آشنایی با پیس میکر موقت قلب

پیس میکر موقت قلب یا باتری های موقت قلب (TPM)، که به آنها پیس میکر های پوستی نیز گفته میشود؛ با انجام تحریکات الکتریکی در درمان برادی آریتمی(کندشدن ضربان قلب) و یا تاکی آریتمی(افزایش ضربان‌های قلب) کاربرد دارند. تا زمانیکه آریتمی‌ برطرف شود و یا تا زمانی که بتوان درمان طولانی مدتی را شروع کرد، از پیس میکر‌ موقت استفاده می‌شود.

پیس میکر موقت تنها یکی از انواع ضربان‌سازهای قلبی است. در شرایط مزمن یا بلندمدت، معمولاً از پیس میکرهای دائم استفاده می‌شود که انواع گوناگونی دارند و هرکدام بسته به نوع آریتمی و شرایط بیمار انتخاب می‌شوند. اگر مایلید با انواع پیس میکر قلب و روش‌های کاشت آن‌ها آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله‌ی بررسی انواع پیس میکر و شیوه کاشت ضربان‌ساز قلبی را مطالعه کنید.

بیش از یک میلیون ضربان ساز قلبی هر سال در سراسر جهان کاشته می شود، که تقریباً تعداد 200،000 فقط در ایالات متحده کاشته می شوند. همراه با جمعیت پیری و افزایش نشانه های قلبی، انتظار می رود این تعداد افزایش یابد. ^{Leadless pacemakers: a contemporary review – PMC (nih.gov)}

هدف از ایجاد ضربان قلب موقت منظم، برقراری مجدد همودینامیک طبیعی است که به طور حاد، به دلیل ضربان قلب آهسته و یا سریع به خطر افتاده است. در این مقاله، شما با خصوصیات پیس میکر پوستی، نحوه تنظیم و جایگذاری آن و همچنین، مراقبت­هایی که نیاز است بعد از جایگذاری پیس میکر موقت انجام دهید آشنا می‌شوید.

پیس میکر موقت قلب (TPM) چیست؟

پیس ­میکرها در واقع نوعی قطعه کامپیوتری هستند، که در اصطلاح عامیانه به آن‌ها باتری قلب هم می­گوییم. تقریباً تمام پیس میکرها از هر نوعی که باشند، از دو بخش اصلی مولد و الکترود تشکیل می‌شوند. مولد در واقع، یک صفحه کوچک فلزیست که شامل باتری و مدار است و پزشک با تنظیمات مولد، می‌تواند میزان ضربان‌های الکتریکی را تنظیم کند. الکترود که نام دیگر آن لید و یا سیم است، بسته به مدل پیس میکری که از آن استفاده می‌کنیم، می‌تواند یک تا سه عدد باشد.

ضربان­ سازها، جهت درمان بلوک­های قلبی و اختلال عملکرد گره سینوسی دهلیزی به کار می‌روند و عملکرد اصلی آن‌ها، اصلاح آریتمی می‌باشد. ضربان سازها با حفظ ریتم طبیعی قلب، باعث بهبود توانایی قلب در پمپاژ خون می‌شوند؛ پس می‌توانیم انتظار داشته باشیم که بعد از تعبیه پیس میکر، علائمی که بیمار به خاطر کند شدن ضربان قلب به آن‌ها دچار شده است مثل سرگیجه، احساس ضعف و سنکوپ از بین برود. پیس میکر موقت یا بصورت مخفف TPM، معمولاً زیر نظر پزشک و تنها در شرایط خاصی اندیکاسیون استفاده دارد؛ مثلاً، در بیماری که قرار است برایش یک پیس میکر دائم تجویز شود و تا زمان انجام جراحی جایگذاری پیس میکر دائمی یا PPM، از یک پیس میکر پوستی موقت برای او استفاده می‌شود.

شرایط نصب پیس میکر موقت TPM

گاهی برای تعیین ارزیابی وضعیت بیمار و اینکه آیا واقعا به یک پیس میکر دائمی احتیاج دارد یا نه، از پیس میکر موقت استفاده می‌شود و پزشک می‌تواند روند تغییرات را به خوبی ارزیابی کند و تصمیم نهایی را بگیرد. اما یرخی موارد استفاده از پیس میکر موقت، شرایط اورژانسی است که در ادامه با مهمترین آنها آشنا می شوید.

1. در شرایط برادی کاردی که اختلال بارز همودینامیک (کاهش فشار خون سیستولی کمتر از از ۸۰ میلی متر جیوه، تغییر وضعیت هوشیاری، ادم ریوی، آنژین صدری) رخ داده باشد.
2. برادی کاردی با ریتم­های escape (ریتم‌های خود به خودی بطنی که فرار بطنی و یا escape نامیده می‌شوند، زمانی به وجود می‌آیند که موج تحریکی از پایین گره دهلیزی بطنی(گره AV) شروع شود) و با درمان دارویی هم تغییری در وضعیت بیمار ایجاد نشود.
3. در شرایطی که  تاکی کاردی­های بطنی و فوق بطنی نسبت به درمان‌های دارویی و یا حتی شوک الکتریکی مقاوم هستند.
4. اگر به دنبال برادی کاردی سینوسی ایست قلبی رخ دهد، باید از پیس میکر موقت استفاده کنیم.
5. در زمان سکته قلبی حاد، وقتی که بررسی‌ها نشان می­دهد احتمالاً علت انفارکتوس به علت اختلال در گره SA است.

نحوه کار گذاشتن پیس میکر پوستی

جایگذاری پیس میکر موقت، معمولاً در اتاق کت لب یا همان آنژیوگرافی انجام می‌شود؛ پیس میکرهای موقت می­توانند هم از طریق ورید، هم از طریق پوستی و هم اپی کاردیال برای بیماران جایگذاری شوند. در واقع پیس میکرهای پوستی موقت دو نوع داخلی و خارجی دارند که مدل­های وریدی و اپی­کاردیال از نوع داخلی و مدل پوستی از نوع خارجی ­می‌باشد.

در تعبیه پیس میکر موقت از طریق ورید، در حالی که بیمار بر روی تخت دراز کشیده است یکی از سیاهرگ‌های بزرگ بدن، که غالباً سیاهرگ فمورال در منطقه کشاله ران است، انتخاب می‌شود و بعد از بی حسی پوست آن ناحیه، سیاهرگ مورد نظر سوراخ شده و بعد سیم دستگاه پیس میکر موقت (که اصطلاحا به آن لید می­گوییم)، با کمک دستگاه فلوروسکوپی که نوعی دستگاه تصویربرداری با اشعه ایکس است، به سمت بطن راست قلب هدایت می‌شود تا در نهایت در جای مناسب قرار بگیرد.

وقتی لید در نهایت به بطن راست رسید، آن قسمتی از سیم که هنوز در خارج از بدن است، به پوست همان منطقه بخیه زده شده و انتهای آزاد سیم به مولد پیس میکر موقت متصل می‌شود. سیاهرگ­ های دیگری که در نصب پیس میکر موقت می­توانند مورد استفاده قرار بگیرند سیاهرگ های ژوگولار، سابکلاوین و براکیال هستند.

برای پیس کردن قلب از طریق پوست، الکترودهای دستگاه بر روی قفسه سینه بیمار قرار می‌گیرند و بعد جریان الکتریکی را به سمت قلب ارسال می‌کنند. همچنین در نوع اپی کاردیال، باید سیم­های پیس میکر موقت را بر سطح و یا داخل اپی کارد قلب(داخلی ترین لایه قلب) قرار دهیم. پیس میکرهای موقت اپی کاردیال، می‌توانند همراه با عوارضی باشند؛ که برخی از آن‌ها عبارتند از اختلال در حس کردن ضربان بطنی و ایجاد ضربان، خونریزی بطن راست همراه با تامپوناد، سوراخ کردن اپی کارد و .. .

تنظیم پیس میکر اکسترنال یا TPM

مولد دستگاه پیس میکر، از طریق لید می‌تواند ضربان قلب بیمار را احساس کند و اگر این ضربان از ریتم طبیعی خود خارج شود و تعداد آن کاهش پیدا کند، پیس میکر پوسنی موقت به کمک می ­آید و با ایجاد پالس الکتریکی برای قلب، مجددا یک ریتم منظم ایجاد می‌کند. تنظیمات پیس میکر موقت، تعیین­ کننده­ ی تعداد پالس­های الکتریکی است که دستگاه می­فرستد و این تنظیمات، از قبل توسط پزشک تنظیم شده ­اند.

در کلینیک آریتمی توانیر تهران، پزشکان مجربی همچون دکتر مهرداد میر معصومی و دکتر محمود افتخار زاده به مداوای بیماران با استفاده از جدیدترین فناوری ها پرداخته و مراجعین محترم کلینیک توانیر تهران، کلیه اقدامات لازم در خصوص تعبیه پیس میکرهای موقت (TPM)، مراقبت ها و توصیه های پس از تعبیه پیس میکر و فالوآپ مراجعین را دریافت خواهند کرد.

بهترین معیار تعیین کفایت پیس میکر پوستی

بهترین معیار برای تعیین کفایت پیس‌میکر پوستی موقت، ایجاد پیسینگ مؤثر همراه با پاسخ همودینامیک مناسب است. یعنی دستگاه بتواند ریتم منظم و قابل اعتماد ایجاد کند و در عین حال، علائم بیمار مانند افت فشار، سرگیجه یا کاهش سطح هوشیاری برطرف شود. در ECG باید «کپچر الکتریکی و مکانیکی» دیده شود؛ به‌این معنا که هر پالس دستگاه، منجر به انقباض واقعی قلب شود. همچنین پایدار ماندن فشار خون و برطرف شدن علائم بالینی، نشانه موفقیت و کفایت عملکرد پیس‌میکر پوستی است.

مراقبت های بعد از نصب پیس میکر موقت

از آنجایی که پیس میکرهای موقت، قابل استفاده برای مدت طولانی نیستند و در صورت حرکت بیمار، ممکن است جابجا شوند؛ در تمام مدتی که بیمار از پیس میکر موقت استفاده می‌کند، باید بر روی تخت دراز کشیده و در حالت استراحت مطلق باشد و همچنین، از حرکت دادن اندامی که پیس میکر موقت از طریق آن با قلب در ارتباط است، خودداری کند. به طور کلی، در چندین ساعت اول قرار دادن پیس میکرها چه از نوع موقت و چه از نوع دائمی، شایع ترین عارضه خارج شدن الکترودها از محل خود است.

بیشترین مدتی که بیمار می‌تواند از پیس میکر موقت استفاده کند، دو هفته است و چنانچه وضعیت او به گونه­ ای باشد که نیازمند پیس باشد، باید نوع دائمی جایگزین نوع موقت شود. علت دیگری که نمی‌توان پیس میکرهای موقت را برای مدت طولانی استفاده کرد، این است که ممکن است باعث ایجاد عفونت و یا تشکیل یک لخته در سیاهرگ بشوند. بعد از کاشت پیس میکر موقت، باید از زخم ایجاد شده مراقبت شود؛ یعنی هر روز، زخم ها بررسی شوند و هر نوع التهاب، قرمزی، ترشح، خون مردگی و یا تب به پزشک مربوطه گزارش داده­ شود.

اندامی که سیم پیس میکر از طریق آن به بطن راست مرتبط است، نباید با لباس‌های تنگ پوشیده شود؛ زیرا باعث ایجاد فشار روی زخم می‌شود. همچنین، از دستکاری محل کاشت پیس میکر باید جداً خودداری شود. بیماری که پیس میکر موقت دارد، نباید از بیمارستان ترخیص شود و عملکرد پیس میکر او باید دائماً در بخش، تحت مانیتورینگ و پایش باشد. بیمار باید در رابطه با سیم­های رابط دستگاه پیس میکر موقت خود و پارامترهای تنظیم شده، کاملا مطلع باشد و از دستکاری پارامترها جداً خودداری کند. همچنین باید توجه داشت، که در صورت بروز سکسکه ­های ریتمیک و یا عدم کارکرد دستگاه فوراً پزشک در جریان قرار بگیرد.

خارج کردن پیس میکر موقت قلب

این دستگاه‌ها، اغلب در مواقع اضطراری استفاده می‌شوند و به طور موقت، به بیمار کمک می‌کنند تا از شرایط بحرانی عبور کند. پس از تثبیت وضعیت قلبی بیمار، در آوردن پیس میکر موقت و ارزیابی عملکرد طبیعی قلب ضروری است.

فرآیند خارج کردن پیس میکر موقت قلب

فرآیند در آوردن پیس میکر موقت قلب، به دقت و تجربه پزشکی نیاز دارد؛ این فرآیند، باید در یک محیط کنترل شده و توسط تیمی از متخصصان قلب انجام شود. ابتدا وضعیت بیمار مورد ارزیابی قرار می‌گیرد، تا اطمینان حاصل شود که قلب به طور مستقل قادر به حفظ ضربان مناسب است؛ سپس، با استفاده از تکنیک‌های استریل و دقیق، پیس میکر موقت از بدن بیمار خارج می‌شود.

ملاحظات پس از خارج سازی TPM

پس از کاشت پیس‌میکر موقت قلب، رعایت ملاحظات خاصی برای اطمینان از بهبودی مناسب و عملکرد صحیح دستگاه ضروری است. در ادامه، توصیه‌های مهم در این زمینه ارائه می‌شود:​

محدودیت‌های فیزیکی

• فعالیت‌های سنگین: تا چند هفته پس از عمل، از بلند کردن اجسام سنگین و انجام فعالیت‌های فیزیکی شدید خودداری کنید. این اقدامات به جلوگیری از جابجایی دستگاه و تسریع فرآیند بهبودی کمک می‌کند.​

• حرکات بازو: از بالا بردن بازوی سمت کاشت پیس‌میکر بالاتر از سطح شانه پرهیز کنید، زیرا این حرکت ممکن است باعث جابجایی لیدهای دستگاه شود.​

احتیاط در برابر دستگاه‌های الکترونیکی

• فاصله‌گذاری مناسب: برخی دستگاه‌های الکترونیکی مانند تلفن‌های همراه، ساعت‌های هوشمند و سیگارهای الکترونیکی را حداقل ۱۵ سانتی‌متر (۶ اینچ) از محل کاشت پیس‌میکر دور نگه دارید تا از تداخل الکترومغناطیسی جلوگیری شود.​

• اجتناب از میدان‌های مغناطیسی قوی: از قرار گرفتن در نزدیکی تجهیزاتی با میدان‌های مغناطیسی قوی، مانند دستگاه‌های MRI یا خطوط برق فشار قوی، خودداری کنید.​

اقدامات پزشکی و دندانپزشکی

پیش از انجام هرگونه عمل پزشکی یا دندانپزشکی، پزشک معالج را از وجود پیس‌میکر مطلع کنید، زیرا برخی از تجهیزات پزشکی ممکن است با عملکرد دستگاه تداخل داشته باشند.​

سفر و امنیت فرودگاهی

در فرودگاه‌ها، مأموران امنیتی را از داشتن پیس‌میکر آگاه کنید. اگرچه دستگاه‌های فلزیاب معمولاً به پیس‌میکر آسیب نمی‌رسانند، اما ممکن است باعث به صدا درآمدن آلارم شوند.​

فعالیت‌های جنسی

در مورد زمان مناسب برای از سرگیری فعالیت‌های جنسی با پزشک خود مشورت کنید. معمولاً پس از چند هفته و با بهبودی کامل، می‌توان این فعالیت‌ها را از سر گرفت.​

پیگیری‌های پزشکی

برنامه‌ریزی برای ویزیت‌های منظم با پزشک جهت بررسی عملکرد پیس‌میکر و اطمینان از سلامت عمومی ضروری است.​

رعایت این توصیه‌ها به بهبودی سریع‌تر و عملکرد بهینه پیس‌میکر کمک می‌کند. در صورت بروز هرگونه علائم غیرمعمول یا نگرانی، با پزشک معالج خود تماس بگیرید.​ ^{What Are the Restrictions After Pacemaker Surgery? (healthline.com)}

قیمت پیس میکر موقت در کلینیک آریتمی تهران

همانطور که گفته شد، پیس میکرها میتوانند دائمی و یا موقتی باشند؛ قیمت پیس میکرها بسته به نوع آن و شرکتی که پیس­ میکر موقت را تولید می‌کند، می‌تواند متنوع باشد. باتری‌های قلبی باید توسط خود بیمار، از شرکت‌های واردکننده تجهیزات پزشکی خریداری شود و به بیمارستان تحویل داده شود.

اگر هنوز در انتخاب مناسب‌ترین مدل باطری قلبی برای شرایط خاص خود دچار تردید هستید، توصیه می‌کنیم مقاله‌ی انواع باطری قلبی را مطالعه کنید. در این مقاله، به شما کمک کرده ایم تا با توجه به نوع آریتمی، شرایط قلبی و مشاوره پزشک معالج، بهترین باتری قلبی را متناسب با نیاز خود انتخاب و خریداری کنید. شما می‌توانید جهت استعلام قیمت پیس میکر موقت قلب، با شماره تلفن‌های کلینیک آریتمی تهران در قسمت تماس با ما ارتباط بگیرید و از قیمت انواع مختلف پیس­میکرهای خارجی با خبر شوید.