پیس میکر دائمی یا PPM همانطور که از نامش پیداست، یکی از انواع پیس میکر ها است که به صورت دائمی و مادام العمر در قلب کاشته می شوند. پیس میکر های دائمی، با ایجاد تکانه های الکتریکی سبب ایجاد تحریکاتی در عضلات قلب شده و مشکلات آریتمی ناشی از نامنظم بودن تحریکات الکتریکی قلبی را درمان می کند.
شاید واژه پیس میکر کمی برای شما ناآشنا باشد، اما احتمالاً راجع به باتریهای قلب شنیدهاید. پیس میکر یک دستگاه الکترونیکی است، که سبب ایجاد فعل و انفعالات الکتریکی در عضله قلب و انقباض آن میشود. در واقع زمانی که سلولهای تخصص یافته عضله قلب، که مسئول ایجاد سیگنالهای الکتریکی هستند، به خوبی عمل نکنند و یا در مسیر حرکت سیگنالها انسدادی به وجود بیاید؛ ناچار به استفاده از پیس میکرها هستیم.
پیس میکر دائمی در چه شرایطی استفاده می شود؟
قلب ما با یک سیستم الکتریکی کار میکند؛ این سیستم الکتریکی، توسط گروهی از سلولهای میکروسکوپی تخصص یافته قلب که گره سینوسی_دهلیزی (گرهSA ) نامیده میشود، رهبری میشوند. در واقع گره SA که در دیواره دهلیز راست قلب قرار دارد، جریان الکتریکی تولید میکند و سبب انقباض ماهیچههای قلب میشود؛ یکسری مسیرهای هدایتی در قلب وجود دارد، که تحریکات الکتریکی تولید شده توسط گره SA به کمک آنها به بقیه بخشهای قلب میرسد.
زمانی که این گره، فعالیت خود را به صورت صحیح و منظم انجام دهد و هیچ انسدادی هم در مسیرهای هدایتی اتفاق نیافتد، ریتم قلب یک ریتم کاملاً نرمال خواهد بود. اما اتفاقات و بیماریهای بسیاری، ممکن است ریتم نرمال قلب را بهم بزند و سبب اختلال در ضربان قلب شود که اصطلاحا به آن آریتمی اطلاق میشود.
این اختلالات، ممکن است سبب تندتر یا کندتر شدن ریتم قلب و یا ایجاد یک ریتم نامنظم بشوند. اگر ریتم قلب شما کند شود (برادی کاردی) علائمی همچون ضعف، خستگی و سرگیجه را تجربه میکنید زیرا با کند شدن ضربانقلب، خون به اندازه قبل به ارگانهای مختلف نمیرسد.
این کندی ضربان، همانطور که گفته شد، میتواند به علت اشکالاتی در گره سینوسی_دهلیزی و یا انسدادی در مسیرهای هدایتی که امواج الکتریکی را به بطنها منتقل میکنند، باشد. در چنین شرایطی، وجود یک پیس میکر دائمی یا ضربان ساز که میتواند کند شدن ریتم را شناسایی کند و با تولید سیگنال الکتریکی ضربان و ریتم قلب را به حالت نرمال برگرداند، بسیار مفید خواهدبود.
هر بیماری که اختلال در ریتم قلب دارد، پزشک با بررسیهای لازم تشخیص میدهد که آیا وجود یک پیس میکر به بهبود عملکرد قلب کمک خواهد کرد یا خیر؟ اگر ضربان قلب شما به حدی کند و یا نامنظم باشد که دچار علائم شوید، ممکن است پیس میکر نیاز داشته باشید. عملکرد دستگاه پیس میکر و ICD، سبب می شود تا ریتم نامنظم قلب اصلاح شود. گاهی در برخی از بیماران با کندی ضربان قلب، حتی بدون وجود هیچ علامتی، پیس میکر تعبیه میشود؛ زیرا ممکن است در صورت عدم استفاده از پیس میکر، مرگ ناگهانی رخ دهد.
پیس میکرها به دو دستهی موقت و دائمی تقسیم میشوند.
انواع دستگاه های پیس میکر، چه دائمی و چه موقتی، شبیه به یک کامپیوتر است و پزشک از روی پوست بیمار و بدون اینکه هیچ دردی حس شود، با پیس میکری که درون بدن اوست ارتباط برقرار میکند؛ ضمن اینکه، این دستگاه نه تنها دستورات و برنامه ریزیهای لازم را به پیس میکر منتقل میکند، بلکه هر سیگنالی و اطلاعاتی را نیز ذخیره میکند و میتواند اطلاعات مفیدی راجع به قلب بیمار در اختیار پزشک قرار بدهد.
- پیس میکرهای موقت برای حمایت کوتاه مدت از بیماران در شرایط اورژانسی، مثلا قبل از انجام جراحی تعبیه پیس میکر دائمی استفاده میشوند. پیس میکرهای موقت، مانند پیس میکر CRT همواره قبل از ترخیص بیماران از بیمارستان، از بدنشان خارج شده و یا با یک پیس میکر دائمی جایگزین میشوند.
- اما پیس میکر دائمی قلب، که در ادامه مطلب با جزئیات و نحوه تعبیه آن در بدن آشنا میشوید، به صورت دائمی همراه بیماران خواهند بود و همچنین، پزشک میتواند با کمک دستگاهی که پروگرامر (programmer) نام دارد، پیس میکر دائمی را از خارج از بدن تنظیم کند.
انواع پیس میکر دائمی
اولین پیس میکرهای دائمی قلبی ساخته شده اندازه نسبتاً بزرگی در حدود یک ساعت رومیزی داشتند و طول عمر آنها نیز بسیار کوتاه بود، اما امروزه پیس میکرهای جدید با اندازه بسیار کوچکتر و قابلیت بسیار بیشتر تا حدی که میتوانند سه حفره قلب را تحریک کنند.
طول عمر این دستگاهها به میزان مصرف باتری آنها بستگی دارد اما معمولا میتوانند حدود ۱۰ سال کار کنند. برای معرفی انواع مدلهای پیس میکر از سادهترین نوع آن شروع میکنیم:
- پیس میکر تک حفرهای (single chamber) که تنها از طریق یک سیم (لید) به یک حفره قلب مرتبط میشود که این حفره معمولاً بطن راست است.
- پیس میکرهای دو حفرهای(Dual chamber) دو سیم دارند که یکی از آنها وارد دهلیز راست و دیگری وارد بطن راست میشود. این پیس میکرها چون دو حفره از قلب را تحریک میکنند ضربان ایجاد شده توسط آنها به یک ضربان عادی قلب شباهت بیشتری دارد و همانند یک ضربان عادی ابتدا دهلیز و سپس بطن منقبض خواهد شد.
- پیس میکرهای سه حفرهای(Tripple chamber) که دارای سه سیم هستند که یکی در دهلیز راست و دو سیم دیگر در بطن چپ و راست قرار میگیرند. اگر بیمار دچار نارسایی شدید قلب باشد این پیس میکرها به علت این که قادرند سه حفره را منقبض کنند به افزایش کارایی قلب کمک میکنند و انتخاب بسیار خوبی برای این بیماران هستند.
امروزه انواع بی سیم این پیس میکر ها نیز، توسط پزشکان مجربی همچون دکتر افتخارزاده و البته بسته به شرایط بیمار تعبیه می شود. اینکه کدام یک از انواع پیس میکرها را انتخاب کنید بستگی به نظر پزشک شما دارد و پزشک بعد از ارزیابی سن، شرایط قلبی و بیماریهای زمینهای شما یک تصمیم مناسب خواهد گرفت.
پیس میکر دائمی چگونه ضربان قلب را تنظیم می کند؟
همانطور که گفته شد، پیس میکرها توسط دستگاه پروگرامر و به کمک پزشک برنامه ریزی میشوند. ضربان سازها قادر هستند ضربان قلب را تحت نظر داشته باشند و در صورت کند شدن ریتم قلب، بر اساس برنامه داده شده به آنها سیگنال الکتریکی به قلب ارسال کنند تا قلب ریتم طبیعی خود را از دست ندهد.
همچنین، در زمانی که بیمار در حال انجام فعالیتهای بیشتری نسبت به حالت معمول روزانه خود است، (مثل ورزش کردن) میتوانند ضربان قلب را بر اساس فعالیت او تندتر یا کندتر کنند. برخی از جدیدترین پیس میکر های بی سیم، تنظیم نظم ضربان قلب را به حد زیادی بهینه تر از انواع دیگر پیس میکر ها انجام می دهند.
نحوه عملکرد پیس میکر دائمی قلب
پیس میکر دائمی قلبی، معمولا برای کسانی که در شرایط حاد قلبی قرار دارند تجویز و استفاده می شود. معمولا در بسیاری از افرادی که پیس میکر دائمی در قلب آن ها تعبیه می شود، ادامه حیات بدون پیس میکر امکان پذیر نیست. PPM با ارسال پالسهای الکتریکی منظم به قلب، به تنظیم ضربان و جلوگیری از بروز نارساییهای قلبی کمک میکند. پیس میکر دائمی به طور گسترده، در درمان بیماریهایی مانند برادیکاردی (کندی ضربان قلب) و دیگر اختلالات ریتم قلبی مورد استفاده قرار میگیرد. در این قسمت از مقاله، به بررسی نحوه عملکرد پیس میکر دائمی قلب و اهمیت آن در بهبود کیفیت زندگی بیماران پرداخته میشود.
اجزای پیس میکر دائمی
پیس میکر دائمی از دو بخش اصلی تشکیل شده است: ژنراتور پالس و الکترودها. ژنراتور پالس، که معمولاً زیر پوست در ناحیه قفسه سینه یا شکم قرار میگیرد، حاوی باتری و مدارهای الکترونیکی است که پالسهای الکتریکی تولید میکنند. الکترودها یا لیدها، سیمهای باریکی هستند که از ژنراتور پالس به قلب متصل میشوند و پالسهای الکتریکی را به عضلات قلب میرسانند.
نحوه عملکرد PPM
پیس میکر دائمی، به گونهای طراحی شده که به طور مداوم ضربان قلب را نظارت میکند. هنگامی که ضربان قلب از محدوده طبیعی خارج میشود یا بسیار کند میشود، ژنراتور پالس با ارسال پالسهای الکتریکی به قلب، ضربان را تنظیم میکند. این پالسها، باعث انقباض عضلات قلب و ایجاد ضربان منظم میشوند. بسته به نوع و تنظیمات دستگاه، پیس میکر میتواند به صورت دائمی یا به صورت دورهای فعال باشد.
مزایا و اهمیت پیس میکر دائمی
استفاده از پیس میکر دائمی، میتواند به طور قابل توجهی کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشد. PPM با تنظیم ضربان قلب و جلوگیری از نارساییهای قلبی، خطر بروز حوادث قلبی را کاهش میدهد و به بیماران امکان میدهد، فعالیتهای روزمره خود را بدون نگرانی انجام دهند. علاوه بر این، پیس میکر دائمی میتواند به کاهش علائمی مانند خستگی، سرگیجه و غش کمک کند.
پیس میکر دائمی قلب، با تنظیم و حفظ ضربان قلب، نقش حیاتی در درمان و مدیریت بیماریهای ریتم قلبی ایفا میکند. این دستگاه با ارسال پالسهای الکتریکی منظم به قلب، به بیماران کمک میکند تا زندگی بهتری داشته باشند و از بروز مشکلات جدی قلبی جلوگیری کنند. آگاهی از نحوه عملکرد PPM و مزایای آن، میتواند به بیماران کمک کند تا با اعتماد و آرامش بیشتری از این تکنولوژی پیشرفته بهرهمند شوند.
پس از نصب پیس میکر دائمی قلبی علائمی نظیر سرگیجه، ضعف و سنکوپ از بین می رود. در برخی از مدل های پیس میکر های قلبی، تکنولوژی نوینی در نظر گرفته شده است. از این دسته، می توان به پیس میکر با آپشن اتو ام آر آی اشاره کرد؛ که در مقاله ای جداگانه به معرفی آن پرداخته ایم.
عوارض پیس میکر دائمی قلب
برای اینکه بیمار دچار عوارض ناشی از نصب پیس میکر PPM نشود، لازم است بعد از انجام عمل جراحی نکاتی را رعایت کند:
- ۴ تا ۶ ساعت اول بعد از عمل، برای جلوگیری از خارج شدن پیس میکر نیاز است که بیمار در تخت استراحت کند.
- در ساعتهای ابتدایی ممکن است در محل لیدها احساس درد و یا سفتی بکند، که طبیعی است و برطرف میشود.
- در ۲۴ ساعت اول، قلب بیمار باید تحت مانیتورینگ مداوم باشد و همچنین قبل از خروج از بیمارستان، باید کارتی حاوی اطلاعات پیس میکر شامل نوع آن، لیدها، تاریخ نصب و نام پزشک و بیمارستان را دریافت کند.
با این حال، نصب پیس میکرها همواره با عوارض احتمالی همراه خواهد بود که چند مورد از مهمترین آنها شامل عفونت محل عمل جراحی، عفونت محل قرارگیری باتری، قطع شدن تماس الکترود دستگاه با عضله قلب و خوب کار نکردن باتری میباشد.
همچنین این احتمال وجود دارد، که اگر پیس میکر از طریق ورید نصب شده باشد بیمار به علت عدم آگاهی کاتتر پیس میکر را بکشد و سبب جابجایی و خارج شدن آن شود. عوارض دیگری نیز وجود دارد که شامل سپتی سمی، خونریزی هنگام ورود کاتتر، عفونت محل ورود کاتتر، آریتمی و پنوموتوراکس و پاره شدن بافت میوکارد میباشد. همچنین در پیس میکرهای پوستی، ممکن است سوختگی موضعی و انقباض عضلات و درد در همان ناحیه به وجود بیاید.
تعبیه پیس میکر دائمی
اولین پیس میکر در سال 1932 به کار رفت و از آن به بعد، در سرتاسر دنیا میلیونها پیس میکر برای بیماران قلبی تعبیه شده است. عمل جراحی تعبیه پیس میکر یک عمل معمولی و نه چندان سخت است، که غالباً حدود یک ساعت طول میکشد و به جز در شرایط خاص، نیازی به بیهوشی ندارد و با بیحسی موضعی و به کمک داروهای آرامبخش انجام میشود. بیمار بعد از انجام این عمل، حداقل ۲۴ ساعت باید در بیمارستان بستری باشد و معمولا روز پس از عمل جراحی ترخیص خواهد شد. در پیس میکرهای دائمی، سیم هدایتی دستگاه ضربان ساز از یک رگ بزرگ عبور کرده و به کمک اشعه ایکس، در داخل عضله قلب ثابت میشود. در ادامه، ژنراتور یا مولد پیس میکر زیر پوست سمت چپ قفسه سینه و اغلب زیر استخوان ترقوه کاشته میشود.
قبل از جراحی کاشت PPM باید برخی نکات را در نظر داشته باشید:
- اگر داروی خاصی مصرف میکنید، حتماً باید تیم پزشکی را در جریان بگذارید؛ زیرا ممکن است نیاز باشد بعضی از داروها به طور موقت قطع شوند.
- بیماران چند ساعت قبل از عمل، NPO میشوند ( پرهیز از خوردن و آشامیدن ).
- موهای ناحیهی قفسه سینه باید تراشیده شوند و قبل از عمل استحمام انجام بگیرد.
طول عمرمولد دستگاه، چیزی حدود ۵ تا ۱۰ سال است و ممکن است نیاز به تعویض داشته باشد. اگر به هر علتی، تمایل دارید که پیس میکر در سمت راست قفسه سینه تعبیه شود، مثلاً به این علت که چپ دست هستید، باید قبل از جراحی با پزشک خود مشورت کنید. از آنجایی که اندازه پیس میکرهای جدید بسیار کوچک است، از لحاظ ظاهری و زیبایی مشکلی ایجاد نمیکنند؛ اما باز هم در صورت تمایل، خانم ها میتوانند پیس میکر را در ناحیه زیر بغل و یا زیر سینه نصب کنند، البته نیاز است قبل از جراحی حتماً با پزشک مشورت داشته باشید.
برای نصب پیس میکر باید حتما به یک مرکز مجهز مراجعه نمایید؛ کلینیک آریتمی تهران در شهر تهران، یک مرکز تخصصی قلب و عروق است که به شما در انجام فرآیند کاشت پیس میکر یاری میرساند. در این مرکز، پزشکان متخصص مطرحی همچون دکتر مهرداد میر معصومی و دکتر محمود افتخار زاده فعالیت میکنند.
نصب PPM در چه افرادی ممنوع است؟
مطالعات Yosuke Sakurai و همکاران نشان میدهد که کاشت پیسمیکر پس از جراحی قلب، بهویژه در بیماران با جراحی دریچه آئورت یا بلوک AV، میتواند با افزایش خطر مرگومیر و بستری ناشی از نارسایی قلبی همراه باشد. پس کاشت پیس میکر دائمی در این دو دسته از بیماران ممنوع است. The impact of permanent pacemaker implantation on long-term survival after cardiac surgery: A systematic review and meta-analysis – PubMed (nih.gov)
نحوه مراقبت از پیس میکر دائمی پس از نصب
مراقبت از پیس میکر دائمی پس از نصب، برای حفظ عملکرد بهینه و جلوگیری از عوارض ضروری است. پس از نصب پیس میکر، رعایت نکات زیر میتواند به بهبود سریعتر و عملکرد بهتر دستگاه کمک کند:
- پیگیری منظم پزشکی؛ پس از نصب پیس میکر، برنامهریزی برای ملاقاتهای منظم با پزشک جهت بررسی عملکرد دستگاه بسیار مهم است. پزشک با استفاده از ابزارهای خاص، میتواند تنظیمات پیس میکر را بررسی و در صورت نیاز، تنظیمات آن را بهینه کند.
- اجتناب از دستگاههای الکترونیکی قوی؛ دستگاههای الکترونیکی قوی مانند دستگاههای MRI، رادیوهای قوی و برخی دستگاههای امنیتی میتوانند با عملکرد پیس میکر تداخل داشته باشند. همیشه به پزشک و سایر متخصصان بهداشت اطلاع دهید که پیس میکر دارید.
- مراقبت از محل نصب؛ محل نصب پیس میکر باید تمیز و خشک نگه داشته شود. از ضربه و فشار به این ناحیه جلوگیری کنید. اگر علائمی مانند قرمزی، تورم یا ترشح در محل نصب مشاهده کردید، فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- فعالیتهای بدنی؛ پس از نصب پیس میکر، فعالیتهای بدنی سنگین و ورزشی باید به تدریج و با مشورت پزشک آغاز شوند. از حرکات شدید و تکراری در ناحیه بازو و شانه سمت نصب پیس میکر خودداری کنید.
- آگاهی از علائم هشدار؛ علائمی مانند سرگیجه، ضعف یا تپش قلب نامنظم ممکن است نشاندهنده مشکل در پیس میکر باشد. در صورت بروز هر گونه علائم غیرعادی، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
با رعایت این نکات، میتوانید به بهبود سلامت قلب و عملکرد بهینه پیس میکر خود کمک کنید.
قیمت پیس میکر دائمی قلب در کلینیک آریتمی تهران
با توجه به مدلهای متفاوت پیس میکرها و برندهای متفاوت نمیتوان قیمت مشخصی را تعیین کرد لذا در صورت تمایل به مشاوره و اطلاع از قیمت پیس میکرهای دائمی با کمک راههای ارتباطی داخل سایت با ما تماس بگیرید و یا به صورت حضوری برای مشاوره با پزشک به کلینیک آریتمی تهران – توانیر مراجعه نمایید. پیسمیکر دائمی قلب یک دستگاه نجاتبخش و مؤثر برای بیمارانی است که ضربان قلبشان کند، نامنظم یا دچار بلوک قلبی است. این دستگاه با تنظیم ریتم قلب، نه تنها علائم مانند خستگی، سرگیجه و غش را کاهش میدهد، بلکه کیفیت زندگی و طول عمر بیمار را بهطور چشمگیری بهبود میبخشد.
با پیشرفتهای فناوری، پیسمیکرهای امروزی کمخطر، قابل اعتماد و با عمر باتری طولانی هستند. رعایت مراقبتهای پس از کاشت، مراجعات دورهای و آموزش بیمار نقش بسیار مهمی در موفقیت درمان دارد. همچنین، آگاهی بیمار درباره فعالیتهای مجاز و محدودیتها، استفاده از فناوریهای جدید مانند مانیتورینگ از راه دور و رعایت نکات ایمنی، به افزایش طول عمر و کارایی دستگاه کمک میکند.
کلینیک آریتمی تهران مجموعهای را در شهر تهران پدید آورده است که شما عزیزان بدون نیاز به مراجعه به سایر مراکز میتوانید در آن از مشکلات قلبی خود آگاهی یافته و برای درمان این مشکلات از متخصصان حاذق تیم توانیر یاری بجویید.
سوالات متداول بیماران درباره پیس میکر دائمی قلب
- پیسمیکر دائمی چیست و چه کاربردی دارد؟
پیسمیکر دائمی یک دستگاه کوچک است که ریتم قلب را تنظیم میکند و برای کسانی که ضربان قلبشان کند یا نامنظم است، نصب میشود تا از علائمی مثل خستگی، سرگیجه و غش جلوگیری کند. - چه کسانی نیاز به پیسمیکر دائمی دارند؟
افرادی با برادیکاردی علامتدار، بلوک کامل دهلیزی–بطنی، سندروم سینوس بیمار یا اختلالات دیگر هدایت قلب. - مدت زمان عمل کاشت پیسمیکر دائمی چقدر است؟
عمل معمولاً بین ۱ تا ۲ ساعت طول میکشد و بیمار اغلب همان روز یا روز بعد مرخص میشود. - طول عمر باتری پیسمیکر دائمی چقدر است؟
معمولاً ۵ تا ۱۵ سال، بسته به نوع دستگاه و میزان استفاده از ضربانساز. - آیا میتوان با پیسمیکر دائمی فعالیتهای روزمره یا ورزش کرد؟
بله، اکثر فعالیتها مجاز هستند، ولی ورزشهای سنگین یا تماس مستقیم با ناحیه کاشت نیاز به محدودیت کوتاهمدت دارند. - آیا پیسمیکر دائمی باعث درد طولانیمدت میشود؟
خیر. درد اولیه معمولاً در چند روز کاهش مییابد و درد مزمن نادر است. - آیا پیسمیکر دائمی نیاز به تعویض دارد؟
بله، معمولاً بعد از پایان عمر باتری تعویض میشود، ولی لیدها ممکن است بدون تغییر باقی بمانند. - آیا پیسمیکر دائمی ایمن است؟
بله، با مراقبتهای مناسب، اکثر بیماران زندگی طبیعی و طولانی با دستگاه دارند. - آیا پیسمیکر دائمی بیماری قلبی را درمان میکند؟
خیر، وظیفه پیس میکر دائمی فقط تنظیم ریتم قلب است و درمان علت زمینهای قلبی باید جداگانه انجام شود.
