آشنایی با بیماری عروق کرونر قلب

بیماری های عروق کرونر قلب، یکی از شایع‌ترین اختلالات و انواع بیماری های قلبی هستند که می‌تواند تاثیرات جدی بر سلامتی فرد داشته باشد. این بیماری، زمانی رخ می‌دهد که عروق کرونری (که وظیفه رساندن خون و اکسیژن به عضله قلب را دارند) به دلیل تجمع چربی و دیگر مواد زائد در دیواره‌های خود، تنگ یا مسدود می‌شوند. این انسداد یا تنگی، می‌تواند باعث کاهش جریان خون به قلب شده و به مشکلاتی نظیر درد قفسه سینه (آنژین)، تنگی نفس و حتی حملات قلبی منجر شود.

بیماری‌های عروق کرونر شایع‌ترین اختلالات قلبی هستند؛ اما آنومالی‌های عروق کرونر نیز، می‌توانند مشکلاتی مشابه ایجاد کنند. این اختلالات، ممکن است باعث تغییراتی در جریان خون و اکسیژن‌رسانی به قلب شوند. برای آشنایی بیشتر با این ناهنجاری ها، مقاله آنومالی های عروق کرونری را مطالعه کنید.

عروق کرونر قلبی کجاست؟

عروق کرونر، رگ‌های خونی مهمی هستند که مانند یک تاج گل یا کمربند، دور قلب را احاطه کرده‌اند. وظیفه اصلی این شریان‌ها، رساندن خون تمیز و پر از اکسیژن به خود عضله قلب است تا بتواند به درستی کار کند. این عروق از ابتدای رگ اصلی بدن، یعنی آئورت، جدا می‌شوند و به دو شاخه اصلی تقسیم می‌شوند: یکی از آن‌ها سمت چپ قلب را تغذیه می‌کند و دیگری مسئول خون‌رسانی به سمت راست است.

این شاخه‌های اصلی به نوبه خود به رگ‌های کوچک‌تر تقسیم شده و به تمام قسمت‌های قلب، از جمله نوک آن، خون می‌رسانند. پس از اینکه خون اکسیژن خود را به عضله قلب داد، از طریق رگ‌های دیگری جمع‌آوری شده و به سمت یک ورودی بزرگ به نام “سینوس کرونری” هدایت می‌شود تا دوباره به ریه‌ها فرستاده شده و اکسیژن‌گیری کند. 

• محل قرارگیری: عروق کرونر مانند یک حلقه دور سطح بیرونی قلب قرار دارند.

• مبدأ: این عروق از ابتدای شریان اصلی بدن، یعنی آئورت، منشعب می‌شوند.

• وظیفه اصلی: خون و اکسیژن مورد نیاز عضله خود قلب را تامین می‌کنند.

• تنوع در افراد: الگوی توزیع و شاخه‌بندی این عروق می‌تواند در افراد مختلف کمی متفاوت باشد.

• شاخه‌ها: عروق اصلی به شاخه‌های کوچک‌تری تقسیم می‌شوند تا به تمام بخش‌های قلب خون برسانند.

اجزا عروق کرونری قلب کدامند؟

در مورد اجزای عروق کرونری باید گفت که به طور کلی، دو شریان کرونری اصلی از آئورت منشأ می‌گیرند:

1. شریان کرونری راست (RCA)

2. شریان کرونری اصلی چپ (LMCA)؛ شریان کرونری اصلی چپ پس از مسیر کوتاهی به دو شاخه مهم تقسیم می‌شود: شریان بین‌بطنی قدامی (LAD) و شریان سیرکومفلکس (LCX)

بنابراین می‌توان سه مسیر اصلی خون‌رسانی کرونری را در نظر گرفت:  LAD، LCX و RCA.

شریان کرونری راست (RCA)

منشأ شریان کرونری راست از آئورت صعودی (قسمت قدامی) و وظیفه اصلی و مهم آن خون‌رسانی به دهلیز راست و بطن راست است؛ که در صورت گرفتگی رگ rca قلب حیات بیمار با خطر مواجه خواهد شد. در ادامه ابتدا شاخه های مهم این رگ و سپس نقاطی که RCA خونرسانی می‌کند، بررسی خواهد شد. 

1. شریان گره سینوسی دهلیزی (Sinu-atrial node artery)؛ مسئول خون‌رسانی به گره SA (ضربان‌ساز اصلی قلب)

2. شریان گره دهلیزی-بطنی (AV node artery)؛ در حدود 90٪ افراد، خون‌رسانی به گره AV را بر عهده دارد

3. شریان نزولی خلفی (PDA)؛ خون‌رسانی به یک‌سوم خلفی سپتوم بین‌بطنی

4. شریان مارژینال راست

شریان کرونری راست یا همان RCA به نقاط زیر در قلب خونرسانی انجام می دهد:

• دهلیز راست و بطن راست

• قسمتی از دهلیز چپ

• گره SA و AV

• بخشی از سپتوم بین‌بطنی

• بخشی از سطح خلفی بطن چپ

شریان کرونری اصلی چپ (LMCA)

منشأ شریان کرونری چپ نیز از آئورت صعودی بوده و تقسیمات اصلی آن شامل موارد زیر است:

1. شریان بین‌بطنی قدامی (LAD)؛ خون‌رسانی به دیواره قدامی بطن چپ
2. شریان سیرکومفلکس (LCX)؛ خون‌رسانی به دهلیز چپ و بخش خلفی-جانبی بطن چپ

• • شاخه مارژینال چپ معمولاً از LCX منشأ می‌گیرد

وریدهای کرونری قلب

همان‌طور که عروق کرونری وظیفه رساندن خون اکسیژن‌دار به عضله قلب را دارند، وریدهای کرونری مسئول بازگرداندن خون کم‌اکسیژن از قلب به دهلیز راست هستند.در اینجا لازم است به معرفی سینوس کرونری بپردازیم؛

سینوس کرونری یک سیاهرگ بزرگ و کوتاه است که در سطح خلفی-تحتانی قلب (روی سطح دیافراگمی بطن چپ) قرار دارد. این ساختار مانند یک مخزن جمع‌کننده عمل می‌کند؛ یعنی خون تمام وریدهای اصلی قلب را در خود جمع کرده و سپس آن را مستقیماً به دهلیز راست تخلیه می‌کند.

شاخه‌های اصلی وریدی که به سینوس کرونری می‌ریزند، شامل:

1. ورید قلبی بزرگ (Great Cardiac Vein)

2. ورید قلبی متوسط (Middle Cardiac Vein)

3. ورید قلبی کوچک (Small Cardiac Vein)

4. ورید قلبی خلفی (Posterior Cardiac Vein)

بیماری‌ های عروق کرونر قلب چیست؟

عضله قلب، به یک منبع دائمی خون غنی از اکسیژن نیاز دارد؛ شریان‌های کرونری که درست پس از خروج آئورت از قلب منشعب می‌شوند، این خونرسانی را انجام می‌دهند. بیماری عروق کرونر، که یک یا چند مورد از این شریان‌ها را تنگ می‌کند، می‌تواند جریان خون را مسدود کند و منجر به سکته قلبی شود. بنابراین، محدودیت جریان خون از طریق عروق کرونر که باعث اختلال در عملکرد میوکارد قلب می‌شود، به عنوان بیماری عروق کرونر شناخته می‌شود. 

حمله قلبی، زمانی روی می‌دهد که خونرسانی به میوکارد نتواند نیازهای متابولیک بافت را تامین کند. در سندرم حاد کرونری، انسداد ناگهانی در یک شریان کرونر، خونرسانی به ناحیه‌ای از عضله قلب (میوکارد) را تا حد زیادی کاهش می‌دهد یا قطع می‌کند. عدم خون رسانی به هر بافتی را ایسکمی می‌نامند. اگر جریان خون به مقدار زیادی کاهش یابد یا برای بیش از چند دقیقه قطع شود، بافت قلب می‌میرد. این حمله قلبی، انفارکتوس میوکارد (MI) نامیده می‌شود و در واقع مرگ بافت قلب به دلیل ایسکمی است.

انسداد یا تنگی شاخه‌های LMCA یا RCA، بر نقاط خاصی از قلب تأثیر می‌گذارد. به عنوان مثال، تنگی LAD سپتوم قدامی و دیواره قدامی را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ و تنگی شریان سیرکومفلکس، دیواره قدامی و دیواره جانبی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. تنگی عروق کرونر نزولی نیز، بخش‌هایی از دیواره تحتانی قلب را تحت تاثیر قرار می‌دهد. این موارد را می‌توان از طریق روش‌های تشخیصی متعددی مانند EKG (نوار قلب)، CT آنژیوگرافی و اکوکاردیوگرام مشاهده کرد؛ اگرچه، آنژیوگرافی عروق کرونر روش اصلی و تست گلد استاندارد بررسی مشکلات عروق کرونر می باشد.

عوامل متعددی می‌توانند خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر قلب را افزایش دهند؛ سبک زندگی ناسالم، مصرف سیگار، کم‌تحرکی، تغذیه نامناسب و استرس از جمله عواملی هستند که می‌توانند خطر بیماری عروق کرونر قلب را افزایش دهند. همچنین، وجود سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی و عروقی، سن بالاتر و دیابت نیز می‌تواند به عنوان دیگر فاکتورهای خطر شناخته شوند.

علائم بیماری عروق کرونر و گرفتگی آن

شدت و نوع علائم بیماری عروق کرونر به چند عامل مهم بستگی دارد:

1. اندازه و محل شریان درگیر

2. کامل یا ناقص بودن انسداد رگ

3. وجود یا فقدان عروق جانبی (کولترال)

در صورت تشکیل عروق جانبی، بخشی از خون‌رسانی جبران می‌شود و علائم ممکن است خفیف‌تر باشند. اما اگر انسداد به‌طور ناگهانی و کامل رخ دهد، ایسکمی شدید و حتی انفارکتوس میوکارد (سکته قلبی) اتفاق می‌افتد. علائم شایع تر بیماری عروق کرونر شامل:

• احساس سنگینی یا فشار روی قفسه سینه (معمولاً بیش از 20 دقیقه طول می‌کشد)

• درد قفسه سینه که اغلب به بازوی چپ تیر می‌کشد

• تعریق سرد

• درد تیرکشنده همراه با تهوع

و علائم غیر شایع شامل موارد زیر است (این علائم بیشتر در زنان مشاهده می شود):  

• درد شکم

• درد فک یا پشت

• تهوع یا استفراغ خفیف

• تنگی نفس

• خستگی غیرمعمول

تفاوت علائم بیماری عروق کرونر در زنان و مردان

هر دو گروه ممکن است علائم تیپیک سکته قلبی را تجربه کنند؛ اما در زنان، بروز علائم غیرکلاسیک (مانند درد شکم یا خستگی) بیشتر دیده می‌شود. این موضوع می‌تواند تشخیص بیماری را دشوارتر کند و نیاز به توجه ویژه دارد.

مکانیسم این تفاوت به طور کامل درک نشده است؛ اما آن‌ چه اهمیت دارد، بررسی احتمال حمله قلبی هنگام رؤیت عوارضی هر چند خفیف است. در صورتی که احتمال می‌دهید، علائم شما مربوط به بیماری‌های قلبی است، می‌توانید با مراجعه به کلینیک آریتمی توانیر از خدمات این مجموعه استفاده کنید و توسط پزشکان مجربی، مانند دکتر مهرداد میر معصومی معاینه شده و تحت درمان قرار بگیرید.

تشخیص بیماری‌های عروق کرونر

تشخیص و درمان به موقع این بیماری ها، از اهمیت بالایی برخوردار است. استفاده از روش‌های تشخیصی نظیر آزمایش خون، اکوکاردیوگرافی و آنژیوگرافی می‌تواند به پزشکان در شناسایی مشکلات قلبی کمک کند.

معاینه بالینی و شرح حال

فرآیند تشخیص با گرفتن شرح حال دقیق آغاز می‌شود. علائم کلاسیک بیماری شامل درد یا فشار در ناحیه قفسه سینه است که معمولاً با فعالیت تشدید شده و با استراحت بهبود می‌یابد. این درد ممکن است به گردن، فک، شانه یا بازوی چپ نیز منتشر شود. با این حال، در برخی بیماران به‌ویژه زنان، سالمندان و بیماران دیابتی، علائم ممکن است غیرمعمول یا گنگ باشند.

پزشک با توجه به شرح حال، فاکتورهای خطر از جمله سن بالا، دیابت، پرفشاری خون، چربی خون بالا، سابقه خانوادگی CAD و مصرف سیگار را در نظر می‌گیرد. سپس با انجام معاینه فیزیکی و نوار قلب (ECG) ابتدایی، تصمیم می‌گیرد که آیا نیاز به بررسی‌های بیشتر وجود دارد یا خیر.

نوار قلب و آزمایش‌های خونی

نوار قلب می‌تواند تغییرات ایسکمیک مانند کاهش جریان خون به قلب را نشان دهد. هرچند ECG طبیعی وجود بیماری را رد نمی‌کند. در موارد مشکوک، آزمایش‌های خونی مانند اندازه‌گیری آنزیم‌های قلبی (تروپونین) برای بررسی احتمال سکته قلبی نیز انجام می‌شود.

تست استرس قلبی

تست ورزش یا تست استرس قلبی یکی از ابزارهای کلیدی در ارزیابی CAD است. در این تست، بیمار روی تردمیل راه می‌رود و همزمان نوار قلب گرفته می‌شود تا ببینند آیا با افزایش نیاز به اکسیژن در عضله قلب، علائمی از کمبود خون‌رسانی پدیدار می‌شود یا خیر.

در بیمارانی که قادر به ورزش نیستند، از داروهایی مانند دوبوتامین استفاده می‌شود تا استرس مصنوعی در قلب ایجاد شود. همچنین گاهی تست استرس همراه با تصویربرداری (مثل اکوکاردیوگرافی استرسی یا اسکن هسته‌ای قلب) انجام می‌شود که حساسیت بیشتری دارند.

اکوکاردیوگرافی 

اکوکاردیوگرافی، یک روش غیرتهاجمی با استفاده از امواج صوتی برای بررسی ساختار و عملکرد قلب است. اگرچه مستقیماً تنگی عروق را نشان نمی‌دهد، ولی می‌تواند اختلالات حرکتی در عضله قلب ناشی از کم‌خونی را نشان دهد.

آنژیوگرافی عروق کرونر

آنژیوگرافی کرونر یا آرتریوگرافی، یک روش تشخیصی تهاجمی است که اطلاعات مهمی در مورد ساختار و عملکرد قلب ارائه می‌دهد. در این روش، از اشعه ایکس برای تصویر‌برداری از شریان‌های کرونری استفاده می‌شود. از آنژیوگرافی عروق کرونر، می‌توان برای کمک به تشخیص بیماری‌های قلبی و کمک به برنامه‌ریزی برای درمان‌های آینده استفاده کرد.

استفاده‌های رایج از روش آنژیوگرافی عروق عبارتند از:

• پس از حمله قلبی؛ در این شرایط، آنژیوگرافی به پیدا کردن محل انسداد عروق کرونر کمک می‌کند.
• برای کمک به تشخیص آنژین؛ در شرایطی که درد شدید قفسه سینه (آنژین) احساس می‌شود با استفاده از آنژیوگرافی می‌توان تشخیص را قطعی کرد.
• پیش از انجام روش‌های مداخله‌ای یا جراحی؛ مانند آنژیوپلاستی عروق کرونر، که در آن عروق خونی تنگ یا مسدود شده باز می‌شوند.

آنژیوگرافی عروق کرونر، بهترین روش برای تشخیص بیماری عروق کرونر قلب در نظر گرفته می‌شود. در طول این فرآیند یک لوله بلند، نازک و انعطاف‌پذیر به نام کاتتر از یک رگ خونی در کشاله ران یا بازو وارد می‌شود؛ سپس با استفاده از تصاویر اشعه ایکس به عنوان راهنما، نوک کاتتر به قلب و عروق کرونر منتقل می‌شود.

سپس ماده خاصی به نام ماده حاجب یا کنتراست، از طریق کاتتر تزریق شده و بعد تصاویر اشعه ایکس (آنژیوگرام) گرفته می‌شود. ماده حاجب، وضوح عروق باریک یا مسدود شده را افزایش می‌دهد. این روش، معمولاً تحت بی حسی موضعی انجام می‌شود؛ بنابراین بیمار در حین انجام عمل بیدار خواهد بود، اما ناحیه‌ای که کاتتر در آن قرار گرفته بی‌حس می‌شود.

سوالات متداول

• کرونر قلب چیست؟

شریان‌های کرونر (Coronary Arteries) رگ‌هایی هستند که مستقیماً وظیفه خون‌رسانی به عضله قلب (میوکارد) را بر عهده دارند.

• LCX در قلب چیست؟

LCX مخفف Left Circumflex Artery است، یعنی شاخه سیرکومفلکس شریان کرونری چپ؛ که وظیفه خونرسانی به پشت و سمت چپ قلب را بر عهده دارد.

• LAD در قلب چیست؟

LAD مخفف Left Anterior Descending Artery است، یعنی شریان نزولی قدامی چپ؛ LAD یکی از مهم‌ترین رگ‌های قلب بوده و جلوی قلب و دیواره بین دو بطن را خونرسانی و غذارسانی می‌کند.