آشنایی با انواع آریتمی دهلیزی | تشخیص، درمان و خطرات آریتمی

آریتمی دهلیزی، یکی از انواع مهم آریتمی های قلبی به حساب می آید که به حفره های فوقانی قلب، یعنی دهلیزها مربوط می شود. همانطور که در مطالب قبلی از وبسایت کلینیک آریتمی تهران مطالعه نمودید، آریتمی قلبی (Cardiac Arrhythmia) یا نامنظمی ضربان قلب، یکی از مشکلات رایجی است که به صورت دائمی یا موقت، برای افراد مختلف به وجود می آید. میزان پایداری این حالت در شخص، به عامل به وجود آورنده آن بستگی دارد که می تواند ژنتیکی یا محیطی باشد.

برای افرادی که به نارسایی ها و اختلالات قلبی، تنگی عروق کرونر و مشکلات دریچه ای قلب دچار هستند، آریتمی قلبی دهلیزی شدت بیماری را بیشتر خواهد کرد؛ بنابراین بهتر است در صورت مشاهده نشانه های مربوط به آن، در اسرع وقت برای تشخیص و درمان آریتمی دهلیزی اقدام نمود تا از مشکلات بعدی جلوگیری شود.

آریتمی دهلیزی چیست و چگونه شکل می گیرد؟

گره سینوسی (Sinoatrial node)، مجموعه ای از سلول های تجمع یافته در دهلیز راست قلب هستند که برای شروع هر ضربان، سیگنال های الکتریکی را به دهلیز راست فرستاده و منجر به انقباض آن خواهند شد؛ گاهی ممکن است به دلایل مختلف در ارسال این سیگنال های الکتریکی، اختلال ایجاد شده و سرعت آن ها زیاد یا کم بشود که در نهایت منجر به بروز آریتمی می گردد.

در واقع، با سریع تر شدن تولید پالس های الکتریکی که منشا انقباضات قلب هستند، احساس تپش قلب در فرد ایجاد می شود؛ از طرفی، این نوع بی نظمی ضربان قلب، در اثر تسریع پالس ها در دهلیز ایجاد شده و به همین دلیل، به این نوع آریتمی قلبی، آریتمی دهلیزی می گویند.

در کنار آریتمی‌های دهلیزی، برخی از اختلالات ریتمی دیگر نیز وجود دارند که به مسیر انتقال پیام‌های الکتریکی بین دهلیز و بطن مربوط می‌شوند. یکی از این اختلالات، آریتمی بلوک قلبی است که در آن انتقال سیگنال الکتریکی با مشکل مواجه می‌شود و می‌تواند منجر به کند شدن یا حتی قطع کامل پیام‌رسانی بین بخش‌های مختلف قلب شود. برای درمان آریتمی دهلیزی، لازم است به یک پزشک متخصص قلب مراجعه کنید تا معاینات و تشخیص اولیه صورت گرفته و در نهایت، مسیر درمانی مشخص گردد.

انواع آریتمی دهلیزی کدام اند؟

وقتی آریتمی قلبی شکل می گیرد، بسته به اینکه مشکل به دهلیزهای قلب مرتبط باشد یا به بطن ها، نوع آریتمی و در نتیجه رفتار قلب متفاوت خواهد بود؛ در ادامه انواع آریتمی قلبی از نوع آریتمی قلبی دهلیزی و روش های تشخیص آریتمی های قلبی را معرفی می کنیم.

آریتمی دهلیزی؛ تاکی کاردی فوق بطنی حمله ای (PSVT دوره ای)

در تاکی کاردی فوق بطنی پاروکسیسمال یا PSVT، وجود یک مسیر غیر طبیعی باعث می شود تا ارسال سیگنال ها از سمت گره سینوسی، سریع تر شده و در نتیجه ضربان قلب شدت بگیرد. لازم است بدانید که در این نوع آریتمی قلبی دهلیزی، بازه زمانی که شخص دچار آریتمی می شود می تواند از چند دقیقه تا چند ساعت متغیر باشد؛ همچنین، پاروکسیسمال به معنای آن است که این حالت به صورت مقطعی و به ندرت رخ می دهد. ^{Paroxysmal Supraventricular Tachycardia (PSVT)}

این نوع آریتمی قلبی، خطر جانی برای فرد ندارد؛ مگر آن که با برخی نارسایی های قلبی زمینه ای همراه شود که در آن صورت، ممکن است فرد به آنژین یا احتقان قلب دچار گردد. افرادی که به PSVT مبتلا می شوند، گاهی تا 250 ضربان در دقیقه را تجربه می کنند که در مقایسه با تعداد طبیعی ضربان (60 تا 100 بار در دقیقه) بسیار سریع است؛ کنترل و درمان آریتمی دهلیزی PSVT، با مراجعه به پزشک و با استفاده از برخی داروها قابل انجام است.

آریتمی قلبی دهلیزی؛ فیبریلاسیون دهلیزی (AF)

آریتمی قلبی فیبریلاسیون دهلیزی (Atrial Fibrillation / AF) یکی از شایع‌ترین انواع آریتمی‌های قلبی است که بیشتر در افراد مسن دیده می‌شود. این نوع آریتمی در حضور مشکلاتی مانند نارسایی قلبی، فشار خون بالا، بیماری‌های دریچه‌ای قلب، دیابت و تنگی عروق کرونر ایجاد می‌شود. همچنین اختلالات هورمونی مانند پرکاری یا کم‌کاری تیروئید، احتمال بروز آن را افزایش می‌دهد.

در فیبریلاسیون دهلیزی، سرعت ارسال پالس‌های الکتریکی به‌شدت افزایش می‌یابد و فرد دچار تپش شدید قلب می‌شود. تعداد ضربان قلب در فیبریلاسیون دهلیزی معمولاً بسیار بیشتر از حد طبیعی است و معمولاً بین ۱۰۰ تا ۱۸۰ ضربه در دقیقه است و حتی اگر کنترل نشده باشد، ممکن است به ۲۰۰ ضربه در دقیقه هم برسد. همین امر باعث می‌شود دهلیزها نتوانند به‌طور کامل منقبض شوند. باقی ماندن خون در دهلیز، احتمال لخته شدن آن را بالا می‌برد و در نهایت می‌تواند موجب سکته مغزی گردد.

برای تشخیص AF، در صورت مشاهده علائمی مانند تنگی نفس، تپش شدید قلب یا سرگیجه، باید هرچه سریع‌تر به متخصص قلب مراجعه کرد. پزشک با انجام معاینات و نوار قلب، نوع آریتمی را مشخص می‌کند و معمولاً با تجویز داروهای ضدانعقاد از تشکیل لخته جلوگیری می‌کند. در این بیماران، کنترل تعداد ضربان قلب در فیبریلاسیون دهلیزی نیز اهمیت زیادی دارد و پزشک ممکن است به‌صورت هم‌زمان داروهای کنترل ریتم یا کنترل ضربان تجویز کند.

از مهم ترین نشانه های ابتلا به آریتمی قلبی دهلیزی AF، در افرادی که مشکلات دریچه ای و نارسایی قلبی دارند، می توان به سرگیجه و تنگی نفس اشاره کرد که معمولا منجر به حالت آنژین می گردد. بروز فیبریلاسیون دهلیزی، در افرادی که به سندرم ولف پارکینسون وایت (WPW) مبتلا هستند نیز، می تواند بسیار خطرناک بوده و حتی مرگ فرد را در پی داشته باشد.

تفاوت فیبریلاسیون دهلیزی و بطنی

تفاوت فیبریلاسیون دهلیزی و بطنی یکی از مهم‌ترین مباحث در شناخت انواع آریتمی‌های قلبی است؛ زیرا هر دو نوع، با وجود شباهت در نام، شدت و پیامدهای کاملاً متفاوتی دارند. فیبریلاسیون دهلیزی معمولاً در دهلیزهای قلب رخ می‌دهد و باعث می‌شود دهلیزها با سرعت بسیار بالا و نامنظم منقبض شوند. در این حالت، تعداد ضربان قلب در فیبریلاسیون دهلیزی می‌تواند به ۱۸۰ تا ۲۰۰ ضربه در دقیقه برسد، اما با وجود این شدت، قلب همچنان قادر است تا حدی خون را به بطن‌ها منتقل کند. این وضعیت اگرچه خطر لخته شدن خون و سکته مغزی را افزایش می‌دهد، اما نسبت به نوع بطنی، کمتر تهدیدکنندهٔ آنیِ حیات است.

در مقابل، فیبریلاسیون بطنی یک وضعیت فوق‌العاده اورژانسی محسوب می‌شود؛ زیرا در آن، بطن‌ها دچار لرزش سریع و کاملاً غیر مؤثر می‌شوند. در این حالت، قلب عملاً توانایی پمپاژ خون به بدن و مغز را از دست می‌دهد و اگر ظرف چند دقیقه شوک الکتریکی (دفیبریلاسیون) انجام نشود، می‌تواند منجر به مرگ ناگهانی شود. اهمیت تفاوت فیبریلاسیون دهلیزی و بطنی زمانی مشخص می‌شود که بدانیم اولی بیشتر یک مشکل مزمن و قابل کنترل است، در حالی که دومی یک اورژانس حیاتی محسوب می‌شود. آگاهی از این تفاوت‌ها به تشخیص سریع، اقدام به‌موقع و انتخاب درمان مناسب کمک فراوانی خواهد کرد.

آریتمی قلبی دهلیزی؛ فلوتر دهلیزی

آریتمی قلبی از نوع فلوتر دهلیزی، مربوط به زمانی است که دهلیزها دچار تپش بسیار سریع شوند؛ سرعت بالای انقباض دهلیزها در این حالت، باعث می شود تا بطن ها هم با سرعت غیرعادی تپش داشته باشند و در نهایت، ریتم ضربان قلب به طور غیرعادی بالا باشد.

آریتمی دهلیزی فلوتر، باعث می شود تا قلب نتواند به خوبی خون را به تمام نقاط بدن برساند و بنابراین، در رسیدن اکسیژن به ارگان های مختلف بدن اختلال ایجاد می گردد؛ از سوی دیگر، اگر این اختلال ادامه یافته و درمان نشود، عوارضی چون آسیب به عضله قلب، لخته شدن خون و خطر سکته مغزی را در پی خواهد داشت.

تفاوت مهمی که در بین فیبریلاسیون دهلیزی و فلوتر دهلیزی دیده می شود، در هماهنگی و یا سرعت ضربان است. در فلوتر دهلیزی، هماهنگی موجود بین دهلیزهای قلبی به خوبی ایجاد می شود؛ درحالیکه در فیبریلاسیون دهلیزی، انقباضات این حفره ها کاملا نامنظم هستند.

آریتمی دهلیزی؛ تاکی کاردی دهلیزی

وقتی در یکی از دهلیزهای قلب (راست یا چپ)، به جای گره سینوسی دهلیزی نوعی ضربان ساز سریع شکل بگیرد؛ باید منتظر بروز نوعی آریتمی قلبی دهلیزی باشیم. در این نوع آریتمی قلبی دهلیزی، ضربان ساز ایجاد شده پالس های الکتریکی اضافی به قلب می فرستد و می تواند تعداد ضربان قلب را، از حالت طبیعی(60 تا 100 ضربه) به بیش از 180 ضربان در دقیقه برساند.

تاکی کاردی دهلیزی، در حضور نارسایی های زمینه ای مانند تنگی سرخرگ و یا بیماری های مرتبط با دریچه های قلب، شدت بیماری های قلبی را افزایش می دهد؛ با این حال، این حالت از آریتمی دهلیزی، حتی ممکن است در افراد سالم و یا کودکان نیز به وجود آید. به همین خاطر، همزمان با عوامل ژنتیکی، ریسک فاکتور های آریتمی قلبی نظیر تیروئید نیز می توانند بر تشدید انواع آریتمی های دهلیزی موثر باشند.

کشنده ترین آریتمی دهلیزی کدام است؟

کشنده‌ترین آریتمی دهلیزی، فیبریلاسیون بطنی (VF) است؛ چرا که اگر به موقع درمان نشود، می‌تواند به سرعت به مرگ ناگهانی قلبی منجر شود . همچنین، فیبریلاسیون بطنی یک نوع آریتمی بسیار خطرناک است که در آن دهلیزهای قلب، به صورت نامنظم و بسیار سریع منقبض می‌شوند.

این انقباضات ناکارآمد، باعث می‌شود که قلب نتواند خون را به طور مؤثر به سایر قسمت‌های بدن پمپ کند؛ این وضعیت اورژانسی پزشکی، نیازمند مداخله فوری است و اگر به سرعت درمان نشود، می‌تواند در عرض چند دقیقه به مرگ منجر شود.

دلایل مختلفی می‌توانند منجر به فیبریلاسیون بطنی شوند؛ از جمله این دلایل میتوان به بیماری‌های قلبی عروقی، سکته قلبی، و عدم تعادل الکترولیت‌ها اشاره کرد؛ پس افراد با سابقه بیماری‌های قلبی، فشار خون بالا، و دیابت بیشتر در معرض خطر این آریتمی خطرناک قرار دارند.

علائم فیبریلاسیون بطنی ممکن است شامل از دست دادن ناگهانی هوشیاری، فقدان نبض، و توقف تنفس باشد؛ به همین دلیل، تشخیص سریع و اقدامات فوری، مانند استفاده از دستگاه دفیبریلاتور (AED) برای بازگرداندن ریتم طبیعی قلب، حیاتی است.

پیشگیری از فیبریلاسیون بطنی، شامل مدیریت صحیح عوامل خطر مانند کنترل فشار خون، کاهش سطح کلسترول، و پیروی از یک سبک زندگی سالم می‌شود؛ همچنین، در برخی موارد، داروها و دستگاه‌های قلبی مانند دفیبریلاتورهای کاشتنی (ICDs)، می‌توانند به پیشگیری از وقوع این آریتمی کمک کنند.

راه های درمان انواع آریتمی قلبی دهلیزی

درمان آریتمی های دهلیزی با کمک داروها صورت می گیرد؛ به طور معمول، پزشک برای کم کردن علائم درد در بیماران مبتلا به یکی از انواع آریتمی دهلیزی، دارو های مخصوص را تجویز می کند. با این حال، در برخی موارد لازم است تا پزشک با انجام برخی مداخلات درمانی مانند نصب پیس میکر یا باطری قلب، درمان انواع آریتمی قلب را در نظر بگیرد.

درمان انواع آریتمی دهلیزی در کلینیک آریتمی تهران

تشخیص علت تاکی کاردی دهلیزی (افزایش غیر طبیعی ضربان قلب با منشا دهلیز)، باید با معاینات اولیه توسط یک پزشک متخصص قلب و عروق انجام گیرد. ممکن است بعد از انجام آزمایش های اولیه، پزشک با تجویز داروهای ضد آریتمی به درمان آریتمی دهلیزی اقدام نماید؛ البته، برای اینکه کانون ضربان سازی که کارکرد قلب را دچار اختلال کرده است رفع گردد، بهترین کار سوزاندن کانون آریتمی قلبی دهلیزی، از طریق امواج رادیویی است که Radio Frequency Abbilation نام دارد.