سنکوپ چیست و چگونه درمان می شود؟

حالت سنکوپ یا در اصطلاح عامیانه “سنگ کوب”، نوعی اختلال هوشیاری گذرا بوده که فرد برای مدت کوتاهی هوشیاری خود را از دست می‌دهد؛ شاید این عارضه را با نام های سنکوپ مغری یا سنکوپ قلبی نیز بشناسید، اما لازم است بدانید که عارضه سنکوپ کردن، به عملکرد مغز  ارتباطی ندارد و از نارسایی‌های قلبی ناشی می‌شود.

علت سنکوپ می تواند به عوامل متفاوتی ارتباط داشته باشد؛ اما، بالا رفتن سن را باید مهم ترین عامل، برای سنکوپ کردن نامید. 34 درصد از افرادی که فشار خون مزمن دارند، حداقل یکبار در طول عمر خود، با عارضه غش کردن و سنکوپ مواجه می شوند؛ که این آمار، در بین افرادی که بیماری های قلبی دارند بالاتر می رود. اشتباه رایج در این باره، مراجعه اکثر افراد به متخصص مغز و اعصاب بعد از این حادثه است؛ زیرا برداشت فرد از سنکوپ، از دست دادن هوشیاری و ارتباط این واقعه با مغز است، در صورتی که نزدیک به 99 درصد موارد، منشاء قلبی داشته و مکانیسم وقوع آن، عدم رسیدن خون به مغز است.

اگر حدود 5 ثانیه خون به مغز نرسد قسمت هوشیار مغز از کار می‌افتد؛ معمولا این مشکل گذراست، و اگر گذرا نباشد ایست قلبی نامیده می‌شود.

سنکوپ (سنگ کوب) به هر دلیلی می‌تواند رخ دهد که از جمله آنها می توان به افت فشار خون، افت ضربان قلب، آريتمی قلبی، بلوك گذرا قلبی، بعضي از بيماری‌ها مانند HCM و تنگی آئورت اشاره نمود؛ همچنین، سنکوپ انواع مختلفی دارد که از مهم‌ترین آن‌ها، می‌توان به سنکوپ قلبی اشاره کرد. طبق بررسی های انجام شده در ایالات متحده، سنکوپ عامل 1 تا 3/5 درصد از موارد بخش اورژانس و 6 درصد کل موارد بیستری در بیمارستان می باشد.  در نهایت، لازم به ذکر است که تفاوت بین غش کردن و سنکوپ همیشه واضح نیست و در بسیاری از موارد، تشخیص دقیق آن نیاز به بررسی‌های پزشکی دارد.

سنکوپ یعنی چه؟

همانطور که گفته شد، سنکوپ به حالتی اطلاق می‌شود که فرد به صورت موقتی و گذرا هوشیاری خود را از دست می‌دهد؛ این که چرا سنکوپ قلبی اتفاق می‌افتد، به شدت ضربان قلب و رسیدن اکسیژن به مغز مربوط می‌شود. در واقع، هنگامی که جریان خون کافی به مغز نرسد، فرد دچار اختلال هوشیاری شده و برای مدت کوتاهی از حال می‌رود.

نکته‌ای که باید به آن دقت شود، آن است که مغز انسان در حالتی که دچار سنکوپ شده کاملا سالم بوده و جای هیچ گونه نگرانی نیست. آنچه باعث این عارضه می‌شود، نرسیدن لحظه ای جریان خون به مغز است که منجر به از دست دادن فعالیت مغز، برای یک لحظه کوتاه خواهد شد. از دست دادن هوشیاری در اثر سنکوپ قلبی، ممکن است در حالت‌های نشسته یا ایستاده رخ دهد؛ اگر سنکوپ قلبی در حالت ایستاده رخ دهد، فرد بر روی زمین سقوط خواهد کرد.

اما نکته‌ای که وجود دارد آن است که پس از برقراری جریان خون و رسیدن اکسیژن به مغز، شخص مجددا هوشیاری خود را به دست خواهد آورد؛ بدون آن که نیازی به اقدامات درمانی اضافی وجود داشته باشد.  برای دریافت اطلاعات بیشتر در مورد سنکوپ و مشکلات قلبی، می‌توانید ویدئوی آموزشی دکتر افتخارزاده را در زیر مشاهده کنید. همچنین، برای پیگیری جدیدترین مطالب پزشکی و ویدئوهای مفید، به صفحه اینستاگرام کلینیک ما مراجعه کنید.

چه چیزی باعث سنگ کوب (سنکوپ) میشود؟

پس از شناخت حالت سنکوپ، حال این سوال مطرح می‌شود که عارضه سنکوپ در چه صورتی به وجود می‌آید و چقدر خطرناک است؟ بنا بر آن چه گفته شد، سنکوپ عبارت است از نرسیدن خون و اکسیژن به مغز و از دست دادن هوشیاری در فرد.

علل قلبی (Cardiogenic Syncope)

• • افت ناگهانی فشار خون: این شایع‌ترین علت سنکوپ است که معمولاً به دلیل اختلال در عملکرد قلب یا عروق رخ می‌دهد.

  • آریتمی‌های قلبی (ضربان نامنظم): ضربان‌های بسیار تند (تاکی‌کاردی) مانند تاکی‌کاردی بطنی یا تاکی‌کاردی فوق‌بطنی، باعث می‌شوند قلب نتواند خون کافی به مغز پمپاژ کند.

  • مشکلات مکانیکی قلب: تنگ شدن شدید دریچه‌های قلب (مانند تنگی دریچه آئورت) یا بیماری‌هایی مانند هایپرتروفیک کاردیومیوپاتی (افزایش ضخامت دیواره قلب) که مانع پمپاژ مناسب خون می‌شوند.

چه قرص هایی باعث سنکوپ می شوند؟

برخی داروها می‌توانند باعث کاهش فشار خون یا اختلال در ریتم قلب شده و به سنکوپ منجر شوند. از مهم‌ترین این داروها می‌توان به داروهای فشار خون، مدرها (دیورتیک‌ها)، داروهای مرتبط با آریتمی و داروهای ضدافسردگی اشاره کرد.

علل غیرقلبی و عصبی (Neurocardiogenic Syncope)

این نوع سنکوپ به دلیل واکنش‌های عصبی بدن به محرک‌های خاص (مانند ترس، درد شدید یا دیدن خون) اتفاق می‌افتد و باعث افت ناگهانی فشار خون و ضربان قلب می‌شود.

تشخیص علت صحیح سنکوپ، مهم‌ترین گام برای انتخاب یک برنامه درمانی مؤثر است. با مراجعه به پزشک متخصص، می‌توان از تکرار این عارضه پیشگیری کرده و سلامتی خود را تضمین نمود.

چه اتفاقی برای بدن بعد از سنکوپ می‌افتد؟

آنچه که در زمان سنکوپ قلبی اتفاق می‌افتد بدین شرح است: برای لحظه ای بسیار کوتاه و آنی و به طور کوتاه مدت، خون رسانی به مغز صورت نگرفته و در نتیجه بروز این حالت، سلول‌های مغزی فعالیت‌شان را از دست داده و فرد هوشیاری خود را از دست می‌دهد. بنابراین در این زمان، مغز کنترل و تسلط خود روی اعضای بدن را  از دست می‌دهد؛ به همین علت، در آن لحظه بلافاصله عضلات شل می‌شوند. در این حالت اگر فرد ایستاده باشد یا نشسته، ممکن است دچار عدم تعادل شده و  زمین بخورد یا منجر به ضربه بیمار شود. گاه این ضربات، از خود بیماری می‌توانند خطرناک‌تر تلقی شوند.

تفاوت حالت سنکوپ با تشنج یا صرع چیست؟

گاهی، حالت‌های تشنج و سنکوپ بسیار به یکدیگر شباهت دارند؛ اما توجه به برخی نکات، می‌تواند تمایز آن‌ها از یکدیگر را نشان دهد. برخی از این نشانه‌ها را در ادامه توضیح خواهیم داد.

علت وقوع سنکوپ و تشنج

تشنج یا بیماری صرع، در اثر برخی نارسایی‌های مغزی به وجود می‌آید؛ پس در واقع، تشنج‌های پی در پی یا صرع از بیماری‌های مغزی ناشی می‌شود. غش کردن و علت های مغزی، ممکن است به ساختار مغز مرتبط باشند؛ همچنین، مواردی چون اختلالات متابولیسمی بدن و یا تداخل دارویی و یا حتی برخی از مسمومیت‌ها، می‌توانند منجر به بروز تشنج شوند. این در حالی است که در مغز افراد مبتلا به سنکوپ قلبی، هیچ گونه بیماری یا مشکلی وجود ندارد.

اما علت ابتلا به  بیماری سنکوپ چیست؟ در پاسخ باید بگوییم که شایع‌ترین دلیل حالت سنکوپ قلبی، حالت‌های خوش خیم ناشی از افت فشار و افت ضربان یا هر دوی آنهای باهمدیگر است؛ که در جریان تحریک سیستم پاراسمپاتیک یا تحریک عصب واگ، صورت گرفته و تحت عناوین مختلفی از آن نام برده می‌شود. این موارد اغلب دارای یک تریگر (عامل محرک) هستند؛ بدین معنا که، مساله ای باعث شروع یا تحریک این بیماری می‌شود. به همین خاطر، شناسایی عوامل تحریک کننده از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

مدت زمان سنکوپ و تشنج 

نکته دیگری که تفاوت حالت سنکوپ قلبی با تشنج را نشان می‌دهد، مدت زمان وقوع آن است؛ در واقع، مدت زمانی که طول می‌کشد تا فرد پس از تشنج، هوشیاری خود را به دست آورد، طولانی‌تر از حالت سنکوپ است. همچنین در بسیاری از موارد، فردی که دچار تشنج می‌شود، هوشیاری خود را به صورت کامل به دست نمی‌آورد؛ به طوری که گاهی تا مدت‌ها پس از هوشیار شدن، بیمار حالتی خواب آلوده دارد. تمامی این حالت‌ها، به این نکته مربوط می‌شود که تشنج در اثر وجود یک مشکل در مغز شخص به وجود می‌آید و نشان دهنده یک بیماری مغزی است نه صرفا قطع جریان خون به مغز.

بررسی عوارض سنکوپ قلبی و تشنج

عوارض سنکوپ و تشنج با یکدیگر تفاوت دارند؛ افرادی که به تشنج دچار می‌شوند، گاهی با بی اختیاری ادرار روبرو خواهند شد. همچنین، بروز تشنج می‌تواند منجر به اختلالات عملکردی در برخی از اندام‌های دیگر بدن شود. حتی در بسیاری از موارد، فرد پس از به دست آوردن هوشیاری خود، دچار سردرد شده و احساس خواب آلودگی دارد. این در حالی است که حالت سنکوپ، در یک لحظه رخ داده و به محض برقراری جریان خون، شخص به حالت عادی باز خواهد گشت. البته، گاهی شباهت سنکوپ و برخی از انواع تشنج چنان زیاد می‌شود که تشخیص آن‌ها از یکدیگر دشوار می‌گردد.

این نکته را در نظر داشته باشید که گاهی بیماران مبتلا به تشنج‌های پی در پی (اپی لپسی) یا صرع، در مواقع تشنج دچار عارضه سنکوپ هم می‌شوند؛ در چنین شرایطی، مساله بسیار پیچیده‌تر شده و نحوه برخورد پزشک با وضعیت موجود کاملا متفاوت خواهد بود.

ویژگی‌های سنکوپ قلبی چیست؟

حالت سنکوپ همانند غش کردن در اثر نرسیدن اکسیژن به مغز بوده، ویژگی‌های مهمی دارد؛ تشخیص سنکوپ و نوع آن نیز، بر اساس همین ویژگی‌ها انجام می‌گیرد. از جمله ویژگی‌های اصلی سنکوپ قلبی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• فرد در حالت سنکوپ، هوشیاری خود را به صورت کامل از دست می‌دهد.
• حالت سنکوپ یک حالت گذرا محسوب می‌شود.
• مدت زمان سنکوپ، معمولا کمتر از یک دقیقه و نهایتا بین یک تا سه دقیقه خواهد بود و طولانی‌تر نمی‌شود.
• رفع حالت سنکوپ قلبی، به صورت خود به خود و بدون انجام هیچ گونه اقدام درمانی انجام می‌گیرد.

اگر شخص، دچار اختلال هوشیاری شده و هوشیاری خود را برای مدت کوتاهی از دست بدهد و با علائم بالا همراه باشد، این حالت را سنکوپ کامل می‌گوییم. همان طور که اشاره کردیم، درمان سنکوپ  خود به خود است و به محض برقراری جریان خون به مغز، فرد هوشیاری خود را به دست می‌آورد. اما لازم است برای بررسی علت آن، در اسرع وقت به یک پزشک متخصص قلب و عروق مراجعه نمود.

عوامل تحریک کننده ایجاد سنکوپ قلبی چه عواملی هستند؟

به طور مثال، در برخی افراد با حساسیت بالا، زمانیکه فرد تصویر خون مشاهده می‌نماید ممکن است از هوش رفته و دچار حالت سنکوپ قلبی شوند. برخی افراد، در طول زندگی بارها با  این حالت رو به رو می‌شوند؛ یعنی فرد با کوچک‌ترین تحریکی یا گاه بدون تحریک یا تریگر، دچار این عارضه قلبی می‌گردد. هرچند سنکوپ، نوعی اختلال قلبی خوش خیم به شمار می‌رود و منجر به ایست قلبی نمی‌شود؛ اما گاه، می‌تواند در ایجاد اختلال در زندگی شخصی فرد نقش داشته باشد. حتی می‌تواند در مواردی باعث ایجاد  ضربه در بیماران شود که ممکن است بر اثر این ضربه بدن فرد دچار آسیب شود.

چگونه از عوارض سنکوپ قلبی جلوگیری کنیم؟

کنترل عوارض بروز سنکوپ در بین جوانان، مشهود تر است؛ آنها بسیار راحت‌تر از میانسالان می‌توانند قبل از بروز سنکوپ، خود را کنترل نمایند و کمتر دچار عوارض می‌شوند. چنانچه سنکوپ هایی که از نظر نوع بیماری قلبی، خوش خیم تلقی می‌شوند در افراد مسن کنترل نشوند، می‌توانند باعث بروز عوارض سخت و جبران ناپذیری همچون ضربه مغزی یا شکستگی شوند. در بسیاری از موارد، دیده می‌شود که افراد مسن زمین می‌خورند و دچار شکستگی لگن می‌شوند یا حتی ضربه‌ای به مغز و جمجمه شان وارد می‌شود، وقتی موضوع به دقت مورد بررسی قرار می‌گیرد و دلایل بروز آن چک می‌شوند، رد پای سنکوپ قلبی مشخص می‌گردد.

آیا سنکوپ خطرناک است؟ خطر مرگ بر اثر سنکوپ چقدر است؟

در پاسخ باید گفت که همه انواع سنکوپ خطرناک نیستند؛ بلکه، فرم‌هایی از سنکوپ هستند که برعکس فرم‌های خوش خیم آن، می‌توانند بسیار خطرناک بوده و حتی به ارتباط سنکوپ و مرگ دامن بزنند یا علامتی از وجود بیماری قابل توجه و مهم قلبی در بیماران باشند. مثلا فردی که در گذشته دچار سکته قلبی شده، اگر دچار حالت سنکوپ شود می‌تواند نشانه یک آریتمی بطنی باشد که بسیار خطرناک است و باید آن را جدی گرفت.

یا فردی که در گذشته توسط پزشک ویزیت شده و پزشک تشخیص ابتلا به بیماری عضله قلب داده باشد، اگر دچار سنکوپ شود و هوشیاری خود را از دست بدهد، این حالت هم می‌تواند نشانه یک آریتمی قلبی و خطرناک باشد که بسیار مهم است. همچنین اگر سنکوپ قلبی، منجر به ضربه شده باشه و آسیبی هنگام افتادن به بدن فرد وارد شده باشد؛ این مورد نیز، شک ما را به سنکوپ‌های غیرخوش خیم بیشتر می‌کند و باید جهت جلوگیری از مرگ ناگهانی بر اثر سنکوپ، به فکر آن باشیم.

بروز سنکوپ ارثی قلبی

یکی دیگر از مسائلی که باید به آن توجه شود، مساله ژنتیک و تاثیر وراثت در پیدایش بیماری‌ها است. به طور مثال، اگر کسی که سنکوپ کرده، در خانواده سابقه چند مورد مرگ ناگهانی داشته باشد، ممکن است این اتفاق به علت مسائل ژنتیکی در او رخ داده باشد. این اتفاق، می‌تواند منجر به حالت سنکوپ یا حتی مرگ ناگهانی بیمار شود. بنابراین، فرد و تاریخچه خانوادگی و وجود سنکوپ یا مرگ ناگهانی در خانواده وی، بسیار کمک کننده است تا بتوانیم این فرم از سنکوپ را از انواع سنکوپ های قلبی خوش خیم جدا کنیم.

انواع سنکوپ قلبی کدام اند؟

انواع مختلف سنکوپ ممکن است خوش خیم یا بدخیم باشند؛ که در مقاله ای جداگانه و تحت عنوان انواع سنکوپ و روش های تشخیصی آنها به بررسی این موضوع پرداخته ایم.

تشخیص سنکوپ و بررسی خوش خیم یا بدخیم بودن آن

افرادی که به عارضه سنکوپ خوش خیم دچار می‌شوند، معمولا قبل از بروز این حالت دچار سرگیجه یا حالت تهوع می‌شوند؛ در واقع، قبل از اینکه حالت سنکوپ بروز کند، فرد یکی از این نشانه‌ها را احساس خواهد کرد. حتی ممکن است، فرد دچار رنگ پریدگی و تعریق نیز گردد.

پس از بروز هر یک از این علائم، بیمار به سرعت هوشیاری خود را از دست داده و اگر در حالت ایستاده باشد به زمین سقوط خواهد کرد. علائم یاد شده، حتما باید در شرح حال بیمار یادداشت شود تا با انجام معاینات فیزیکی و پرسش از بیمار، بتوان از خوش خیم بودن سنکوپ اطمینان حاصل کرد.

نکته‌ای که در مورد تشخیص سنکوپ خوش خیم از بدخیم وجود دارد، این است که پزشک باید حتما تمامی علل سنکوپ بدخیم را بررسی کند و در صورت عدم وجود آن‌ها، سنکوپ را خوش خیم اعلام نماید. در غیر این صورت، ممکن است مشکلات جدی در آینده به وجود آید. تشخیص دقیق نوع سنکوپ نیازمند بررسی‌های تکمیلی و بهره‌گیری از روش‌های تشخیصی متنوع است. 

راهکارهای درمانی و اقدامات فوری در صورت بروز سنکوپ

پس از تشخیص دقیق نوع و علت سنکوپ، پزشک با توجه به شرایط بیمار و خطرات احتمالی، مؤثرترین راهکار درمانی را انتخاب می‌کند. عمدتا، انواع حالت های سنکوپ قلبی بر اثر نارسایی های قلبی ناشناخته یا تشخیص داده نشده پیش می آیند. با این حال در بسیاری از موارد، سنکوپ به علت فشار های روانی ناگهانی نیز اتفاق می افتد. در درمان انواع حالت های سنکوپ، عموما پزشک با تجویز دارو های آرامبخش متناسب با شرح حال گرفته شده از بیمار اقدام می کند. در برخی موارد، دارودرمانی به صورت پیچیده تر و پس از بررسی های عصبی و مغزی صورت می گیرد.

در صورت مواجهه با فردی که سنکوپ کرده چکار باید کرد؟

اگر با فردی که علائمی مشابه سنکوپ دارد روبرو شدید، اولین اقدام باید تماس با اورژانس و درخواست کمک از یک تیم متخصص در این زمینه باشد. سپس، بیمار را کمی متمایل به پهلو چپ قرار دهید و پاهای بیمار را بالا نگه دارید. توجه داشته باشید که در این حالت، سر بیمار باید هم تراز یا پایین تر از بدن باشد تا خونرسانی سریع تر انجام شود.

درمان دارویی سنکوپ

سنکوپ قلبی؛ از تشخیص تا درمان مطمئن در تهران

سنکوپ یا همان “سنگ‌کوب”، یک اختلال هوشیاری گذراست که به دلیل نرسیدن موقت خون به مغز رخ می‌دهد. برخلاف تصور رایج، این عارضه اغلب منشأ قلبی داشته و با بیماری‌های مغزی مانند صرع تفاوت اساسی دارد. علل سنکوپ می‌تواند شامل افت ناگهانی فشار خون، آریتمی‌ها، مشکلات مکانیکی قلب یا حتی واکنش‌های عصبی به محرک‌های خاص باشد. تشخیص نوع خوش‌خیم از بدخیم سنکوپ بسیار حیاتی است، چرا که انواع بدخیم آن می‌توانند نشانه‌ای از بیماری‌های جدی قلبی بوده و حتی به مرگ ناگهانی بر اثر سنکوپ منجر شوند.

شناسایی علائم پیش از وقوع (مانند سرگیجه و تعریق) و ویژگی‌های کلیدی سنکوپ (مانند مدت کوتاه و بازگشت خودبه‌خودی هوشیاری) به افتراق آن از تشنج کمک می‌کند. در صورت مواجهه با فردی که دچار سنکوپ شده، اقدامات فوری مانند دراز کردن فرد و بالا بردن پاها برای بهبود جریان خون به مغز ضروری است. درمان سنکوپ به علت اصلی آن بستگی دارد و ممکن است شامل اصلاح شیوه زندگی، درمان دارویی یا حتی اقدامات پیچیده‌تر باشد. 

در حالت سنکوب مراجعه به یک کلینیک و پزشک متخصص و باتجربه در زمینه قلب و عروق و آریتمی می‌تواند کمک بسیار موثری به بیماران جهت درمان عارضه سنکوپ کند. شما عزیزان می‌توانید با مراجعه به کلینیک آریتمی تهران در تهران جهت چکاب قلب به دکتر محمود افتخار زاده و دکتر میرمعصومی متخصص قلب و عروق و آریتمی مراجعه نمایید.