تفاوت فینت و سنکوپ چیست؟

فینت و سنکوپ، دو حالت هستند که اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شوند؛ این دو شرایط با وجود شباهت‌هایی که دارند، تفاوت‌های مهمی در زمینه علل، نشانه‌ها و پیامدهای پزشکی دارند. در دنیای پزشکی، تشخیص و تمایز بین شرایط مختلف بسیار مهم است، به ویژه وقتی که علائم مشابه دارند اما علت‌ها و درمان‌های متفاوتی می‌طلبند.

فینت یا غش کردن، حالتی است که در آن فرد به طور موقت هوشیاری خود را از دست می‌دهد؛ این وضعیت، معمولاً به دلیل کاهش موقت جریان خون به مغز رخ می‌دهد. عوامل مختلفی می‌توانند باعث فینت شوند، از جمله استرس، درد شدید، یا ایستادن طولانی مدت. فینت معمولاً کوتاه مدت است و با بازگشت جریان خون به مغز، فرد به سرعت به حالت عادی برمی‌گردد.

سنکوپ، به غش کردن مشابه است؛ اما به طور دقیق‌تری به عنوان یک وضعیت پزشکی تعریف می‌شود، که به دلیل افت ناگهانی و موقت جریان خون به مغز رخ می‌دهد. سنکوپ، می‌تواند نشان‌دهنده مشکلات جدی‌تری مانند اختلالات قلبی یا عروقی باشد. برخلاف فینت، سنکوپ نیاز به ارزیابی پزشکی دقیق‌تری دارد تا علت اصلی آن شناسایی و درمان شود. جهت مطلعه بیشتر در مورد این وضعیت پزشکی، میتوانید مطلب “سنکوپ چیست؟” را مطالعه نمائید.

در حالی که هر دو حالت فینت و سنکوپ باعث از دست دادن موقت هوشیاری می‌شوند، تفاوت‌های مهمی بین آنها وجود دارد. فینت، معمولاً به دلایل غیرجدی‌تر و موقعیتی رخ می‌دهد و پس از بازگشت جریان خون به مغز، فرد به سرعت به حالت عادی برمی‌گردد. اما سنکوپ، ممکن است نشانه‌ای از مشکلات پزشکی جدی‌تر باشد و نیاز به ارزیابی و مداخله پزشکی دارد.

تشخیص دقیق بین فینت و سنکوپ، برای ارائه درمان مناسب و پیشگیری از مشکلات جدی‌تر ضروری است. آگاهی از تفاوت‌های این دو وضعیت می‌تواند به فرد کمک کند تا در مواجهه با علائم مشابه، به درستی واکنش نشان داده و به موقع به دنبال مشاوره پزشکی برود.

سنکوپ چیست؟

سنکوپ یک اختلال هشیاری موقت است، که به دلیل کاهش حاد جریان خون مغز روی می‌دهد. سنکوپ اغلب، به دلیل یک عامل محرک مانند استرس هیجانی یا هیپوتانسیون ارتواستاتیک (افت فشار خون در حین ایستادن) روی می‌دهد.

مدت زمان وقوع سنکوپ، کوتاه است و بهبودی آن خودبه‌خودی است؛ 3 علت اصلی سنکوپ عبارتند از:

• سنکوپ نورولوژیک یا عصبی که به آن سنکوپ وازوواگال یا رفلکسی هم می‌گویند.
• هیپوتانسیون ارتواستاتیک
• سنکوپ قلبی

اگرچه هر یک از انواع حالت سنکوپ، در هنگام وقوع ممکن است دارای علائم اختصاصی باشند؛ اما دارای یک سری علائم بالینی کلی‌تر هم هستند. آشنایی با علائم بالینی سنکوپ به شناسایی بهتر آن و افتراق دادن آن از بیماری‌های مشابه کمک می‌کند:

• سرگیجه، سبکی سر و خستگی
• تعریق
• رنگ پریدگی
• چشم‌ها باز هستند و به بالا منحرف شده‌اند
• بی اختیاری ادرار ممکن است رخ بدهد (نه بی اختیاری مدفوع )؛ البته این علامت در تشنج هم محتمل است.
• خرناس کشیدن
• تاری دید
• درد گردن در ناحیه پس سری

گرچه سنکوپ در اطفال هم اتفاق می افتد، اما اوج بروز سنکوپ در سنین 10 الی 30 سالگی است و علت اصلی آن، عوامل نورولوژیک یا عصبی هستند؛ این نوع سنکوپ‌ها در زنان شایع‌تر هستند. بیماری‌های ساختاری قلب و آریتمی‌های قلبی، دومین علت شایع سنکوپ هستند. سنکوپ‌های ناشی از بیماری‌های قلبی، از نوع عصبی خطرناک‌تر هستند و خطر وقوع مرگ ناگهانی را افزایش می‌دهند؛ به گونه‌ای که در صورت رؤیت علائم زیر، لازم است بیماری که دچار سنکوپ شده است  بستری شود:

• تغییرات نوار قلب به نفع ایسکمی‌های قلبی باشد.
• فاصله QT در نوار قلب طولانی شده باشد.
• برادی کاردی سینوسی داشته باشد.
• بیمار سابقه آریتمی‌های بطنی داشته باشد.
• در زمان سنکوپ تپش قلب داشته باشد.
• در زمان ورزش یا استراحت دچار سنکوپ شود.
• سابقه مرگ خانوادگی ناگهانی در خانواده بیمار باشد.

و به طور کلی، هر علامتی که ممکن است به گونه‌ای خطر بیماری‌های قلبی را در بیمار افزایش دهد، بیمار را کاندید بستری شدن خواهد کرد. اما نگران نباشید پزشکان مجرب و باتجربه مرکز آریتمی توانیر، همچون دکتر محمود افتخار زاده، با معاینه کامل قلب شما به هر گونه مشکل احتمالی پی می‌برند و درمان مناسب را برای شما عزیزان تجویز می‌نمایند.

چه زمانی باید نگران سنکوپ بود؟

در بیشتر موارد، سنکوپ یک اتفاق خوش‌خیم و گذراست، به‌ویژه اگر فرد پیش از آن دچار استرس، ایستادن طولانی یا درد شده باشد. بااین‌حال، برخی نشانه‌ها وجود دارند که در صورت همراهی با سنکوپ می‌توانند زنگ خطری برای یک مشکل جدی باشند. یکی از مهم‌ترین علائم هشداردهنده، سنکوپ همراه با درد قفسه سینه یا تپش قلب شدید است. این حالت می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات قلبی مانند آریتمی یا بیماری‌های عروق کرونر باشد و نیاز به بررسی فوری دارد.

همچنین اگر سنکوپ هنگام خواب، یا در حالت نشسته اتفاق بیفتد، برخلاف سنکوپ‌های معمول که اغلب در حالت ایستاده رخ می‌دهند، باید مشکوک به علت قلبی یا نورولوژیک شد. سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی، خصوصاً در سنین پایین یا در حین ورزش، یکی دیگر از هشدارهای مهم است. در این شرایط، احتمال وجود بیماری‌های ژنتیکی خطرناک مانند سندرم QT طولانی یا کاردیومیوپاتی‌ها مطرح می‌شود.

در نهایت، اگر فرد پس از سنکوپ به‌سرعت به وضعیت طبیعی بازنگردد، یا دچار گیجی و اختلال در حافظه شود، بررسی دقیق‌تر برای افتراق از تشنج یا سکته مغزی لازم است. در مجموع، سنکوپ‌هایی که بی‌دلیل، تکرارشونده یا همراه با علائم هشدار هستند، حتماً باید توسط پزشک متخصص قلب یا مغز بررسی شوند.

تعریف فینت یا غش کردن چیست؟

فینت یا غش کردن، به حالتی گفته می‌شود که فرد به‌طور موقت هوشیاری خود را از دست می‌دهد. این وضعیت در پزشکی با نام سنکوپ شناخته می‌شود. در واقع، فینت در زبان انگلیسی همان سنکوپ است، اما به شکل عامیانه‌تر استفاده می‌شود. پس تفاوت فینت یا غش کردن در چیست؟؟؟

تفاوت فینت و سنکوپ

همانطور که گفته شد، تفاوت میان فینت و سنکوپ تنها در استفاده عامیانه و علمی آن‌ها است؛ اگرچه گاهی تصور شود که فینت بیشتر بر دلایل عصبی دلالت دارد، اما اینگونه نیست. با این وجود، هرگونه از دست رفتن سطح هشیاری به هر میزان که طول بکشد و به هر شکلی که باشد، باید به پزشک اطلاع داده شود.

از نظر زبان‌شناسی و کاربرد عمومی

در گفت‌وگوی روزمره، بسیاری از افراد از واژه “فینت” استفاده می‌کنند تا حالتی را توصیف کنند که در آن برای چند لحظه بی‌هوش شده‌اند یا احساس ضعف شدید داشته‌اند. این اصطلاح بیشتر در زبان غیرپزشکی یا عامیانه کاربرد دارد. در مقابل، واژه “سنکوپ” اصطلاحی علمی و تخصصی است که در متون پزشکی، پرونده بیماران و تشخیص‌های بالینی به‌کار می‌رود. بنابراین:

• فینت؛ واژه‌ای عامیانه، گاه با معنایی مبهم

• سنکوپ؛ واژه‌ای تخصصی با تعریف دقیق و علمی

از نظر معنای بالینی

از دید پزشکی، «سنکوپ» به‌طور خاص به از دست رفتن موقت هوشیاری به‌دلیل کاهش گذرای جریان خون به مغز گفته می‌شود. این وضعیت معمولاً چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد و فرد به‌سرعت به هوش می‌آید. مهم‌ترین نکته در تعریف سنکوپ، وجود مکانیسم فیزیولوژیک مشخص (ایسکمی مغزی گذرا) است.

درحالی‌که وقتی افراد از واژه “فینت” استفاده می‌کنند، ممکن است صرفاً به احساس سبکی سر، تاری دید، ضعف، خستگی شدید یا حتی اضطراب اشاره داشته باشند؛ یعنی ممکن است اصلاً کاهش جریان خون مغز رخ نداده باشد. بنابراین:

• سنکوپ؛ همیشه با یک علت مشخص و قابل بررسی همراه است.

• فینت؛ ممکن است تنها یک تجربه ذهنی از ضعف یا ترس باشد و لزوماً سنکوپ واقعی نباشد.

تفاوت سنکوپ و تشنج

تشنج یا Seizure، به مجموعه علائم یا نشانه‌های نورولوژیک موقتی گفته می‌شود، که به علت دیس شارژ بیش از حد یا همزمان سلول‌های عصبی قشر مغز ایجاد می‌شود. حدود 5 تا 10 درصد افراد، حداقل یک بار در طول عمر خود دچار تشنج می‌شوند و حداکثر زمان بروز آن، اوایل کودکی یا در اوایل دوران کهن سالی است. طول مدت کاهش سطح هشیاری در سنکوپ، چند ثانیه است و در تشنج، این میزان به چند دقیقه می‌رسد.

به نقل از کتاب معتبر هاریسون، قبل از بروز سنکوپ علائمی مانند احساس خستگی، تعریق و تهوع روی می‌دهد (پرودروم)؛ در حالی که قبل از تشنج بیمار علامتی ندارد یا بعضا دچار اورا (مانند احساس بوی بد) می‌شود. همچنین بیمار در حین تشنج دچار سیانوز می‌شود (رنگ پریدگی و کبودی) که نشان از عدم رسیدن اکسیژن کافی به بافت‌ها است، اما در سنکوپ اینگونه نیست.

تشنج موجب حرکات تونیک و یا کلونیک می‌شود، که ممکن است 30 یا 60 ثانیه طول بکشند. در فاز تونیک تنفس مختل می‌شود، ترشحات در ناحیه اوروفارنکس در حدفاصل حلق و دهان جمع می‌شوند و فرد دچار سیانوز می‌شود(کبودی چهره). در این هنگام ضربان قلب و فشار خون نیز بالا می‌روند.

پس از 10 تا 20 ثانیه، فاز کلونیک آغاز می‌شود و در طی آن عضلات مرتبا شل و سفت می‌شوند و فرد به خود می‌لرزد، ممکن است در اثر انقباض عضلات زبان فرد لای دندان‌ها بماند. این فاز نهایت 1 تا 2 دقیقه طول خواهد کشید اما به صورت کلی تشنج معمولا بیش از 1 دقیقه طول نمی‌کشد.

در شروع سنکوپ، ممکن است حرکات تشنجی به ویژه انقباض تونیک عضلات روی دهد؛ اما هیچگاه این انقاباضات، بیشتر از 15 ثانیه طول نمی‌کشد. این حرکات تشنجی در سنکوپ، معمولا وقتی دیده می‌شود که بیمار پس از سنکوپ هم، همچنان در وضعیت ایستاده نگه داشته شود. برای مثال، کسی که بر روی صندلی دندانپزشکی دچار سنکوپ می‌شود و در همان حالت باقی می‌ماند.

پس از سنکوپ، بیمار کاملا هشیار است و سریع توان خود را باز می‌یابد؛ اما پس از تشنج، بیمار همچنان هشیاری خود را کامل به دست نیاورده و دچار گیجی و درد عضلانی است. لازم به ذکر است که پس از سنکوپ و تنشج، فرد مقداری درد عضلانی را حس می‌کند که این درد پس از تشنج بیشتر طول می‌کشد.

تفاوت سنکوپ و سکته

وقوع سکته به طور کلی بر مبنای نرسیدن خون کافی به بافت مغز یا قلب و اختلالی است، که در پی این نرسیدن خون ایجاد می‌شود. سکته‌های قلبی، میوکاردیال اینفراکشن (MI) و سکته‌های مغزی، استروک (Stroke) نامیده می‌شوند. هنگامی که حجم خون بدن کاهش یابد و یا لخته‌ و چربی در مقابل جریان خون قرار بگیرند، به طبع خونرسانی به بافت‌های حیاتی کاهش می‌باید.

این موضوع در عملکرد آن ارگان مشکل ایجاد می‌کند، برای مثال  بروز MI باعث درد خنجری، عمیق و احشایی می شود که قسمت زیر دنده‌ها و بالای شکم (اپی گاستر) را در بر می‌گیرد و گاهی به بازوها نیز، تیر می‌کشد. در این هنگام فرد احساس ضعف، تعریق، سرگیجه، اضطراب و تعوع شدید می‌کند.

در طول این مدت، بیمار کاملا هشیار است و درد را حس می‌کند و مانند سنکوپ هشیاری خود را از دست نمی‌دهد. درحالیکه در طول سنکوپ، بیمار درد احشایی را تجربه نمی‌کند و حتی بعد از سنکوپ، می‌تواند به راحتی به کارهای خود ادامه دهد.

با این وجود، برخی علائم پرودروم سنکوپ مانند تهوع، می‌تواند با علائم MI یکسان باشد؛ اما درد خنجری قفسه سینه، سکته قلبی را کاملا از سنکوپ متمایز می‌نماید. توجه داشته باشید که در صورت داشتن سابقه MI و هرگونه ناراحتی قلبی دیگر، اگر دچار سنکوپ شدید حتما به پزشک خود اطلاع دهید؛ چراکه احتمال وقوع سنکوپ قلبی که خطرناک‌تر است در شما بیشتر است.

سکته مغزی (Stroke)، یکی از علل شایع مرگ و میر و ناتوانی است و بروز آن با افزایش سن بیشتر می‌شود؛  وقوع سکته مغزی در مردان شایع‌تر از زنان است. فشار خون بالا، مصرف سیگار، دیابت و چاقی از مهم‌ترین عواملی هستند که فرد را مستعد استروک می‌کنند. البته که علائم ژنتیکی هم در این میان بی‌تاثیر نیستند.

سکته مغزی به دو دسته هموراژیک و ایسکمیک دسته بندی می‌شود، که 85 % موارد را استروک‌های ایسکمیک انجام می‌دهد. در سکته مغزی علائمی مثل همی پلژی (فلج یک طرفه)، آفازی (زبان پریشی یا درک مختل از کلام)، کاهش میدان بینایی، سرگیجه، اختلال حس یا حتی بی اختیاری ادرار را می‌توان دید.

علائم کلاسیک پرودرومال مرتبط با سنکوپ و پیش سنکوپ، به ویژه نوع وازوواگال یا سنکوپ رفلکسی، شامل سبکی سر، احساس گرم یا سرد بودن، تعریق، تپش قلب، رنگ پریدگی، حالت تهوع، تاری دید و کاهش شنوایی یا شنیدن صداهای غیر معمول است. بنابراین، ممکن است علائم مشابهی مثل سرگیجه یا اختلال بینایی را هم در سکته مغزی و هم در سنکوپ می توان تجربه کرد؛ اما، هرگز در سنکوپ دچار اختلال در کلام و یا فلج نخواهید شد.

دکتر محمود افتخار زاده و دکتر مهرداد میرمعصومی، دو تن از بهترین پزشکان متخصص در زمینهٔ قلب و عروق و آریتمی هستند، که در کلینیک آریتمی توانیر واقع در خیابان عباسپور تهران، مشغول به درمان انواع اختلالات در این زمینه و بحث فینت و سنکوپ می باشند.
جهت رزرو نوبت از کلینیک آریتمی توانبر تهران و مشاوره با بهترین اساتید حوزه قلب، به قسمت تماس باما در همین وبسایت مراجعه نمائید.