض ماده حاجب آنژیوگرافی
ماده حاجب استفادهشده در آنژیوگرافی معمولاً ایمن است، اما مانند هر داروی تزریقی ممکن است در برخی بیماران عوارض خاصی ایجاد کند. مهمترین نگرانی، عوارض ماده حاجب آنژیوگرافی بر عملکرد کلیهها است. افرادی که سابقه نارسایی کلیوی دارند، بیشتر در معرض آسیب کلیوی ناشی از ماده حاجب هستند؛ به همین دلیل پیش از آنژیو، آزمایش عملکرد کلیه انجام میشود. یکی دیگر از عوارض احتمالی، واکنشهای آلرژیک است که میتواند از خارش و کهیر خفیف تا واکنشهای شدیدتر متفاوت باشد؛ البته این موارد نادر بوده و تیم پزشکی به سرعت آنها را کنترل میکند.
عوارض ماده حاجب آنژیوگرافی شامل تهوع، احساس گرما، سرگیجه یا کاهش موقت فشار خون نیز میشود که معمولاً خفیف و گذرا هستند. نوشیدن مایعات کافی پس از آنژیو به دفع سریعتر ماده حاجب کمک کرده و احتمال بروز عوارض را کاهش میدهد. رعایت توصیههای پزشک و اطلاعرسانی درباره حساسیتها، نقش مهمی در پیشگیری از این عوارض دارد.
مدت زمان آنژیوگرافی و دوره بستری مورد نیاز
یکی از مزایای مهم آنژیوگرافی، کوتاه بودن مدت زمان انجام آن و بستری است.بعضی از بیماران نگران این هستند که آنژیوگرافی قلب چقدر طول میکشد؟ معمولا روند انجام این عمل بین ۱۵ تا ۴۵ دقیقه طول میکشد، بسته به شرایط بیمار و نوع روش انجام شده ممکن است این زمان کمی متغیر باشد. پس از پایان آنژیو، بیمار معمولا تحت نظر قرار میگیرد تا علائم حیاتی و وضعیت محل ورود کاتتر به خوبی بررسی شود. در صورت استفاده از روش مچ دست، بیشتر بیماران میتوانند پس از چند ساعت استراحت کوتاه مرخص شوند و به خانه بازگردند. اگر روش کشاله ران انتخاب شده باشد، معمولا نیاز به بستری کوتاهتر در بیمارستان و استراحت طولانیتر در تخت وجود دارد تا از خونریزی جلوگیری شود.
مقایسه آنژیوگرافی با سایر تستهای تشخیصی قلبی
| معایب | مزایا | هزینه تقریبی | زمان انجام | امکان درمان همزمان | دقت در تشخیص انسداد عروق | تهاجمی بودن | تست تشخیصی |
| ریسک عوارض جزئی و نیاز به مراقبت | دقیقترین روش تشخیصی و درمانی | نسبتاً بالا | 30-60 دقیقه | بله | بسیار بالا | تهاجمی | آنژیوگرافی قلب |
| دقت کمتر در تشخیص انسداد | بدون تزریق و سریع | پایین | 10-15 دقیقه | خیر | کم | غیرتهاجمی | کلسیم اسکور |
| هزینه بالا و زمانبر | بدون اشعه ایکس، جزئیات بافتی | متوسط | 30-60 دقیقه | خیر | متوسط | غیرتهاجمی | ام آر آی قلب |
| بیشتر برای اختلالات ریتم | تشخیص و درمان آریتمیها | بالا | 1-3 ساعت | بله | برای تشخیص آریتمی قلبی | تهاجمی | ای پی اس |
| عدم امکان درمان همزمان | غیرتهاجمی و سریع | متوسط | 10-20 دقیقه | خیر | بالا | غیرتهاجمی | سی تی آنژیوگرافی قلب |
آنژیوگرافی قلب: مسیری ایمن به سوی تشخیص دقیق و درمان
آنژیوگرافی قلب یک روش طلایی و بسیار دقیق برای تشخیص بیماریهای عروق کرونری است که به پزشکان کمک میکند تا وضعیت عروق قلب را به صورت دقیق بررسی کرده و در صورت نیاز، درمانهای مناسب را انجام دهند. آنژیو قلب علیرغم اینکه تهاجمی است، با پیشرفت تکنولوژی ایمنی آن بسیار افزایش یافته و دوره نقاهت کوتاهی دارد.
انتخاب روش انجام آنژیوگرافی بستگی به شرایط بیمار و تشخیص پزشک دارد، اما مزیت اصلی آن امکان تشخیص و درمان همزمان مشکلات عروقی است. کلینیک آریتمی تهران مرکز معتبری برای درمان بیماریهای قلب و آنژیو میباشد. میتوانید جهت درمان خود یا اطرافیان با خیالی آسوده به این مرکز مراجعه کنید و برای درمان اقدام نمایید.
پرسشهای متداول درباره آنژیوگرافی قلب
- آیا انجام آنژیوگرافی قلب دردناک است؟
انجام آنژیو قلب معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود و بیمار در طول فرآیند درد شدیدی احساس نمیکند. ممکن است در هنگام ورود کاتتر احساس فشار یا سوزش خفیفی ایجاد شود، اما درد شدید شایع نیست. پزشک و تیم درمانی همواره شرایط بیمار را کنترل کرده و در صورت نیاز از داروهای آرامبخش استفاده میکنند تا راحتی بیمار حفظ شود. - آیا آنژیوگرافی میتواند به باز کردن رگهای مسدود کمک کند؟
بله، یکی از مزایای مهم آنژیوگرافی این است که در صورت تشخیص تنگی یا انسداد عروق قلب، میتوان به صورت همزمان اقدام به باز کردن رگها با روش آنژیوپلاستی یا گذاشتن استنت کرد. این درمان فوری به بازگشت جریان خون کمک کرده و از بروز سکتههای قلبی جلوگیری میکند. - برآورد هزینه آنژیوگرافی قلب چقدر است؟
هزینه انجام آنژیوگرافی بسته به کشور، مرکز درمانی، و تجهیزات استفاده شده متفاوت است، اما معمولاً در بازهای متوسط تا بالا قرار دارد. این هزینه شامل هزینه تصویربرداری، پزشک، داروها و مراقبتهای بعد از عمل است. بیمههای درمانی در بسیاری از موارد بخشی از این هزینهها را پوشش میدهند. - آیا آنژیوگرافی قلب خطرناک است؟
هر روش تهاجمی پزشکی خطرات خاص خود را دارد، اما آنژیوگرافی با استانداردهای ایمنی بالا انجام میشود و خطرات جدی آن بسیار نادر است. عوارض شایع شامل خونریزی محل ورود کاتتر یا واکنش به ماده حاجب است که قابل کنترل است. پزشکان پیش از انجام، خطرات و مزایا را به بیمار اطلاع میدهند. - آیا آنژیوقلب با بیهوشی انجام میشود؟
معمولاً آنژیوگرافی قلب تحت بیحسی موضعی انجام میشود و نیاز به بیهوشی عمومی ندارد. این موضوع باعث میشود که دوره نقاهت کوتاهتر و ایمنی روش بالاتر باشد. تنها در موارد خاص یا اورژانسی ممکن است بیهوشی عمومی توصیه شود. - خطر مرگ در آنژیوگرافی قلب چقدر است؟
خطر مرگ ناشی از آنژیو قلب بسیار پایین و کمتر از ۰.۱ درصد است. این آمار به دلیل پیشرفتهای فناوری، آموزش پزشکان و تجهیزات پیشرفته به طور چشمگیری کاهش یافته است. با این حال، در بیماران با شرایط شدید یا بیماریهای متعدد، خطرات ممکن است کمی بالاتر باشد.
