آریتمی پی وی سی (PVC) چیست؟

آریتمی پی وی سی یکی از انواع رایج آریتمی‌ قلبی (arrhythmia) است، که می‌تواند در افراد سالم یا بیماران قلبی مشاهده شود. PVC قلب به دلیل ایجاد انقباضات زودرس در بطن‌ها رخ می‌دهد و باعث می‌شود ریتم طبیعی قلب برای لحظه‌ای دچار اختلال شود. بسیاری از بیماران، پی وی سی قلب را به‌صورت تپش ناگهانی، احساس خالی شدن قلب یا مکث کوتاه در ضربان تجربه می‌کنند؛ علائمی که گاهی اضطراب‌زا بوده و باعث نگرانی از بیماری‌های جدی قلبی می‌شود.

اگرچه در اغلب موارد، آریتمی پی وی سی خوش‌خیم است و تهدید جدی برای جان بیمار محسوب نمی‌شود، اما در برخی شرایط خاص—به‌ویژه در حضور بیماری‌های زمینه‌ای قلبی یا تعداد بالای ضربان‌های زودرس—می‌تواند به اختلال عملکرد قلب یا آریتمی‌های خطرناک‌تر منجر شود. ازاین‌رو، تشخیص دقیق PVC قلب، بررسی علت زمینه‌ای و انتخاب روش درمانی مناسب، نقش مهمی در حفظ سلامت قلب دارد.

در این مقاله تلاش شده است با نگاهی علمی و کاربردی، به بررسی کامل آریتمی پی وی سی، علل ایجاد، علائم، روش‌های تشخیص و جدیدترین راهکارهای درمان پی وی سی قلب پرداخته شود تا بیماران با آگاهی بیشتر بتوانند تصمیم درستی درباره سلامت قلب خود بگیرند.

آریتمی قلبی PVC چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

یک ضربان قلب طبیعی در یک فرد سالم، از گره سینوسی قلب شروع‌ شده و از یک مسیر اختصاصی عبور می‌کند. این مسیر اختصاصی، گره سینوسی را به گره دهلیزی – بطنی متصل می‌سازد. پالس ایجادشده با رسیدن به گره دهلیزی – بطنی مکث کوتاهی دارد. مقصد بعدی پالس الکتریکی ایجادشده، باندل هیس بوده و درنهایت به شاخه چپ و راست خواهد رسید.

ایجاد ضربان قلب، طبق فرایندی که گفته شد، باید با سرعت بالایی انجام گیرد؛ البته مکث یادشده نیز، باید به‌اندازه قابل قبولی طول بکشد. هرگونه اختلالی که در این مسیر وقفه اندازد و یا سرعت ضربان را بالاتر ببرد، می‌تواند منجر به ایجاد انواع آریتمی‌های قلبی گردد. گاهی ممکن است، بخشی از بطن در ایجاد انقباض قلب دخالت کند؛ یعنی قبل از آن‌که پالسِ طبیعی ایجادشده در گره سینوسی به بطن برسد، یک نقطه از بطن راست یا چپ، یک جریان الکتریکی زودرس ایجاد می‌کند؛ درنتیجه، قلب منقبض می‌شود.

درواقع، به‌جای اینکه انقباض قلب با ضربان طبیعی انجام گیرد، قلب با ضربان غیرطبیعی منقبض خواهد شد؛ در این حالت، ضربان زودرس ایجادشده، قلب را دچار انقباضات زودتر از موعد طبیعی می‌کند. از مهم‌ترین عوارض ضربان زودرس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• احساس تپش قلب
• احساس انقباضات غیرطبیعی در قلب
• احساس مکث و خالی شدن در قلب به دلیل وقفه کوتاه بین تپش‌های قلب

در برخی موارد، ضربان‌های زودرس بطنی (PVC) می‌توانند زمینه‌ساز آریتمی‌های خطرناک‌تری مانند تاکی‌کاردی بطنی شوند، به‌ویژه اگر به‌صورت مکرر و متوالی رخ دهند. برای آشنایی بیشتر، پیشنهاد می‌کنیم مقاله همه چیز درباره تاکی کاردی بطنی یا آریتمی وی تک را مطالعه نمائید.

به‌این‌ترتیب، در هر زمان و با هر دلیلی که یک ضربان غیرطبیعی و زودرس در نقطه‌ای از بطن به وجود آید، با آریتمی پی وی سی روبرو هستیم. این نوع آریتمی را، انقباض زودرس بطنی نیز می‌نامند که انواع مختلفی دارد و درهرحال، باید مورد بررسی و پیگیری قرار گیرد.

آریتمی پی وی سی قلب به چه دلایلی به وجود می‌آید؟

آریتمی پی وی سی انواع مختلفی دارد که هر کدام، بر اساس اهمیت نیاز به درمان پیدا می‌کنند. البته هر نوع از آریتمی‌های PVC، باید تحت نظر یک متخصص قلب و عروق مجرب پیگیری گردد؛ بااین‌حال، شدت خطر آن‌ها با یکدیگر متفاوت خواهد بود. در ادامه، به معرفی انواع آریتمی قلبی PVC می‌پردازیم.

آریتمی PVC قلب ایدیوپاتیک

گاهی برای ایجاد آریتمی قلبی PVC، نمی‌توان دلیل مشخصی تعیین کرد؛ درواقع، گاهی بدون هیچ دلیل خاصی آریتمی پی وی سی شکل می‌گیرد. نوعی از آریتمی پی وی سی که بدون علت مشخص ایجاد می‌شود، ازنظر متخصصان قلب و عروق، ایدیوپاتیک نام دارد. درواقع، در یک نقطه غیرطبیعی از یکی از بطن‌ها، یک کانون آریتمی ناخواسته شکل‌گرفته و ضربان زودرس به وجود می‌آید. این نقطه می‌تواند در بطن راست یا چپ قرار داشته باشد.

شایع‌ترین نقاط قلب که می‌توانند کانون آریتمی پی وی سی ایدیوپاتیک را شکل دهند و منجر به آریتمی قلبی PVC شوند، عبارت‌اند از:

• قسمت‌های خروجی بطن‌های چپ یا راست
• نقطه‌ای بطن چپ که به آئورت متصل می‌شود
• نواحی داخل دریچه آئورت
• نواحی مجاور دریچه میترال
• نواحی مجاور دریچه تریکوسپید یا دریچه دولَتی
• محل پاپولاری یا نواحی مرتبط با عضلات نگه‌دارنده دریچه‌ها
• سطوح داخلی قلب که منشأ اندوکارد است
• سطح بیرونی قلب که منشأ اپی کارد است

آریتمی پی وی سی ناشی از بیماری‌های زمینه‌ای

گروه دیگری از انواع آریتمی‌های قلبی PVC، می‌توانند در اثر انواع بیماری‌های زمینه‌ای به وجود آیند. برخی از مهم‌ترین بیماری‌هایی که می‌توانند منجر به ایجاد کانون‌های آریتمی گردند، عبارت‌اند از:

• فشارخون بالا
• افزایش ضخامت عضله قلب
• بیماری‌های مرتبط با عضله قلب نظیر هیپرتروفی بطنی
• کاردیومیوپاتی‌های دیلاته که به معنای بزرگ شدن قلب و ایجاد نارسایی در آن است
• بیماری عروق کرونر که می‌تواند منجر به ایجاد سکته قلبی شود
• از بین رفتن بخشی از سلول‌های قلب که کانون آریتمی پی وی سی قلب را شکل می‌دهد
• عوامل ژنتیکی که منجر به ایجاد اختلالات الکتریکی در قلب می‌شوند

علائم ابتلا به آریتمی قلبی PVC چیست؟

آریتمی پی وی سی، علائم خاص خود را دارد؛ برخی از مهم‌ترین و رایج‌ترین علائم ابتلا به آریتمی قلبی PVC عبارت‌اند از:

• تپش قلب
• احساس خالی کردن قلب
• احساس ایجاد ضربان‌های محکم و قوی خارج از ریتم طبیعی قلب
• تنگی نفس
• احساس سرگیجه

در رابطه با علائم مربوط به بیماری آریتمی پی وی سی قلب، باید این نکته را بیان کرد که تعداد ضربان‌های غیرطبیعی، بر علائم ظاهری بیماری تأثیر بسزایی دارد؛ برای مثال، اگر آریتمی پی وی سی، در درازمدت وجود داشته باشد و تعداد زیادی ضربان زودرس ایجاد نماید، عملاً کارکرد قلب را دچار اختلال خواهد کرد.

به این حالت، اصطلاحاً کاردیومیوپاتی ناشی از PVC قلب می‌گویند که می‌تواند تنگی نفس شدید در پی داشته باشد. درواقع، در بسیاری از موارد ابتلا به آریتمی پی وی سی ممکن است مشخص نباشد، اما در درازمدت منجر به نارسایی‌های قلبی گردد. در مواردی که تعداد ضربان‌های زودرس ناشی از آریتمی قلبی PVC زیاد باشد، فرد ممکن است به سرگیجه نیز دچار شود. یکی از رایج‌ترین مواردی که فرد با این مشکل مواجه می‌شود، زمانی است که  آریتمی پی وی سی به‌صورت یک‌ در میان صورت گیرد.

در این حالت، علت بروز سرگیجه را می‌توان به پایین آمدن ضربان طبیعی قلب، نسبت داد. درواقع، وقتی انقباض زودرس ایجاد می‌شود، خون به‌اندازه کافی از قلب خارج نشده و درست مانند زمانی است، که شدت ضربان قلب کاهش پیدا کند؛ بنابراین، فرد دچار کاهش ضربان طبیعی قلب و درنتیجه سرگیجه خواهد شد.

چه خطراتی بیماران مبتلا به آریتمی پی وی سی را تهدید می‌کند؟

افرادی که به آریتمی پی وی سی از نوع ایدیوپاتیک دچار می‌شوند، در درازمدت می‌توانند به نارسایی‌های قلبی مبتلا شوند. درواقع، خطر زیادی آن‌ها را تهدید نکرده و تنها باید تحت نظر یک پزشک متخصص قلب و عروق مجرب و آگاه باشند.

اما در مواردی که نوعی بیماری زمینه‌ای منجر به ایجاد آریتمی قلبی PVC شود، شرایط کمی پیچیده‌تر خواهد شد. درواقع، اگر فرد در اثر عواملی چون مشکلات ساختاری قلب، بیماری عروق کرونر، سابقه سکته قلبی یا بیماری‌های مرتبط با عضله قلبی، دچار آریتمی پی وی سی شده باشد، وضعیت بحرانی‌تری خواهند داشت. وجود این‌گونه فاکتورها و ایجاد PVC، می‌تواند منجر به انواع آریتمی‌های خطرناک‌تر نظیر تاکی کاردی بطنی شود.

به‌این‌ترتیب، افرادی که ساختار قلب سالمی دارند و به آریتمی قلبی PVC مبتلا می‌شوند، با خطر ایست قلبی و مرگ روبرو نیستند؛ اما گروهی از بیماران آریتمی PVC با بیماری‌های زمینه‌ای، ممکن است دچار آریتمی‌های خطرناک و حتی ایست قلبی شوند.

آیا آریتمی پی وی سی خطر مرگ دارد؟

آریتمی قلبی PVC چگونه تشخیص داده می‌شود؟

آریتمی قلبی PVC، از طریق ثبت ضربان قلب تشخیص داده می‌شود؛ این ثبت می‌تواند با نوار قلب یا دستگاه هولتر انجام گیرد. در ادامه به توضیح روش‌های تشخیص آریتمی قلبی PVC می‌پردازیم.

تشخیص حدودی آریتمی قلب پی وی سی توسط خود بیمار

شخص بیمار می‌تواند با انجام برخی اقدامات، در تشخیص بیماری به پزشک متخصص قلب و عروق کمک کند. برای مثال، بهتر است با گرفتن نبض خود، تغییرات به وجود آمده را بررسی کند. برای گرفتن نبض، لازم است سه انگشت دست راست را بر روی شریان یا سرخرگی که در ناحیه خارجی ساعد (کمی بالاتر از انگشت شست دست) قرار دارد، نگه داشت؛ زیرا در این قسمت از دست، نبض به‌خوبی حس می‌شود.

حال اگر فرد متوجه خالی شدن یا مکث کردن در نبض شود، می‌تواند آن را دلیل بر وجود آریتمی قلبی پی وی سی بداند؛ زیرا ایجاد وقفه در ضربان، به دلیل عدم خروج خون کافی از قلب خواهد بود و بنابراین، پالس و ضربان قلب دچار وقفه کوتاه می‌شود. البته تشخیص این مسئله نیاز به بررسی دقیق‌تر از طریق روش‌های پزشکی دارد.

تشخیص دقیق آریتمی قلبی PVC با ثبت ضربان قلب

ثبت فعالیت‌های الکتریکی و ضربان قلب در هرلحظه، باعث می‌گردد تا آریتمی قلبی PVC به‌طور دقیق تشخیص داده شود. نوار قلب، یکی از روش‌هایی است که این موارد را ثبت می‌نماید. درصورتی‌که در هنگام ثبت نوار قلب، PVC رخ دهد، پزشک می‌تواند وجود آریتمی پی وی سی را تأیید کند.

درهرحال، در هنگام ثبت نوار قلب، از 12 زاویه می‌توان عضله قلب را مشاهده کرد؛ ازاین‌رو، یک پزشک مجرب می‌تواند با مشاهده عضله قلب در همه زوایا، جایگاه حدودی PVC را تشخیص دهد. کانون آریتمی PVC می‌تواند بطن راست، بطن چپ، دیواره بین بطنی یا نواحی ابتدایی آئورت باشد.

استفاده از هولتر برای تشخیص آریتمی پی وی سی

گاهی ممکن است در حین ثبت نوار قلب، PVC مشاهده نشود؛ در چنین شرایطی، پزشک متخصص قلب و عروق از یک دستگاه تحت عنوان هولتر در درمان PVC استفاده می‌کند. این دستگاه بااتصال به قفسه سینه، ضربان قلب فرد را برای مدت‌ زمان مشخصی ثبت خواهد کرد.

درنتیجه، می‌تواند وجود هرگونه اختلال در ضربان طبیعی قلب را نشان دهد. همچنین، هولتر می‌تواند شدت PVC ها را نیز مشخص کند؛ بنابراین، دستگاه هولتر می‌تواند بسیار کاربردی‌تر از نوار قلب عمل کند؛ البته با این شرط که مدت‌زمان کافی بر روی قفسه سینه نصب بماند.

استفاده از اکوکاردیوگرافی در تشخیص آریتمی قلبی PVC

بیماری که به آریتمی قلبی PVC مبتلا شده است، حتماً باید ازنظر سلامت ساختمان قلب موردبررسی قرار گیرد؛ این کار، از طریق یک اکوکاردیوگرافی دقیق و تخصصی انجام خواهد شد. درواقع، لازم است پزشک متخصص بداند که آیا آریتمی قلبی پی وی سی بر ساختار قلب تأثیر گذاشته است یا خیر.

وجود آریتمی پی وی سی، باعث می‌شود تا بر دهلیزها فشار وارد آید. این مسئله گاهی حتی بدون اینکه قدرت انقباضی قلب کاهش پیدا کند، رخ می‌دهد؛ بنابراین، اکوکاردیوگرافی می‌تواند به تشخیص این نوع اختلالات کمک کند. علاوه بر اکوکاردیوگرافی، گرفتن MRI قلب نیز می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره ساختمان قلب، در اختیار متخصص قلب و عروق قرار دهد. در اصل، یک پزشک متخصص قلب باتجربه، برای انتخاب یک روش درمانی صحیح و دقیق، حتماً گرفتن MRI قلبی را برای بیمار خود تجویز خواهد کرد.

درمان آریتمی پی وی سی چیست؟

آریتمی قلبی PVC همیشه هم به درمان نیاز ندارد. درواقع، در مواردی که فرد پی وی سی های اندکی داشته باشد، ضربان زودرس را به‌ندرت حس کند و یا ساختمان قلب سالمی دارد، نیازی به مصرف دارو نخواهد داشت؛ زیرا در چنین شرایطی، وضعیت فرد آزاردهنده نبوده و خطر کمی وجود دارد. چنین اشخاصی بهتر است تنها تحت نظر یک متخصص قلب و عروق قرار گیرند.

اما گاهی ممکن است تعداد ضربان‌های زودرس کمی بیشتر از حالت معمول باشد. در این‌گونه موارد، لازم است آریتمی قلبی PVC را با دارو درمانی نسبتاً کوتاه‌مدت کنترل کرد. داروهای مصرف‌شده برای این نوع آریتمی قلبی PVC، کم عارضه بوده و آسیب‌های جانبی ناچیزی در پی‌دارند.

اگر آریتمی قلبی PVC، از نوع شدید آن باشد و تعداد ضربان‌های زودرس بسیار بیشتر از حالت نرمال باشد، در عملکرد قلب اختلال ایجاد می‌کنند. این یعنی باید به فکر درمان کامل‌تر آن بود؛ در غیر این صورت، ممکن است منجر به آریتمی‌های خطرناک‌تر و حتی ایست قلبی شود.

بهترین درمان در این‌گونه شرایط، انجام ابلیشن آریتمی PVC به صورت Radiofrequency Ablation یا RFA خواهد بود. این روش، عمدتاً برای از بین بردن کانون‌های آریتمی به کار می‌رود. شما می توانید، جهت کسب اطلاعات بیشتر در خصوص نحوه انجام RFA و کاربرد این روش، به لینک مقابل مراجعه نموده و توضیحات دکتر افتخار زاده در این باره را مشاهده نمائید. ^{کاربرد دستگاه RF یا رادیوفرکوئنسی (aparat.com)}

لیست داروهای درمانی آریتمی PVC

کلینیک آریتمی توانیر تهران؛ کلینیکی مجهز برای بیماران آریتمی پی وی سی

پس بطور کلی میتوان گفت که آریتمی پی وی سی، یکی از شایع‌ترین اختلالات ریتم قلب است که می‌تواند از یک حالت کاملاً بی‌خطر تا یک وضعیت نیازمند درمان تخصصی متغیر باشد. PVC قلب در بسیاری از افراد سالم به‌صورت گذرا دیده می‌شود و معمولاً خطری برای حیات ایجاد نمی‌کند؛ با این حال، در بیمارانی که دچار بیماری‌های ساختاری قلب، نارسایی قلبی یا تعداد بالای ضربان‌های زودرس هستند، پی وی سی قلب می‌تواند پیامدهای جدی‌تری به همراه داشته باشد.

تشخیص به‌موقع با نوار قلب، هولتر ریتم و بررسی ساختار قلب از طریق اکو یا MRI، نقش کلیدی در تعیین شدت بیماری و انتخاب مسیر درمان دارد. در بسیاری از موارد، اصلاح سبک زندگی و درمان دارویی کفایت می‌کند، اما در PVC‌های شدید یا مقاوم، روش‌هایی مانند ابلیشن رادیوفرکوئنسی می‌توانند درمان قطعی و مؤثری باشند.

در نهایت، مهم‌ترین نکته در مواجهه با آریتمی پی وی سی، پرهیز از خوددرمانی و مراجعه به متخصص قلب و آریتمی است. بررسی دقیق شرایط هر بیمار به‌صورت فردی، بهترین راه برای پیشگیری از عوارض احتمالی و حفظ عملکرد طبیعی قلب خواهد بود. آگاهی، پیگیری منظم و انتخاب درمان صحیح، کلید مدیریت موفق PVC قلب محسوب می‌شود.

کلینیک آریتمی تهران، در حال حاضر، یکی از معتبرترین و مجهزترین کلینیک‌های قلب و عروق محسوب می‌شود. کلینیک توانیر با نظارت دکتر محمود افتخار زاده و دکتر مهرداد میرمعصومی، خدمات درمانی را به بیماران ارائه می‌دهد. تجربه گسترده این پزشکان و استفاده از تجهیزات پیشرفته، کلینیک توانیر را به مرکزی مطمئن برای بیماران مبتلا به مشکلات آریتمی از جمله آریتمی PVC تبدیل کرده است. برای اطلاع از نحوه نوبت‌دهی و یا حضور در کلینیک آریتمی در تهران می‌توانید به قسمت تماس با ما در همین وب‌سایت مراجعه نمایید.

سوالات متداول درباره آریتمی پی وی سی (FAQ)

• مشکل قلبی PVC چیست؟ آریتمی پی وی سی (PVC قلب) به حالتی گفته می‌شود که در آن بطن‌های قلب زودتر از ریتم طبیعی منقبض می‌شوند. این ضربان‌های زودرس باعث اختلال موقت در نظم ضربان قلب شده و اغلب به‌صورت تپش، مکث یا خالی شدن قلب احساس می‌شوند. در بیشتر موارد، پی وی سی قلب خوش‌خیم است.
• تعداد نرمال پی وی سی قلب چقدر است؟ به‌طور کلی، اگر تعداد PVC کمتر از ۵٪ کل ضربان‌های روزانه (کمتر از حدود ۵۰۰۰ ضربان در ۲۴ ساعت) باشد و بیمار علامت یا بیماری زمینه‌ای نداشته باشد، نرمال و کم‌خطر تلقی می‌شود.
• شکل PVC در نوار قلب چگونه است؟ در نوار قلب، PVC به‌صورت یک کمپلکس QRS پهن، زودرس و بدون موج P قبل از آن دیده می‌شود که معمولاً با یک وقفه جبرانی کامل همراه است.
• آیا پی وی سی قلب خطرناک است؟ در افراد با قلب سالم، آریتمی پی وی سی معمولاً خطرناک نیست. اما در بیماران دارای بیماری قلبی زمینه‌ای یا PVCهای بسیار زیاد، می‌تواند خطرناک شده و نیاز به بررسی و درمان داشته باشد.
• PVC بای‌ژمینه چیست؟ PVC بای‌ژمینه حالتی است که یک ضربان طبیعی و یک PVC به‌صورت یک‌درمیان تکرار می‌شوند. این الگو می‌تواند باعث علائم بیشتری مانند سرگیجه یا ضعف شود.
• داروهای درمان PVC کدام‌اند؟ داروهای درمان PVC شامل بتابلاکرها، داروهای ضدآریتمی مانند آمیودارون، فلکاینید و پروپافنون هستند که بسته به شرایط بیمار توسط پزشک تجویز می‌شوند.
• آیا سرترالین باعث پی وی سی قلب می‌شود؟ سرترالین معمولاً داروی ایمنی است، اما در برخی افراد مستعد ممکن است باعث افزایش تپش قلب یا PVC شود. در صورت تشدید علائم، مشورت با پزشک ضروری است.
• تعداد پی وی سی چقدر باشد نیاز به ابلیشن دارد؟ اگر PVC بیش از ۱۰ تا ۱۵٪ کل ضربان‌های روزانه باشد، یا باعث کاهش عملکرد قلب، علائم شدید یا کاردیومیوپاتی شود، ابلیشن (RFA) به‌عنوان درمان مؤثر توصیه می‌شود.