آشنایی با آتورواستاتین، روزواستاتین و سیمواستاتین

استاتین‌ها داروهایی هستند که در کاهش کلسترول خون، به خصوص فرم بد کلسترول یعنی LDL، استفاده می‌شوند. یکی از رایج‌ترین دغدغه‌های بیماران معمولا عوارض این داروها است؛ از این رو پس از جستجو در اینترنت، با لیست بلند بالایی از عوارض جانبی مواجه می‌شوند؛ آسیب کبدی، تخریب عضله، فراموشی و … از جمله عوارضی هستند که برای این داروها مطرح می‌شوند. در این مقاله، قصد داریم در مورد این رده دارویی مهم بیشتر صحبت کنیم و به بررسی عوارض جانبی مطرح شده بپردازیم.

علاوه بر داروهای استاتین، گروهی دیگر از داروها به نام داروهای ضدانعقاد خون نیز در پیشگیری از حوادث قلبی و عروقی نقش دارند. برای آشنایی بیشتر، می‌توانید به مقاله انواع داروهای ضد انعقاد خون مراجعه کنید.

این مقاله بر اساس ویدئوی زیر، از دکتر افتخارزاده پیاده سازی شده است؛ در صورت تمایل برای دیدن ویدیوهای آموزشی بیشتر به پیج اینستاگرام کلینیک مراجعه نمایید.

تجویز داروهای استاتین برای چیست؟

ورود داروهای استاتین همچون آتورواستاتین به بازار، انقلابی بزرگ در پزشکی محسوب می‌شود. مصرف این داروها و همچنین دارو های درمان نارسایی قلبی در موارد زیر توسط پزشک برای بیمار تجویز می شود:

1. داروهای استاتین در پیشگیری ثانویه (کاهش پیامدهای شدیدتر بیماری، از طریق تشخیص به موقع و درمان)، به خصوص در افرادی که دچار بیماری‌های قلبی هستند و شرایطی مانند سکته قلبی و سکته مغزی را تجربه کرده‌اند، بسیار موثر بوده است.
2. مطالعات در بیمارانی که سابقه عمل جراحی قلب، تنگی عروق و استنت یا فنرگذاری داشته‌اند، نشان می‌دهد که داروهای استاتین می‌توانند از پیشرفت بیماری به خوبی جلوگیری کنند. در صورتی که میزان LDL خون بیمار کاهش یابد و تحت کنترل باشد، طول عمر بیمار به نحو قابل توجهی افزایش خواهد یافت. بنابراین، یکی از داروهای اساسی رشته قلب و عروق و مغز و اعصاب، استاتین‌ها هستند.
3. مصرف استاتین‌ها در بیماران مبتلا به دیابت نیز، در پیشگیری اولیه (اقداماتی که به منظور حفظ سلامتی افراد سالم و جلوگیری از بروز بیماری در آنها صورت می‌گیرد) بسیار اهمیت دارد و تمام بیماران مبتلا به دیابت، بدون توجه به سطح کلسترول خون، لازم است جهت پیشگیری از این رده دارویی استفاده کنند.
4. براساس یک مطالعه جدید به رهبری محققان مرکز سرطان عمومی وابسته به هاروارد، استاتین ها، که معمولاً به عنوان داروهای کاهش دهنده کلسترول استفاده می شوند، ممکن است بتوانند مسیری را که منجر به ایجاد سرطان ناشی از التهاب مزمن می شود، مسدود کنند. آزمایش های این تیم نشان داد که سموم محیطی، مانند مواد ناشی از قرار گرفتن در معرض آلرژن ها و مواد تحریک کننده شیمیایی، یک اثر آبشار ایجاد می کنند که باعث ایجاد التهاب در پوست و لوزالمعده می شود که در صورت طولانی شدن می تواند منجر به سرطان شود. یافته های این پژوهشگران نشان می دهد، که استفاده از استاتین برای سرکوب این مسیر ممکن است اثر محافظتی داشته باشد^{. Statin Therapy May Prevent Cancer by Blocking Inflammatory Protein (massgeneral.org)}

معرفی و مقایسه سه استاتین پرکاربرد

در میان داروهای کاهنده کلسترول، سه استاتین آتورواستاتین، روزواستاتین و سیمواستاتین بیشترین کاربرد را دارند. این داروها با مهار آنزیم HMG-CoA ردوکتاز در کبد، میزان کلسترول بد (LDL) را کاهش داده و در پیشگیری از بیماری‌های قلبی-عروقی نقش مؤثری ایفا می‌کنند. هر یک از این داروها ویژگی‌های خاص خود را دارند که در ادامه به بررسی آن‌ها می‌پردازیم.

آتورواستاتین (Atorvastatin)

آتورواستاتین یکی از پرمصرف‌ترین استاتین‌ها است که برخی بیماران آن را به عنوان کم عارضه ترین قرص چربی خون می‌شناسند؛ زیرا در اغلب موارد، عوارض آن خفیف و قابل کنترل است.آتورواستاتین که با نام تجاری «لیپیتور» شناخته می‌شود، یکی از پرکاربردترین استاتین‌ها در سراسر جهان است.

این دارو معمولاً در دوزهای ۱۰، ۲۰، ۴۰ و ۸۰ میلی‌گرم عرضه می‌شود. آتورواستاتین دارای نیمه‌عمر طولانی‌تری نسبت به برخی از استاتین‌های دیگر است و این ویژگی، باعث می‌شود تنها یک بار در روز مصرف شود، معمولاً در هر ساعتی از شبانه‌روز. این دارو توانایی بالایی در کاهش کلسترول LDL و تری‌گلیسرید دارد و در عین حال، باعث افزایش ملایم HDL (کلسترول خوب) می‌شود. از جمله مزایای آتورواستاتین، می‌توان به کاربرد آن در بیماران با ریسک بالای سکته قلبی یا سابقه بیماری‌های قلبی اشاره کرد. عوارض جانبی این دارو ممکن است شامل درد عضلانی، اختلالات گوارشی و افزایش آنزیم‌های کبدی باشد.

روزواستاتین (Rosuvastatin)

روزواستاتین که با نام تجاری «کرستور» عرضه می‌شود، از نظر قدرت اثر یکی از قوی‌ترین داروهای این گروه محسوب می‌شود. این دارو در دوزهای پایین‌تری مثل ۵، ۱۰، ۲۰ و ۴۰ میلی‌گرم تجویز می‌شود، اما قدرت آن در کاهش LDL حتی در دوزهای کمتر نیز قابل توجه است. نیمه‌عمر دارویی روزواستاتین نسبتاً طولانی است (حدود ۱۹ ساعت)، به همین دلیل مصرف آن معمولاً یک بار در روز کافی است.

از مزایای قابل توجه روزواستاتین می‌توان به عملکرد مؤثر در بیماران مبتلا به دیابت یا سندرم متابولیک اشاره کرد. همچنین برای افرادی که نیاز به کاهش شدید کلسترول دارند نیز انتخاب مناسبی است. عوارض احتمالی شامل دردهای عضلانی، سردرد، تهوع و افزایش خفیف آنزیم‌های کبدی است.

سیمواستاتین (Simvastatin)

سیمواستاتین با نام تجاری «زوکور» یکی از قدیمی‌ترین استاتین‌های مورد استفاده در درمان چربی خون بالا است. دوزهای رایج آن شامل ۱۰، ۲۰ و ۴۰ میلی‌گرم است. سیمواستاتین باید معمولاً شب‌ها مصرف شود، زیرا اثر آن وابسته به فعالیت شبانه آنزیم تولیدکننده کلسترول در کبد است.

این دارو در مقایسه با آتورواستاتین و روزواستاتین، اثربخشی نسبتاً کمتری دارد و ممکن است در موارد شدیدتر کافی نباشد. یکی از مهم‌ترین نکات در مصرف سیمواستاتین، احتمال تداخل دارویی با برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای ضدقارچ و آب گریپ‌فروت است. این تداخل‌ها ممکن است خطر بروز عوارضی مانند آسیب عضلانی را افزایش دهند. به همین دلیل، مصرف آن نیازمند دقت بیشتری است.

عوارض آتورواستاتین و دیگر استاتین ها

عوارض متعددی برای داروهای استاتین مطرح شده است، سه دسته اصلی از عوارض آتورواستاتین شامل:

• آسیب کبدی
• دردهای عضلانی و گرفتگی
• کاهش حافظه و فراموشی

یکی از مهم‌ترین عوارض آتورواستاتین آسیب کبدی است. لازم به ذکر است، که عوارض کبدی استاتین ها بسیار نادر است و این داروها، به ندرت در کبد اثر سو دارند. در موارد نادری، ممکن است میزان برخی آنزیم‌های کبدی بالا برود؛ اما افزایش میزان آنزیم‌های کبدی، همیشه دلیلی برای قطع این داروها نیست و در مواردی افزایش این آنزیم‌ها تا دو یا سه برابر نیز می‌تواند قابل قبول باشد. در این موارد، پزشک سطح آنزیم‌های کبدی را قبل از شروع مصرف دارو و بعد از مصرف مقایسه می‌کند و پس از بررسی شرایط، در مورد قطع دارو یا ادامه مصرف آن تصمیم می‌گیرد. از آنجایی که این عارضه بسیار نادر است، به ندرت پیش می‌آید که پزشک قطع مصرف دارو را توصیه کند. ^{Statin side effects: Weigh the benefits and risks – Mayo Clinic} عارضه مهم دیگری که بیماران ذکر می‌کنند، دردهای عضلانی و گرفتگی عضلات است. درد و کرامپ‌های عضلانی، دلیل قطع دارو نیست و در این گونه موارد می‌توان با کاهش دوز، تغییر نوع دارو و یا مصرف آن به صورت یک روز در میان، دردهای عضلانی را کمتر کرد. یکی دیگر از مسائلی که در مورد این داروها مطرح شده است، کاهش حافظه و فراموشی است. در بررسی‌های اولیه، فراموشی به عنوان یکی از عوارض این دارو مطرح شده بود و سازمان غذا و دارو آمریکا  (FDA) نیز در این زمینه هشدار داده بود. مطالعات بیشتری که پس از آن انجام شد، نشان داد که این داروها نه تنها باعث فراموشی، آلزایمز، دمانس یا زوال عقل نمی‌شوند، بلکه مصرف دراز مدت آنها به دلیل کاهش مشکلات ناشی از تنگی عروق مغز، می‌تواند احتمال زوال عقل را کاهش دهد.

خطرات دیگر و عوارض بلندمدت استاتین‌ها

علاوه بر عوارض نادری که ذکر شد، برخی عوارض دیگر نیز ممکن است در طول درمان با استاتین‌ها مشاهده شوند که نیاز به توجه دارند. مصرف طولانی‌مدت این داروها نیز می‌تواند با پیامدهای خاصی همراه باشد که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم:

• مشکلات گوارشی: برخی از بیماران ممکن است در ابتدای مصرف استاتین‌ها، عوارض گوارشی مانند تهوع، درد معده یا اسهال را تجربه کنند. این عوارض اغلب خفیف و موقتی هستند و با ادامه درمان بهبود می‌یابند.
• دردهای عضلانی شدید (میوپاتی): اگرچه دردهای عضلانی خفیف شایع است، در موارد نادر مصرف طولانی‌مدت استاتین‌ها ممکن است به درجات شدیدتری از ضعف عضلانی (میوپاتی) یا حتی رابدومیولیز (تخریب شدید فیبرهای عضلانی) منجر شود که نیاز به درمان فوری دارد.
• افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲: مطالعات نشان داده‌اند که مصرف درازمدت استاتین‌ها ممکن است خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را در افراد مستعد کمی افزایش دهد. اگرچه این ریسک ناچیز است و فواید دارو در کاهش خطر سکته قلبی و مغزی معمولاً از آن بیشتر است، اما نیاز به پایش قند خون در طول درمان وجود دارد.
• مشکلات کلیوی: در موارد نادر، مصرف طولانی‌مدت رزواستاتین، مانند سایر استاتین‌ها، می‌تواند باعث اختلالاتی در عملکرد کلیه شود که معمولاً با نظارت منظم پزشک قابل مدیریت است.

به طور کلی، پزشک با بررسی وضعیت بیمار، مزایا و خطرات دارو را به‌دقت می‌سنجد و بهترین برنامه درمانی را تعیین می‌کند.

کم عارضه ترین قرص چربی خون چیست؟

پرسش رایج بسیاری از بیماران این است که کم عارضه ترین قرص چربی خون کدام است؟ حقیقت این است که پاسخ یکسانی برای همه وجود ندارد. در شرایطی ممکن است آتورواستاتین انتخاب مناسب‌تری باشد، گاهی روزواستاتین به دلیل اثربخشی بالا در دوز کم، عوارض کمتری ایجاد می‌کند و در برخی بیماران نیز سیمواستاتین بهترین گزینه خواهد بود. آنچه اهمیت دارد، انتخاب دارو براساس شرایط فردی، نظر پزشک و پایش منظم آزمایش‌هاست. به همین دلیل، خودسرانه تغییر دارو یا قطع آن، هرگز توصیه نمی‌شود.

داروهای استاتین در ایران

سه مورد از استاتین‌های رایج در ایران به نام‌های آتورواستاتین، روزواستاتین و سیمواستاتین، تحت نام‌ها و برندهای تجاری مختلف قابل دسترسی است. داروهای دیگری نیز در این رده وجود دارند که در ایران در دسترس نیست، اما همین سه دارو موجود، به خصوص آتورواستاتین و روزواستانین، جز رایج‌ترین و پرمصرف‌ترین داروهای کاهنده چربی خون در تمام دنیا هستند.

نکاتی برای مصرف ایمن استاتین‌ها

مصرف استاتین‌ها اگرچه در کاهش چربی خون و پیشگیری از بیماری‌های قلبی بسیار مؤثر است، اما رعایت برخی نکات می‌تواند از بروز عوارض احتمالی جلوگیری کند و اثربخشی درمان را افزایش دهد.

1. نخستین نکته مهم، انجام آزمایش‌های دوره‌ای خون است. پزشک معمولاً هر چند ماه یک‌بار میزان آنزیم‌های کبدی و عملکرد کلیه را بررسی می‌کند تا اطمینان حاصل شود دارو باعث آسیب به این اندام‌ها نشده باشد. همچنین، بررسی میزان چربی خون به پزشک کمک می‌کند که دوز دارو را بر اساس پاسخ بدن تنظیم کند.
2. نکته دوم، پرهیز از مصرف گریپ‌فروت است؛ به‌ویژه در بیمارانی که سیمواستاتین مصرف می‌کنند. ترکیبات موجود در گریپ‌فروت می‌توانند با آنزیم‌های کبدی تداخل کرده و باعث افزایش غلظت دارو در خون شوند. این امر احتمال بروز عوارضی مانند درد و آسیب عضلانی را افزایش می‌دهد.
3. آگاهی از علائم هشداردهنده نیز اهمیت زیادی دارد. در صورتی که فرد دچار درد یا ضعف شدید عضلانی، تیرگی غیرعادی رنگ ادرار یا خستگی شدید شود، باید بلافاصله به پزشک مراجعه کند. این علائم ممکن است نشان‌دهنده آسیب عضلانی نادر اما جدی به نام رابدومیولیز باشند.
4. و در نهایت، قطع خودسرانه دارو به‌هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود. حتی اگر علائم ناخوشایندی احساس می‌کنید، تغییر یا توقف دارو باید حتماً با نظر پزشک انجام شود. قطع ناگهانی استاتین ممکن است خطر حمله قلبی یا سکته را افزایش دهد.

قرص استاتین و لاغری؛ آیا استاتین‌ها باعث کاهش وزن می‌شوند؟

یکی از پرسش‌های رایج در میان بیماران این است که آیا قرص استاتین و لاغری با یکدیگر ارتباطی دارند یا خیر. از نظر علمی، استاتین‌ها داروهایی برای کاهش کلسترول خون هستند و به‌طور مستقیم به‌عنوان داروی لاغری یا کاهش وزن تجویز نمی‌شوند. با این حال، برخی افراد پس از شروع مصرف استاتین‌ها، تغییراتی در وزن خود مشاهده می‌کنند که می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد.

برخی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف استاتین ممکن است به‌طور غیرمستقیم بر متابولیسم بدن اثر بگذارد، اما این اثر به‌هیچ‌وجه به اندازه‌ای نیست که بتوان قرص استاتین و لاغری را یک هدف درمانی دانست. در واقع، در برخی بیماران حتی افزایش وزن خفیف نیز گزارش شده که معمولاً به بهبود اشتها یا کاهش محدودیت‌های غذایی پس از کنترل بیماری قلبی مربوط می‌شود.

نکته مهم این است که قرص استاتین و لاغری نباید به‌صورت نادرست با یکدیگر مرتبط دانسته شوند. اگر کاهش وزن در کنار مصرف استاتین رخ می‌دهد، معمولاً نتیجه تغییر سبک زندگی، رژیم غذایی سالم‌تر و افزایش فعالیت بدنی است که همزمان با شروع درمان توصیه می‌شود. بنابراین، استاتین‌ها نه داروی لاغری هستند و نه جایگزینی برای رژیم و ورزش محسوب می‌شوند.

استاتین طبیعی؛ آیا جایگزین مطمئنی برای داروهای استاتینی است؟

اصطلاح استاتین طبیعی معمولاً به ترکیبات غذایی یا مکمل‌هایی اطلاق می‌شود که می‌توانند به کاهش کلسترول خون کمک کنند. موارد زیر به عنوان نمونه‌هایی از استاتین طبیعی معرفی می‌شوند:

• مخمر برنج قرمز
• فیبرهای محلول
• اسیدهای چرب امگا ۳
• سیر و
• فیتواسترول‌ها

نکته مهم این است که استاتین طبیعی به‌هیچ‌وجه جایگزین کامل داروهای تجویزی در بیماران پرخطر قلبی محسوب نمی‌شود. برای مثال، مخمر برنج قرمز حاوی ترکیباتی مشابه لوواستاتین است، اما دوز و خلوص آن در مکمل‌ها قابل کنترل دقیق نیست و حتی می‌تواند عوارض مشابه داروهای شیمیایی ایجاد کند.

در افراد با افزایش خفیف کلسترول و بدون سابقه بیماری قلبی، استفاده از استاتین طبیعی همراه با اصلاح سبک زندگی ممکن است مفید باشد. با این حال، در بیماران دیابتی، قلبی یا افرادی که سابقه سکته دارند، تکیه صرف بر استاتین طبیعی می‌تواند خطرناک باشد. تصمیم‌گیری درباره مصرف این ترکیبات باید حتماً با نظر پزشک انجام شود تا ایمنی و اثربخشی درمان حفظ گردد.

نقش حیاتی استاتین‌ ها در سلامت قلب

در این مقاله، اهمیت داروهای استاتین برای بیماران قلبی و دیابتی و عوارض جانبی این داروها را بررسی کردیم. عوارض کبدی ذکر شده در مورد این داروها، بسیار نادر است. دردهای عضلانی و کرامپ‌های ناشی از مصرف این دارو را می‌توان با تغییر نوع دارو و تنظیم دوز، کنترل کرد. همچنین، مطالعات انجام شده بر روی این داروها نشان می‌دهد که در دراز مدت، این داروها می‌توانند از ابتلا به دمانس یا زوال عقلی جلوگیری کنند.

باید توجه داشت که تولید استاتین‌ها، یکی از بزرگ‌ترین پیشرفت‌های علم پزشکی محسوب می‌شود و مصرف آن به خصوص در بیماران مبتلا به مشکلات قلب و عروق، نقشی حیاتی دارد. همچنین به طور کلی، نمی‌توان تنها یک دارو را به صورت مطلق به عنوان کم عارضه ترین قرص چربی خون معرفی کرد؛ زیرا شرایط بیمار، بیماری‌های همراه و تجویز پزشک تعیین‌کننده اصلی هستند.

کلینیک آریتمی تهران با جمعی از مجربترین اعضای کادر درمان و پزشکان متخصص، دکتر محمود افتخار زاده و دکتر مهرداد میر معصومی، همواره در تلاش بوده تا سلامتی و تندرستی را برای همراهان خود به ارمغان آورد. کلینیک آریتمی تهران، در خیابان ولیعصر، خیابان عباسپور، پلاک 22 واقع شده است. جهت کسب اطلاعات بیشتر و رزرو نوبت می‌توانید با شماره 888881891 یا 88793628 تماس حاصل نمایید. همچنین مشاره و رزرو نوبت از طریق واتساب به شماره 09127166410 است.

سؤالات متداول درباره داروهای استاتین

• آیا استاتین‌ها باعث آسیب کبدی می‌شوند؟ احتمال آسیب کبدی با مصرف استاتین بسیار پایین است. در بیشتر موارد افزایش خفیف آنزیم‌های کبدی بدون علامت بوده و نیاز به قطع دارو ندارد؛ فقط باید طبق دستور پزشک پایش دوره‌ای انجام شود.
• آیا درد عضلانی با مصرف استاتین طبیعی است؟ بله، ممکن است در برخی بیماران درد یا گرفتگی عضلات رخ دهد. در این صورت می‌توان نوع استاتین یا دوز مصرفی را تغییر داد. به‌هیچ‌وجه نباید دارو را خودسرانه قطع کرد.
• چه زمانی از روز بهترین زمان مصرف استاتین است؟ داروهایی مانند آتورواستاتین و روزواستاتین را می‌توان هر ساعت از شبانه‌روز مصرف کرد، اما سیمواستاتین باید شب‌ها مصرف شود تا اثر بهتری بر کاهش کلسترول شبانه داشته باشد.
• آیا استاتین باعث فراموشی یا زوال عقل می‌شود؟ مطالعات جدید نشان داده‌اند استاتین نه‌تنها باعث فراموشی نمی‌شود، بلکه با بهبود جریان خون مغزی، می‌تواند خطر بروز آلزایمر و زوال عقل را کاهش دهد.
• آیا می‌توان استاتین را خودسرانه قطع کرد؟ خیر، قطع ناگهانی استاتین ممکن است خطر سکته یا حمله قلبی را افزایش دهد. هرگونه تغییر باید با نظر پزشک انجام شود.
• کدام استاتین کم‌عارضه‌تر است؟ پاسخ قطعی وجود ندارد. در برخی بیماران آتورواستاتین تحمل‌پذیرتر است، در برخی دیگر روزواستاتین. انتخاب دارو باید با توجه به شرایط فردی و آزمایش‌های بیمار انجام شود.
• آیا مصرف استاتین خطر دیابت را بالا می‌برد؟ مصرف طولانی‌مدت ممکن است در افراد مستعد کمی خطر دیابت نوع ۲ را افزایش دهد، اما فواید آن در پیشگیری از بیماری‌های قلبی بسیار بیشتر از این خطر است.
• آیا همراه استاتین می‌توان گریپ‌فروت مصرف کرد؟ خیر، مخصوصاً اگر سیمواستاتین مصرف می‌کنید. گریپ‌فروت باعث افزایش سطح دارو در خون و خطر عوارض عضلانی می‌شود.
• آیا استاتین‌ها برای بیماران دیابتی ضروری هستند؟ بله، تمام بیماران مبتلا به دیابت باید حتی با سطح نرمال کلسترول از استاتین برای پیشگیری از عوارض قلبی استفاده کنند.
• در صورت بروز درد شدید عضلانی چه باید کرد؟ در صورت بروز ضعف یا درد غیرعادی عضلانی، باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد. ممکن است نیاز به بررسی آزمایشگاهی برای رد عارضه نادر *رابدومیولیز* باشد.