روشهای تصویربرداری قلبی مانند اکو و اسکن قلب، نقش مهمی در تشخیص بیماریهای قلبی ایفا میکنند. در مورد تفاوت اکو با اسکن قلب میتوان گفت که اکوکاردیوگرافی با استفاده از امواج صوتی، امکان مشاهده دقیق حرکات دیوارهها و دریچههای قلب را فراهم میکند، در حالی که اسکن قلب (CT Scan) با بهرهگیری از مواد رادیواکتیو، جریان خون در عضله قلب را بررسی مینماید. هر یک از این روشها اطلاعات متفاوتی در اختیار پزشک قرار میدهند و میتوانند برای تشخیص بهتر و دقیقتر به کار روند. نکته مهم این است که انتخاب بین اکو و اسکن قلب صرفاً بر عهده پزشک متخصص بوده و بر اساس شرایط و نیاز بالینی هر بیمار صورت میگیرد. اگر به دنبال درک بهتر از فرق اکو با اسکن قلب هستید پیشنهاد میکنیم ادامه این مطلب را دنبال کنید.
تفاوت اکو با اسکن قلب در چیست؟
شناخت تفاوت اکو با اسکن قلب، به بیماران کمک میکند تا درک بهتری از علت انتخاب هر کدام توسط پزشک داشته باشند. هر دو روش اطلاعات مهمی ارائه میدهند، اما در نوع دادهها و اهداف بالینی تفاوت دارند. در برخی بیماران، ترکیب این دو تست به همراه روشهایی مانند تست ورزش و اکو قلب یا حتی بررسیهای پیشرفتهتر، کمک میکند تا تصویری جامع از وضعیت قلبی بیمار به دست آید. در ادامه، چهار جنبه تفاوت اکو با اسکن قلب با جزئیات کامل بررسی میشود:
- نحوه عملکرد و اصول
- هدف هر کدام
- آمادگیهای لازم برای اکو و اسکن قلب
- مدت زمان لازم برای انجام دو تست
نحوه عملکرد و اصول تصویربرداری
اکوکاردیوگرافی با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا (اولتراسوند) انجام میشود. این امواج پس از برخورد با بافتهای مختلف قلب بازتاب پیدا میکنند و دستگاه اکو آنها را به تصویر تبدیل میکند. بنابراین، پزشک میتواند ساختار داخلی، دریچهها، حفرهها و حرکات دیواره قلب را در لحظه مشاهده کند. مزیت این روش آن است که هیچگونه اشعهای وارد بدن نمیشود و ایمنی بالایی دارد.
در مقابل، اسکن قلب بر پایه پزشکی هستهای است. در این روش ابتدا ماده رادیواکتیو ضعیفی به بدن تزریق میشود. این ماده در جریان خون حرکت کرده و توسط بافت قلب جذب میشود. سپس با استفاده از دستگاهی به نام گاما کمرا، تصاویر دقیقی از میزان خونرسانی در بخشهای مختلف عضله قلب ثبت میشود.
اهداف تست اکو و اسکن قلب
اکو قلب بیشتر برای ارزیابی عملکرد مکانیکی قلب استفاده میشود. این روش به پزشک امکان میدهد قدرت انقباض و انبساط بطنها، ضخامت عضله قلب و وضعیت عملکرد دریچهها را بررسی کند. همچنین با اکوکاردیوگرافی میتوان وجود نارسایی قلبی، بزرگشدن قلب یا اختلالات مادرزادی را تشخیص داد. در بسیاری از موارد، این تست اولین انتخاب پزشک برای بررسی کلی سلامت قلب است.
از سوی دیگر، اسکن قلب برای بررسی جریان خون در عضله قلب طراحی شده است. این روش بهویژه در بیماران با درد قفسه سینه مشکوک به بیماری عروق کرونر اهمیت دارد. پزشک به کمک تفاوت اکو با اسکن قلب میتواند متوجه شود کدام بخشهای قلب خون کافی دریافت نمیکنند یا پس از سکته قلبی چه میزان از عضله آسیب دیده است.
آمادگیهای لازم برای اکو و اسکن قلب
اکو قلبی معمولاً ساده و بدون نیاز به آمادگی خاص انجام میشود. بیمار میتواند پیش از تست غذای عادی خود را میل کند و داروهای روزانهاش را مصرف کند. این ویژگی باعث میشود اکو به عنوان یک تست سریع و در دسترس شناخته شود. تنها در برخی انواع خاص اکو مانند اکو از راه مری، نیاز به ناشتا بودن یا آمادگیهای بیشتر وجود دارد. اما سی تی اسکن قلب شرایط پیچیدهتری دارد. بیمار معمولاً باید چند ساعت ناشتا باشد تا کیفیت تصاویر افزایش یابد. مصرف نوشیدنیهای کافئیندار مانند قهوه و چای باید حداقل ۲۴ ساعت قبل از تست قطع شود، زیرا این مواد میتوانند روی نتایج تاثیر بگذارند.
مدت زمان لازم برای انجام هر تست
دیگر فرق اکو با اسکن قلب در مدت زمان آنهاست. اکو قلب یکی از سریعترین تستهای تصویربرداری قلبی است. یک اکو استاندارد معمولاً ۲۰ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد و نتایج آن بلافاصله توسط پزشک قابل مشاهده است. به همین دلیل، در شرایط اورژانسی مانند تنگی نفس یا درد قفسه سینه، اکو به سرعت انجام میشود و اطلاعات مهمی به پزشک میدهد.
سی تی اسکن قلب اما، زمان بیشتری نیاز دارد. فرآیند تزریق ماده رادیواکتیو، انتظار برای پخش شدن آن در بدن و سپس انجام تصویربرداری، میتواند بین ۲ تا ۴ ساعت طول بکشد. در برخی موارد، ممکن است دو مرحله تصویربرداری در حالت استراحت و استرس انجام شود که زمان بیشتری هم میبرد.
مزایا و محدودیتهای اکو قلب و اسکن قلب
اکو قلبی یک روش غیرتهاجمی، بیخطر و بدون اشعه است. هزینه آن نسبتاً پایینتر است و در اکثر مراکز درمانی در دسترس میباشد. با این حال، محدودیتهایی نیز دارد. کیفیت تصاویر ممکن است در افرادی با اضافه وزن یا بیماری ریوی شدید کاهش یابد. همچنین اکو برای تشخیص بیماریهای عروق کرونر به اندازه اسکن دقیق نیست. در مقابل، اسکن قلب دقت بالایی در شناسایی کاهش خونرسانی دارد و برای تشخیص بیماری عروق کرونر بسیار ارزشمند است. در صورت کاربردی نبودن این روش میتوان از EPS استفاده کرد. Heart Scan vs. Echocardiogram: Which Test Fits Your Heart Health Needs? (manhattancardiology.com)
| ویژگی | اکوکاردیوگرافی (Echo) |
اسکن قلب (Heart Scan)
|
| نحوه عملکرد | با استفاده از امواج صوتی (اولتراسوند)، تصاویر متحرک از قلب میسازد. |
با تزریق ماده رادیواکتیو، میزان جذب آن توسط بافت قلب را تصویربرداری میکند.
|
| هدف | بررسی ساختار و عملکرد مکانیکی قلب (قدرت پمپاژ، وضعیت دریچهها، ضخامت دیوارهها). |
ارزیابی جریان خون در عضله قلب (تشخیص گرفتگی عروق کرونر یا میزان آسیب پس از سکته).
|
| آمادگی | معمولاً بدون نیاز به آمادگی خاص. |
نیاز به ناشتا بودن و قطع مصرف کافئین از ۲۴ ساعت قبل.
|
| مدت زمان | سریع؛ حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه. |
طولانی؛ حدود ۲ تا ۴ ساعت (با احتساب زمان استراحت و استرس).
|
| مزایا و محدودیتها | بدون اشعه، غیرتهاجمی و ارزانتر؛ اما برای تشخیص عروق کرونر به اندازه اسکن دقیق نیست. |
دقت بسیار بالا در تشخیص بیماری عروق کرونر؛ اما از اشعه استفاده میشود و زمانبر است.
|
چه زمانی اکو قلب بهتر است و چه زمانی اسکن قلب؟
تصمیمگیری درباره انتخاب بین اکو و اسکن قلب به هدف تشخیصی پزشک و شرایط بالینی بیمار بستگی دارد. در بسیاری از بیماران، این دو روش با هم استفاده میشوند. Echocardiogram vs. $49 Heart Scan: Which one should you get? (atlantaultrasound.com)
اندیکاسیون های اکو قلبی
همانطور که گفته شد، اکو بیشتر برای بررسی ساختار، عملکرد مکانیکی و وضعیت دریچههای قلب کاربرد دارد؛ پزشک معمولاً زمانی که نیاز به بررسی قدرت پمپاژ قلب، حرکات دیوارهها یا وجود مایع اطراف قلب دارد، اکوکاردیوگرافی را انتخاب میکند.
تشخیص نارسایی قلبی
در بیمارانی که مشکوک به نارسایی قلبی هستند، اکو قلب بهترین انتخاب است. این روش امکان مشاهده مستقیم عملکرد بطنها، میزان خون پمپاژ شده در هر ضربان (EF) و وضعیت دیوارههای قلب را فراهم میکند. نارسایی قلبی معمولاً با علائمی مانند تنگی نفس، خستگی شدید و ورم اندامها همراه است. اکو کمک میکند پزشک متوجه شود که آیا بطنها قدرت کافی برای پمپاژ خون دارند یا خیر. علاوه بر این، میتوان تشخیص داد که نارسایی از نوع سیستولیک (کاهش قدرت انقباض) است یا دیاستولیک (اختلال در پر شدن قلب). چنین جزئیاتی با اسکن قلب به دست نمیآید، زیرا اسکن بیشتر از عملکرد مکانیکی قلب، جریان خون را نشان میدهد.
بررسی عملکرد دریچهها
در واقع تفاوت اکو با اسکن قلب در زمینه عملکرد نیز قابل بررسی است. یکی از مهمترین کاربردهای اکو، بررسی دریچههای قلبی است. دریچههای قلب وظیفه دارند جریان خون را در مسیر درست هدایت کنند. مشکلاتی مانند تنگی دریچه آئورت یا نارسایی دریچه میترال میتوانند باعث ایجاد علائمی مثل تنگی نفس، خستگی یا سوفل قلبی شوند. اکو با دقت بالایی حرکات دریچهها، شدت باز و بسته شدن آنها و میزان نشت یا تنگی را نشان میدهد. پزشک میتواند شدت بیماری دریچهای را درجهبندی کرده و تصمیمگیری کند که آیا بیمار نیاز به دارو دارد یا باید جراحی تعویض یا ترمیم دریچه انجام شود. Echocardiogram – NHS (www.nhs.uk)
اندکاسیون های سی تی اسکن قلب
اسکن قلب برای ارزیابی خونرسانی عضله قلب و تشخیص بیماریهای عروق کرونر ارزشمندتر است؛ پس هنگامی که بیمار دچار درد قفسه سینه مشکوک به تنگی عروق کرونر است یا سابقه سکته قلبی دارد، اسکن قلب میتواند اطلاعات حیاتیتری ارائه دهد.
ارزیابی تنگی عروق کرونر
زمانی که بیمار با درد قفسه سینه مراجعه میکند و احتمال تنگی عروق کرونر وجود دارد، از بین اکو و اسکن قلب ، اسکن قلب بهترین انتخاب است. این روش با تزریق ماده رادیواکتیو و تصویربرداری از پخش آن در عضله قلب، میزان خونرسانی را نشان میدهد. اگر بخشی از قلب خون کافی دریافت نکند، در تصاویر سی تی اسکن به صورت ناحیهای با جذب کمتر مشخص میشود.
این اطلاعات به پزشک کمک میکند شدت و محل تنگی رگها را مشخص کند. برخلاف اکو که فقط عملکرد مکانیکی قلب را نشان میدهد، اسکن قادر است ایسکمی یا کمخونی عضله قلب را تشخیص دهد. این ویژگی برای تصمیمگیری درباره آنژیوگرافی یا درمان دارویی اهمیت زیادی دارد.
بررسی اثر سکته قلبی روی عضله
بعد از وقوع سکته قلبی، یکی از چالشهای اصلی پزشک تعیین میزان آسیبی است که به عضله قلب وارد شده است. اسکن قلب در این شرایط بسیار ارزشمند است، زیرا نشان میدهد کدام بخش از قلب هنوز خونرسانی دارد و کدام بخش دچار نکروز یا آسیب دائمی شده است. این اطلاعات به تصمیمگیری در مورد درمانهای بعدی مانند آنژیوپلاستی یا جراحی بایپس کمک میکند. در حالی که اکو اگرچه میتواند اختلال حرکتی دیوارهها را نشان دهد، اما قادر به تفکیک دقیق بافت زنده از بافت آسیبدیده نیست. بنابراین، در بیماران پس از سکته قلبی، اسکن بهترین ابزار برای ارزیابی وسعت آسیب است.
پایش بیماران با درد قفسه سینه مشکوک
یکی از کاربردهای مهم اسکن، پایش بیمارانی است که درد قفسه سینه غیر تیپیک دارند و تشخیص آنها دشوار است. این افراد ممکن است در حالت استراحت علامتی نداشته باشند، اما در فعالیت دچار درد شوند. در چنین شرایطی، پزشک میتواند با استفاده از اسکن قلب همراه با تست استرس (ورزشی یا دارویی)، جریان خون قلب را در حالت فعالیت بررسی کند. اگر در تصاویر، کاهش خونرسانی مشاهده شود، نشاندهنده وجود بیماری عروق کرونر است. بنابراین، برای پایش طولانیمدت بیماران با درد قفسه سینه مشکوک، با در نظر داشتن تفاوت اکو با اسکن قلب ، اسکن انتخابی ارزشمند است.
آیا اکو و اسکن قلب مکمل یکدیگرند؟
بله میتوان گفت که این دو روش در بسیاری از موارد مکمل هم هستند و به جای رقابت، اطلاعاتی متفاوت اما تکمیلکننده ارائه میدهند. برای مثال، پزشک ممکن است ابتدا اکو انجام دهد تا وضعیت ساختار و عملکرد کلی قلب مشخص شود. سپس برای بررسی دقیقتر خونرسانی، اسکن قلب تجویز گردد.
پزشک با ترکیب این دو روش و سایر تستها مانند تست ورزش، میتواند تصویری کامل و دقیق از وضعیت قلب بیمار به دست آورد تا بهترین تصمیم درمانی را بگیرد. این رویکرد چند لایه، احتمال تشخیص زودهنگام و انتخاب درمان مناسب را افزایش میدهد. بدین شکل نتیجه مطمئنتر خواهد بود و روش مناسب درمان انتخاب میگردد.
نتیجهگیری؛ انتخاب بین اکو قلب و اسکن قلب
در نهایت باید گفت هیچکدام از این دو روش اکو و اسکن قلب جایگزین کامل دیگری نیستند. هر کدام نقاط قوت خاص خود را دارند و انتخاب میان آنها باید بر اساس وضعیت بیمار و تشخیص پزشک انجام شود. در مورد تفاوت اکو با اسکن قلب نیز، بطور خلاصه، اکو بیشتر برای ارزیابی ساختار و عملکرد مکانیکی قلب کاربرد دارد، در حالی که اسکن قلب برای بررسی خونرسانی و تشخیص بیماریهای عروق کرونر اهمیت بیشتری دارد. مراجعه به مراکز معتبر، دقت تشخیصی را تضمین میکند.
کلینیک آریتمی تهران با بهرهگیری از تجهیزات مدرن و تیمی متخصص، آماده ارائه خدمات دقیق و مطمئن در زمینه تصویربرداری قلبی است و میتواند همراهی قابل اعتماد برای بیماران در مسیر تشخیص و درمان بیماریهای قلبی باشد.
