یکی از مهمترین روشهای درمانی در حوزه قلب و عروق، آنژیوپلاستی است که برای باز کردن رگهای تنگ یا بستهشده در سکته قلبی به کار میرود. در این روش، بدون انجام عمل جراحی باز قلب، پزشک میتواند جریان خون را در عروق مسدود شده بهبود بخشد. این روش بهویژه در بیمارانی که دچار درد قفسه سینه یا کاهش خونرسانی به قلب هستند، نقش حیاتی دارد. با پیشرفت تکنولوژی، امروزه آنژیوپلاستی قلب (PCI) به عنوان یک درمان کمتهاجمی و مؤثر شناخته میشود و بسیاری از بیماران با فنر زدن قلب توانستهاند کیفیت زندگی خود را بازیابند؛ همچنین، تکنولوژیهای جدید در حال توسعه و افزایش طول عمر فنر قلب هستند که به تبع آن طول عمر بیماران آنژیوپلاستی نیز افزایش خواهد یافت.
آنژیوپلاستی چیست؟
آنژیوپلاستی قلب نوعی PCI (Percutaneous coronary intervention ) محسوب شده و به روشی گفته میشود که طی آن پزشک با استفاده از یک لوله نازک و بالونی کوچک، رگهای مسدود یا تنگشده را باز میکند. این روش معمولا زمانی توصیه میشود که بیمار دچار علائمی همچون درد قفسه سینه، کاهش تحمل فعالیت، یا خطر سکته قلبی باشد. پزشک پس از بررسی نتایج آزمایشها و تصویربرداریها تصمیم میگیرد که آیا بیمار کاندید مناسبی برای این درمان است یا خیر. Angioplasty: Procedure, Types & Recovery (clevelandclinic.org)
در بیشتر موارد، آنژیوپلاستی به عنوان جایگزینی برای عمل جراحی باز قلب در نظر گرفته میشود، زیرا هم دوران نقاهت کوتاهتری دارد و هم عوارض کمتری برای بیمار ایجاد میکند. به طور کلی، هدف این درمان بهبود جریان خون و جلوگیری از بروز عوارض جدیتر انواع بیماری های قلبی است.
روش انجام آنژیوپلاستی
این عمل معمولا در اتاق آنژیوگرافی انجام میشود و بیمار هوشیار است، اما داروهای آرامبخش دریافت میکند. پزشک با دسترسی به شریان کشاله ران یا دست، یک لوله باریک را وارد رگ میکند و آن را تا محل تنگی هدایت مینماید. در ادامه، بالون کوچک متصل به لوله باد میشود تا رگ باز گردد و در بسیاری از موارد، یک استنت (فنر) فلزی یا دارویی در محل قرار میگیرد تا رگ دوباره تنگ نشود. Angioplasty – StatPearls – NCBI Bookshelf (nih.gov)
- آمادهسازی بیمار: در این مرحله، بیمار تحت بیحسی موضعی قرار میگیرد و پزشک مسیر ورود کاتتر را انتخاب میکند. معمولا رگ کشاله ران یا شریان رادیال در مچ دست استفاده میشود. این بخش نیازمند بررسی وضعیت عمومی و پایدار کردن شرایط حیاتی بیمار است.
- هدایت کاتتر: پزشک یک لوله باریک را وارد شریان میکند و با کمک تصویربرداری، آن را به سمت رگهای قلب هدایت مینماید. این کار بسیار دقیق است و نیاز به مهارت بالا دارد. در این مرحله، داروهایی برای جلوگیری از لخته شدن خون تزریق میشوند تا خطر انسداد کاهش یابد.
- بالونزنی یا آنژیوپلاستی با بالون: در این گام، بالونی کوچک در محل تنگی قرار داده میشود و با فشار مناسب پر میگردد. این کار باعث میشود پلاکهای چربی فشرده شوند و مسیر خون باز گردد. در برخی موارد، این روش بهتنهایی کافی است و در برخی دیگر نیاز به استنتگذاری وجود دارد.
- استنتگذاری: در بیشتر بیماران، پزشک برای جلوگیری از انسداد مجدد رگ از یک استنت استفاده میکند. این وسیله به صورت یک فنر فلزی یا دارویی طراحی شده و پس از باز شدن بالون در رگ باقی میماند. انتخاب نوع استنت به شرایط بیمار و وسعت تنگی بستگی دارد.
انواع آنژیوپلاستی
آنژیوپلاستی روشی درمانی است که بسته به محل گرفتگی عروق، روش اجرا و نوع تجهیزات مورد استفاده به دستههای مختلف تقسیم میشود. انتخاب نوع آنژیوپلاستی برای هر بیمار بر اساس شرایط عمومی بدن، میزان گرفتگی رگ و موقعیت آن و توسط پزشک متخصص انجام میگیرد. بهطور کلی، دو گروه اصلی این درمان شامل آنژیوپلاستی عروق کرونری (قلب) و آنژیوپلاستی عروق محیطی هستند که هر کدام ویژگیها، مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند. در ادامه به بررسی کامل این روشها میپردازیم.
آنژیوپلاستی عروق کرونری قلب
این نوع آنژیوپلاستی زمانی انجام میشود که رگهای کرونری (عروق غذارسان به سلول های قلبی)، یعنی رگهایی که وظیفه خونرسانی به عضله قلب را بر عهده دارند، دچار تنگی یا انسداد شوند. گرفتگی عروق کرونری معمولا در اثر رسوب چربیها و کلسترول (پلاک آترواسکلروتیک) رخ میدهد و میتواند منجر به بیماری عروق کرونری، درد قفسه سینه (آنژین) و حتی سکته قلبی شود.
در آنژیوپلاستی کرونری، پزشک از طریق شریان کشاله ران یا شریان رادیال در دست وارد بدن میشود و کاتتر را به سمت عروق قلب هدایت میکند. پس از یافتن محل انسداد، بالون کوچکی باد میشود تا مسیر خون باز گردد. در بسیاری از موارد، آنژیوپلاستی با بالون نیز در محل تنگی انجام میشود تا رگ باز بماند.
آنژیوپلاستی عروق محیطی
آنژیوپلاستی پا و سایر عروق محیطی، روشی است که برای درمان تنگی یا انسداد رگهای خارج از قلب به کار میرود. شایعترین محل اجرای این عمل، عروق اندام تحتانی (ران، ساق و پا) است. انسداد این رگها معمولا به علت تصلب شرایین و تجمع چربی در دیواره عروق رخ میدهد. علائمی مانند درد پا در هنگام راه رفتن، زخمهای دیر بهبود یابنده و کاهش جریان خون به اندام از نشانههای بارز این بیماری است. در این روش، همانند آنژیوپلاستی کرونری، کاتتر باریکی از طریق شریان وارد بدن شده و به محل گرفتگی هدایت میشود. بالون در ناحیه انسداد باد میشود و در بسیاری از موارد یک استنت برای حفظ باز بودن رگ کار گذاشته میشود. Coronary angioplasty and stents – Mayo Clinic
تفاوت آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی چیست؟
بسیاری از بیماران زمانی که پزشک برای آنها تستهای عروقی تجویز میکند، بین دو واژه آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی قلب دچار سردرگمی میشوند. در حالی که این دو روش شباهتهایی در نحوه انجام دارند (هر دو با ورود کاتتر باریک از طریق شریان ران یا دست و تصویربرداری انجام میشوند)، اما از نظر هدف، ماهیت و نتیجه، کاملاً متفاوت هستند.
آنژیوگرافی یک روش تشخیصی است. در این روش پزشک پس از بیحسی موضعی، یک کاتتر باریک را وارد رگ میکند و ماده حاجب (رادیو اوپک) تزریق مینماید. در مقابل، آنژیوپلاستی یک روش درمانی است. زمانی که پزشک در آنژیوگرافی وجود تنگی یا انسداد را مشاهده کند، ممکن است بلافاصله تصمیم بگیرد همانجا عمل درمان تنگی را هم انجام دهد.
| آنژیوپلاستی (Angioplasty) | آنژیوگرافی (Angiography) | ویژگیها |
| درمان انسداد و باز کردن رگ | تشخیص انسداد و تنگی عروق | هدف اصلی |
| درمانی | تشخیصی | نوع عمل |
| کاتتر + بالون ± استنت | کاتتر + ماده حاجب | ابزار اصلی |
| طولانیتر (۳۰ تا ۶۰ دقیقه) | کوتاهتر (۲۰ تا ۳۰ دقیقه) | مدت زمان انجام |
| دارد | ندارد | استفاده از بالون |
| دارد (در صورت نیاز) | ندارد | استنتگذاری |
| نیاز به داروهای ضد انعقاد و ضد پلاکت | محدود به داروهای پایه | نیاز به داروهای بعد از عمل |
| کمتهاجمی اما درمانی | بسیار کم | میزان تهاجم |
| ۱ تا ۲ روز (در صورت استنتگذاری) | معمولا چند ساعت | بستری در بیمارستان |
عوارض آنژیوپلاستی چیست؟
هرچند PCI به عنوان یک روش کمتهاجمی شناخته میشود، اما میتواند با عوارضی همراه باشد. شایعترین عوارض آنژیوپلاستی شامل موارد زیر است:
- خونریزی یا کبودی در محل ورود کاتتر
- تشکیل لخته خون در استنت
- واکنشهای آلرژیک به ماده حاجب
- سرفه بعد از فنر قلب
- تنگی مجدد رگ
- در موارد نادر سکته قلبی یا مغزی
احتمال بروز این مشکلات در مراکز مجهز و با رعایت استانداردهای پزشکی بسیار پایین است. همچنین رعایت دقیق دستورالعملهای پس از عمل توسط بیمار، مانند مصرف داروهای ضدانعقاد و کنترل فشار خون، خطر بروز عوارض PCI را کاهش میدهد. همچنین، بخش مهمی از عوارض با رعایت نکات توسط بیمار به حداقل ممکن خواهد رسید.
آمادگی برای عمل آنژیوپلاستی
برای انجام موفقیتآمیز این عمل بیمار باید اقدامات مشخصی را پیش از ورود به اتاق عمل انجام دهد.
- معمولاً پزشک توصیه میکند مصرف برخی داروها مانند رقیقکنندههای خون تحت کنترل قرار گیرد.
- ناشتا بودن از چند ساعت قبل عمل الزامی است تا خطر عوارض بیهوشی کاهش یابد.
- بررسیهای آزمایشگاهی، نوار قلب و گاهی اکوکاردیوگرافی، جهت ارزیابی وضعیت قلبی انجام میشود.
- پزشک درباره احتمال عوارض بعد از فنر زدن قلب با بیمار صحبت کرده و او را از اهمیت رعایت مراقبتهای بعدی آگاه میسازد.
داشتن آرامش روحی، خواب کافی در شب قبل از عمل و اطلاعرسانی به پزشک درباره بیماریهای زمینهای مانند دیابت یا فشار خون بالا از دیگر نکات مهم محسوب میشوند.
مراقبتهای پس از آنژیوپلاستی قلب
زندگی بعد از آنژیوپلاستی با رعایت مراقبتهای دقیق بعد از عمل میتواند در کاهش عوارض و افزایش طول عمر بیمار نقش مهمی داشته باشند.
- بیماران باید مصرف داروهای تجویز شده مانند رقیقکنندههای خون را دقیقاً طبق دستور پزشک ادامه دهند تا از تشکیل لخته در محل استنت جلوگیری شود.
- فعالیت بدنی سبک مانند پیادهروی بعد از چند روز توصیه میشود، اما فعالیت سنگین باید به تعویق بیفتد.
- رعایت رژیم غذایی سالم و توجه به تغذیه بعد از فنر گذاشتن قلب بسیار مهم است و مصرف غذاهای پرچرب باید محدود شود.
- معاینههای دورهای برای بررسی وضعیت رگها و عملکرد استنت ضروری است.
- توجه به خواب کافی، ترک سیگار و مدیریت استرس، از دیگر مراقبتهای بعد از فنرزدن قلب به شمار میروند.
طول عمر فنر قلب و بیماران آنژیوپلاستی چقدر است؟
طول عمر فنر قلب به عوامل متعددی وابسته است؛ در صورت رعایت توصیههای پزشکی، بیماران پس از فنر زدن قلب میتوانند سالهای طولانی با کیفیت زندگی مطلوب به زندگی ادامه دهند. ادامه مصرف داروهای ضدانعقاد، کنترل فشار خون، دیابت و چربی خون، نقش حیاتی در جلوگیری از انسداد مجدد رگها و طول عمر فنر قلب دارد. همچنین ترک سیگار و انتخاب سبک زندگی سالم مانند تغذیه مناسب و فعالیت بدنی منظم میتواند خطر بروز مشکلات جدید را به حداقل برساند.
در واقع، این عمل قلب فرصتی دوباره برای زندگی به بیمار میدهد، اما تضمینکننده عمر طولانی بدون مراقبت نیست. بیمارانی که بهطور منظم تحت پیگیری پزشکی قرار میگیرند و در صورت نیاز، آزمایشها و تصویربرداریهای دورهای انجام میدهند، بیشترین شانس را برای داشتن عمر بالای فنر قلب خواهند داشت.
آنژیوپلاستی برای چه بیمارانی مناسب نیست؟
افرادی که انسدادهای گسترده در چندین رگ دارند یا گرفتگی در نواحی پیچیده و دشوار قرار گرفته است، ممکن است نیاز به جراحی بایپس قلبی داشته باشند. همچنین بیمارانی با بیماریهای زمینهای شدید مانند نارسایی کلیوی پیشرفته، مشکلات انعقادی کنترلنشده یا عفونت فعال، کاندید مناسبی برای این عمل محسوب نمیشوند. در نهایت، تصمیم نهایی درباره انجام آنژیوپلاستی باید بر اساس شرایط اختصاصی هر بیمار و نظر پزشک متخصص قلب و عروق گرفته شود.
جمعبندی: چرا آنژیوپلاستی فرصتی دوباره برای زندگی بیماران قلبی است؟
آنژیوپلاستی قلب یکی از مهمترین روشهای درمانی در بیماران مبتلا به تنگی عروق کرونری است که با کمک فنر زدن و در برخی موارد بالونزنی، جریان خون را به حالت طبیعی بازگردادنده و طول عمر بیماران آنژیوپلاستی با کمک این روش افزایش مییابد. کلینیک آریتمی تهران با بهرهگیری از تیم تخصصی و امکانات تشخیصی پیشرفته، بیماران قلبی را در زمینه تشخیص، مشاوره و درمانهای اولیه همراهی میکند. در مواردی که نیاز به انجام عمل در مراکز فوقتخصصی وجود داشته باشد، این کلینیک بیماران را به بهترین مراکز معتبر آنژیوپلاستی ارجاع میدهد تا فرآیند درمان بدون وقفه و با بالاترین کیفیت انجام گیرد. هدف اصلی این مجموعه، ارائه خدمات علمی، تخصصی و مطابق با استانداردهای روز برای ارتقای سلامت قلب بیماران است.
سوالات متداول
- هزینه آنژیوپلاستی قلب چقدر است؟
هزینه این عمل به عوامل گوناگونی بستگی دارد و نمیتوان یک عدد ثابت برای آن بیان کرد. عواملی مانند نوع بیمارستان، تخصص پزشک، میزان پیچیدگی رگهای قلب، استفاده از استنتگذاری دارویی یا فلزی و نیاز به مراقبتهای ویژه پس از عمل، نقش مهمی در تعیین هزینه دارند. همچنین شرایط بیمهای بیمار و پوشش خدمات درمانی میتواند هزینه نهایی را تغییر دهد.
- زندگی بعد از آنژیوپلاستی چگونه است؟
زندگی پس از آنژیوپلاستی میتواند بسیار طبیعی و حتی با کیفیتتر از گذشته باشد، به شرطی که بیمار سبک زندگی خود را اصلاح کند. انجام فعالیتهای روزانه مانند پیادهروی، ورزش سبک و کارهای معمول امکانپذیر است، اما فعالیتهای سنگین باید با نظر پزشک آغاز شوند. رعایت تغذیه سالم، ترک سیگار و کنترل استرس از مهمترین تغییراتی است که باید پس از فنر زدن در نظر گرفته شود.
- آیا آنژیو قلب نیاز به بستری دارد؟
در پاسخ به این سوال که بعد از آنژیوقلب چند روز باید استراحت کرد؟ باید گفت که در بیشتر موارد بیمار نیاز به بستری کوتاهمدت در بیمارستان دارد. مدت زمان بستری به وضعیت عمومی فرد، پیچیدگی عمل و وجود بیماریهای زمینهای بستگی دارد. برخی بیماران پس از چند ساعت ترخیص میشوند، در حالی که دیگران ممکن است یک تا دو روز در بیمارستان تحت نظر باشند.
- درد بعد از آنژیوپلاستی را چگونه مدیریت کنیم؟
تجربه مقداری درد بعد از آنژیوپلاستی طبیعی است، بهویژه در ناحیه کشاله ران یا دست که کاتتر وارد شده است. این درد معمولاً خفیف است و با مسکنهای ساده کنترل میشود. در صورتی که درد شدید یا مداوم باشد، بهویژه اگر با تنگی نفس یا فشار در قفسه سینه همراه شود، باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.
- خطر مرگ بعد از آنژیوپلاستی چقدر است؟
هر عمل پزشکی دارای خطراتی است، اما میزان خطر مرگ پس از تنگی نفس بعد از آنژیوپلاستی بسیار پایین است و اغلب بیماران بدون مشکل خاصی بهبود پیدا میکنند. عواملی مانند سن بالا، بیماریهای زمینهای شدید (دیابت، نارسایی قلبی، فشار خون کنترلنشده) و پیچیدگی انسداد رگها میتوانند احتمال خطر را افزایش دهند.
- آیا امکان سیگار کشیدن بعد از آنژیوپلاستی وجود دارد؟
مصرف سیگار پس از فنر زدن قلب به شدت مضر است و میتواند خطر انسداد مجدد رگها را افزایش دهد. نیکوتین و سایر مواد موجود در دخانیات موجب تنگی عروق و آسیب بیشتر به دیواره رگها میشوند. بیمارانی که پس از عمل همچنان سیگار مصرف میکنند، در معرض عوارضی مانند سکته قلبی و کاهش طول عمر قرار میگیرند.
- آنژیوپلاستی چقدر طول میکشد؟
فرآیند آنژیو پلاستی در حدود 30 دقیقه تا 1 ساعت به طول می انجامد؛ البته گاهی با توجه به شرایط بیمار ممکن است این عمل تا 2 ساعت هم زمان ببرد.
- آیا تنگی نفس بعد از آنژیوپلاستی طبیعی است؟
تنگی نفس خفیف در روزهای اول طبیعی است و معمولاً با استراحت و مصرف داروها برطرف میشود. اما اگر شدید یا همراه با درد قفسه سینه باشد، باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.
