آریتمی قلبی در کودکان و تشخیص تپش قلب غیرطبیعی کودک

آریتمی قلبی کودکان، اصطلاحا حالتی است که در آن ریتم طبیعی ضربان قلب کودک دچار اختلال می گرد؛ در آریتمی های قلبی کودکان، دو حالت تاکی کاردی (تندزدن قلب کودک) و برادی کاردی (ضربان قلب کند کودک) اتفاق می افتد. به طور کلی، تعریف آریتمی از نظر تیم متخصص کلینیک آریتمی تهران به صورت زیر است: آریتمی قلبی (Cardiac arrhythmia) تشخیصی پزشکی نامنظم بودن ریتم طبیعی ضربان قلب است. 

برخلاف جمعیت بزرگسالان، آریتمی قلبی در کودکان کمتر اتفاق می افتد؛ و تنها 5 درصد از بستری های اورژانسی کودکان در بیمارستان، به آریتمی های قلبی علامت دار نسبت داده می شود. اما آریتمی قلبی در کودکان، بسیار با اهمیت است؛ چراکه می‌تواند زمینه‌ساز سایر اختلالات باشد. ^{Cardiac arrhythmias in childhood. Diagnostic considerations and treatment – PubMed (nih.gov)}

ضربان قلب طبیعی در سنین مختلف کودکی

بسیاری از والدین در مورد ضربان قلب کودک 8 ساله، 6 ساله و یا دیگر سنین سوال میکنند؛ یه همین دلیل، قبل از پرداختن به بحث انواع آریتمی قلبی در کودکان، بهتر است از تعداد ضربان قلب کودکان یک تا دوازده سال اطلاعات کافی کسب کنیم. دقت کنید که ضربان قلب کودک ۸ ساله و دیگر سنین به مواردی مانند سن فرد، سبک زندگی، بیماری‌های زمینه‌ای و… وابسته است. ضربان قلب در حال استراحت با افزایش سن کودکان کاهش می‌باید و محدوده طبیعی آن به‌صورت زیر تعریف می‌شود. در جدول زیر ضربان قلب طبیعی کودکان در سنین مختلف بررسی شده است:

آریتمی قلبی در کودکان چیست؟

در قلب، گروهی از عضلات گره‌های عصبی تولیدکننده جریان الکتریکی هستند که این گره‌ها با تولید پیام های منظم، انقباض و انبساط قلب را ایجاد می کنند؛ به لطف وجود این سیستم، قلب انسان‌ به‌طور منظم می‌تپد.

گاهی اوقات گره‌های قلبی و سیگنال‌های الکتریکی در قلب کودکان، دچار مشکل شده و ریتم طبیعی مختل می‌شود؛ این وضعیت، آریتمی قلبی در کودکان نام دارد. به بیانی ساده‌تر، آریتمی تغییر در ریتم منظم و طبیعی قلب است؛ در این حالت، نه‌تنها قلب بلکه سایر اعضای بدن نیز با مشکلات فراوانی رو‌به‌رو خواهند شد.

اگرچه آریتمی در کودکان معمولاً به مشکلات مادرزادی مربوط می‌شود، اما در سنین نوجوانی و جوانی دلایل دیگری مانند استرس یا تغییرات هورمونی مطرح است. برای آشنایی بیشتر با بروز این ضربان های نامنظم قلبی در سنین بالاتر، مقاله‌ی آریتمی قلبی در جوانان را بخوانید.

چه عواملی ضربان نامنظم قلب کودک را تشدید می‌کند؟

• بیماری عروق کرونر، جراحی‌های قلب، تنگی عروق، حمله قلبی، دریچه‌های غیرطبیعی، کاردیومیوپاتی و… از فاکتورهای ریسکی هر نوع آریتمی به شمار می‌آیند.
• فشارخون بالا خطر ابتلا به بیماری‌های عروق قلبی را افزایش می‌دهد.
• آپنه خواب باعث توقف تنفس در هنگام خواب می‌شود؛ این حالت می‌تواند منجر به برادی کاردی و ضربان قلب نامنظم گردد.
• عناصری به نام الکترولیت ها مانند پتاسیم، سدیم، کلسیم و منیزیم به تحریک و ارسال تکانه‌های الکتریکی در قلب کمک می‌کنند. عدم تعادل در الکترولیت‌ها، می‌تواند سبب اختلال در فعالیت سیگنال‌های قلب شود.

علت نامنظم بودن ضربان قلب نوزاد چیست؟ 

علل مختلفی برای آریتمی قلبی در کودکان وجود دارد؛ آریتمی قلبی، می‌تواند در اثر عوامل محیطی یا بیماری‌های مادرزادی ایجاد شود که در هریک از آن‌ها، شدت و علائم بیماری متفاوت خواهد بود. موارد زیر از دیگر دلایل آریتمی قلبی کودکان به شمار می‌آید:

• تب
• عفونت عضله قلب (میوکاردیت)
• مصرف برخی از داروهای شیمیایی و کافئین
• اختلال در تعادل برخی از یون‌ها و هورمون‌ها (مانند کم‌کاری یا پرکاری تیروئید)
• ناهنجاری‌های عضله قلب (کاردیومیوپاتی)
• ناهنجاری‌های سیستم هدایت قلب (WPW)
• بیماری‌های مادرزادی قلبی
• بیماری‌های ژنتیکی مانند سندرم بروگادا
• استرس و اضطراب بیش از حد

علت تپش قلب ناگهانی در کودکان چیست؟

در بسیاری از موارد، تپش قلب ناگهانی در کودکان پدیده‌ای طبیعی و بی‌خطر است. اما می‌تواند دلایل متعددی نیز داشته باشد. شایع‌ترین دلیل تپش قلب ناگهانی در کودکان، اختلال در سیستم الکتریکی قلب و بروز آریتمی قلبی است که اغلب به صورت تاکی‌کاردی فوق‌بطنی (SVT) مشاهده می‌شود. این نوع آریتمی باعث افزایش ناگهانی ضربان قلب به صورت منظم می‌شود. در موارد نادر، تپش قلب می‌تواند ناشی از بیماری‌های مادرزادی قلب یا اختلالات ساختاری باشد. همچنین، عواملی مانند استرس، اضطراب، تب بالا و مصرف برخی داروها نیز می‌توانند باعث این حالت شوند. برای تشخیص دقیق و افتراق علل خوش‌خیم از موارد خطرناک، مراجعه به متخصص قلب اطفال ضروری است.

انواع آریتمی قلبی در کودکان

برخی از انواع آریتمی قلبی در کودکان همچون آریتمی های سینوسی مضر نیستند و آسیبی به این عضو حیاتی وارد نمی‌کنند، اما تعدادی از وخیم‌ترین اختلالات عملکردی قلب کودکان، به دلیل ریتم غیرطبیعی روی می‌دهند. از مهم‌ترین انواع آریتمی قلبی کودکان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

سندرم کیو تی طولانی (LQTS)

سندروم کیوتی طولانی، یک اختلال در سیستم الکتریکی قلب بوده که ممکن است ارثی یا اکتسابی باشد. اگرچه برخی از افراد مبتلا به این سندروم، علائم بالینی مهمی را بروز نمی‌دهند؛ در سایر افراد بر اثر ورزش، خشم، هیجان و اضطراب ناگهانی ممکن است غش و آریتمی شدید ایجاد شود.

انقباضات زودرس قلبی

انقباض قلبی است که پیش از زمان درست و مناسب، برای وقوع یک ضربان طبیعی رخ می‌دهد؛ به این حالت، اکستراسیستول یا ضربان نابه‌جا نیز می‌گویند. در بسیاری از کودکان، این وضعیت خوش‌خیم بوده و بدون نیاز به درمان خاصی رفع می‌شود؛ اما در برخی موارد، به‌ویژه اگر همراه با علائم یا بیماری‌های زمینه‌ای قلبی باشد، نیاز به بررسی دقیق‌تری خواهد داشت.

تاکی کاردی

عبارت تاکی کاردی در کودکان به معنی درمان خانگی تپش قلب کودکان است، که ممکن است برای نوزادان به 160 بار در دقیقه نیز برسد. این افزایش ضربان ممکن است ناشی از عوامل خوش‌خیم مانند تب، گریه یا فعالیت بدنی باشد؛ اما در برخی موارد می‌تواند نشانه‌ای از آریتمی‌های جدی‌تر مانند تاکی‌کاردی فوق‌بطنی (SVT) یا تاکی‌کاردی بطنی باشد. تشخیص علت اصلی تند زدن قلب کودک، نیازمند نوار قلب و گاهی مانیتورینگ طولانی‌مدت است.

افزایش درجه حرارت بدن، تحریک قلب توسط اعصاب و اختلالات سمی قلب از عوامل مهم تاکی کاردی به شمار می‌آیند. این حالت در برخی از کودکان نیازی به درمان ندارد.

بلوک تکانه‌های قلبی

بلوک قلبی، زمانی اتفاق می‌افتد که سیگنال‌های الکتریکی به‌طور طبیعی نتوانند به حفره‌های قلب منتقل شوند. این اختلال به سه درجه طبقه‌بندی می‌شود که از بلوک درجه ۱ (خفیف و بدون علامت) تا بلوک کامل (درجه ۳) که می‌تواند خطرناک باشد، متغیر است. در موارد شدید، قلب ممکن است نیاز به پیس‌میکر برای حفظ ریتم طبیعی داشته باشد. بلوک‌های مادرزادی نیز در برخی نوزادان دیده می‌شود و باید از بدو تولد مورد ارزیابی قرار گیرند.

برادی کاردی

واژه برادی کاردی به معنای ضربان قلب آهسته است، که معمولاً به کمتر از 60 ضربان در دقیقه اطلاق می‌شود. کاهش دمای بدن، افت ضربان قلب ناشی از تنفس در نوزادان زودرس و برخی از بیماری‌های قلبی از مهم‌ترین دلایل آن به شمار می‌آید.

آریتمی سینوسی در کودکان

این نوع آریتمی، یکی از شایع‌ترین و خوش‌خیم‌ترین انواع بی نظمی های ضربان قلب در کودکان است که معمولاً، در اثر تنفس طبیعی کودک ایجاد می‌شود. آریتمی سینوسی، اغلب نیازی به درمان ندارد و با رشد کودک برطرف می‌گردد. برای مطالعه بیشتر در مورد این نوع از آریتمی های بی خطر در کودکان به مقاله آریتمی سینوسی در کودکان مراجعه نمائید.

علائم آریتمی قلبی در کودکان

آریتمی قلبی در کودکان، سبب می شود که خون مورد نیاز سایر اندام‌ها به‌طور کامل در بدن پمپ نشود؛ در نتیجه، برخی از کودکان دچار ضعف و بی‌حالی می‌شوند و تمایلی به فعالیت فیزیکی ندارند.

البته همه کودکان مبتلا به آریتمی، علائم واضح و روشنی از خود نشان نمی‌دهند و بعضاً در برخی از معاینات پزشکی، اولین مشاهدات از ضربان قلب نامنظم ثبت می‌شود. به همین دلیل بهتر است .به‌صورت دوره‌ای کودکان خود را نزد پزشک ببرید تا از وضعیت سلامت قلب اطمینان حاصل شود. همچنین، اگر علائم زیر را مشاهده کردید حتماً به پزشک متخصص مراجعه کنید

• خستگی مفرط
• تپش قلب و درد قفسه سینه
• سرگیجه و غش کردن
• سبکی سر
• تنگی نفس، تنفس سریع و پی‌در‌پی
• فشارخون پایین

خطرات آریتمی قلبی در کودکان

از آنجایی که عارضه های قلبی در کودکان، معمولا قبل از تولد یا در سال های اول پس از تولد شناسایی می شوند، درمان آن ها بسیار آسان تر صورت می گیرد؛ با این حال، در برخی موارد با توجه به وخامت بیماری قلبی در کودکان احتمال دارد عوارض زیر بروز پیدا کنند:

• آسیب به ریه ها و مشکلات تنفسی
• لخته شدن خون
• مشکلات کلیوی و دیالیز
• آسیب های مغزی

آیا آریتمی در کودکان منجر به مرگ می‌شود؟

آریتمی در کودکان، می‌تواند نگرانی‌های زیادی برای والدین به همراه داشته باشد؛ اما آیا این وضعیت به مرگ منجر می‌شود؟ پاسخ به این سؤال به عوامل متعددی بستگی دارد. اکثر موارد تند زدن قلب کودک خوش‌خیم هستند و نیازی به درمان خاصی ندارند؛ با این حال، برخی از انواع آریتمی ممکن است خطرناک باشند و نیاز به مداخلات پزشکی داشته باشند.

آریتمی‌های خطرناک، می‌توانند منجر به کاهش کارایی قلب در پمپاژ خون شوند که در موارد نادر، ممکن است تهدیدی برای زندگی کودک باشد. انواعی از آریتمی ها مانند تاکی‌کاردی سوپراونتریکولار (SVT) و سندرم QT طولانی (LQTS)، می‌توانند نیازمند درمان‌های فوری و نظارت دقیق باشند. این شرایط، ممکن است باعث افزایش خطر سنکوپ (غش) و در برخی موارد نادر، آریتمی‌های خطرناک‌تر مانند فیبریلاسیون بطنی شوند که می‌تواند منجر به مرگ ناگهانی شود.

تشخیص زودهنگام و مدیریت مناسب آریتمی در کودکان، می‌تواند خطرات را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. والدین باید به علائم هشداردهنده مانند تپش قلب شدید، درد قفسه سینه، تنگی نفس و غش کردن توجه کنند و در صورت مشاهده این علائم، فوراً به پزشک مراجعه کنند. پزشکان ممکن است، از روش‌های تشخیصی مانند الکتروکاردیوگرام (ECG) و مانیتورینگ هولتر برای بررسی وضعیت قلب کودک استفاده کنند.

درمان‌های ممکن برای آریتمی شامل داروها، روش‌های کاتتریزاسیون قلب و در موارد خاص، استفاده از دستگاه‌های الکتریکی مانند دفیبریلاتور داخلی است. با پیگیری و مدیریت دقیق، بسیاری از کودکان مبتلا به آریتمی می‌توانند زندگی نرمال و سالمی داشته باشند.

به طور کلی، در حالی که برخی از انواع آریتمی در کودکان ممکن است جدی باشند، با تشخیص و درمان مناسب، خطر مرگ به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد. والدین باید همیشه علائم را جدی بگیرند و با متخصص قلب کودکان مشورت کنند تا بهترین مسیر درمانی برای فرزندشان را تعیین کنند. ^{Arrhythmias in Children | Cedars-Sinai}

روش‌های تشخیص آریتمی قلبی در کودکان

چندین روش مختلف برای تشخیص آریتمی قلبی در کودکان وجود دارد؛ بررسی اطلاعات در مورد بیماری‌های زمینه‌ای و سوابق پزشکی به همراه معاینه فیزیکی، اولین قدم تشخیصی به شمار می‌آید. اگر پزشک به آریتمی مشکوک باشد، نوار قلب (EKG) برای اندازه‌گیری فعالیت الکتریکی قلب تجویز می‌کند.

الکترودهای این دستگاه به قسمت‌های مختلف قفسه سینه، دست و پا متصل شده تا فعالیت‌های الکتریکی قلب مورد بررسی قرار گیرد. این تنها دستگاه تشخیصی آریتمی نیست! هولتر قلبی و دستگاه ثبت حمله، از سایر مواردی هستند که تشخیص آریتمی قلبی در کودکان را راحت‌تر می‌کنند.

هولتر، یک دستگاه قابل حمل بوده که به‌صورت شبانه‌روزی وضعیت قلب را بررسی می‌کند. اگر گاها علائم آریتمی مثل تند زدن قلب کودک احساس می‌شود، بهتر است از دکمه ثبت حمله دستگاه استفاده کنید؛ هر زمان که دکمه این دستگاه را فشار دهید، به مدت چند دقیقه وضعیت قلب شما بررسی می‌شود. ازجمله سایر روش‌های تشخیصی آریتمی قلبی در کودکان می‌توان به تست ورزش، آزمایش خون، تست تیلت، پژواک‌نگاری قلب (TTE) و مطالعات الکتریکی فیزیولوژیکی اشاره کرد.

درمان آریتمی قلبی در کودکان

گزینه‌های درمانی آریتمی قلبی کودکان بسیار گسترده است و وابسته به نوعی بیماری، سن بیمار و شدت آریتمی متفاوت عمل می‌کند؛ البته، برخی از مشکلات ریتمیک نیازی به درمان ندارند. برنامه درمانی ضربان قلب نامنظم کودکان شامل تغییرات سبک زندگی، روش‌های دارویی، کاتتریزاسیون قلبی، کاشت دستگاه ضربان‌ساز، دفیبریلاتور و جراحی قلب است که در ادامه، بیشتر بررسی خواهند شد.

تغییرات سبک زندگی و درمان خانگی تپش قلب کودکان

استرس، فشار روحی، استفاده از برخی مواد غذایی مثل کافئین و فست‌فود می‌تواند سبب ایجاد آریتمی یا تشدید آن‌ها شود. متخصص قلب ممکن است توصیه کند که کودک شما از این عوامل دوری کرده یا سبک زندگی خود را تغییر دهد. در کنار این تغییرات، برخی رویکردهای خانگی نیز می‌توانند در مدیریت تپش قلب‌های خفیف و گذرا مؤثر باشند، اما توجه داشته باشید که این موارد هرگز جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیستند. در اامه به برخی از موارد درمان خانگی تپش قلب کودکان میپردازیم.

• روش‌های آرام‌سازی: آموزش تکنیک‌های تنفسی عمیق و آرام‌سازی می‌تواند به کنترل ضربان قلب در زمان استرس یا اضطراب کمک کند.

• هیدراته نگه داشتن بدن: اطمینان از نوشیدن آب کافی برای پیشگیری از دهیدراته شدن بدن، به‌ویژه در هوای گرم یا پس از فعالیت بدنی، بسیار مهم است.

• کنترل محرک‌ها: محدود کردن مصرف مواد حاوی کافئین یا سایر محرک‌ها مانند نوشابه‌های انرژی‌زا و شکلات، می‌تواند به کاهش تپش قلب‌های ناگهانی کمک کند.

• خواب کافی و منظم: اطمینان از اینکه کودک به اندازه کافی و در زمان‌های منظم می‌خوابد، به سلامت کلی قلب و تنظیم ریتم طبیعی آن کمک می‌کند.

درمان دارویی

داروهای زیادی وجود دارند که به تنظیم ضربان قلب کمک می‌کنند. البته گاهی اوقات، داروهای ضد آریتمی می‌توانند علائم را افزایش دهند و عوارض جانبی ناخواسته‌ای ایجاد کنند؛ بنابراین، استفاده و اثربخشی آن‌ها باید توسط پزشک و والدین کودکان به‌دقت کنترل شود. از آنجایی که مصرف دارو در درمان کودکان مبتلا به آریتمی به سختی انجام می شود، محدودیت های دارویی شدیدی برای آن ها در نظر گرفته می شود. از این بابت دو داروی پر مصرف برای درمان آریتمی قلبی در کودکان به طور معمول تجویز می شود:

درمان از طریق ابلیشن (Ablation)

در روش کاتتریزاسیون قلبی (ابلیشن)، یک لوله نازک به نام کاتتر، از طریق ورید به سمت قلب هدایت‌شده تا با استفاده از انرژی گرمایی و سرمایی و ایجاد اسکار، سیگنال‌های غیرطبیعی را مسدود کنند. این روش با بیهوشی کامل انجام‌شده و عوارض جانبی بسیار کمی دارد. در بیش از 90 درصد مواقع، این کار به‌طور دائمی آریتمی را درمان می‌کند.

استفاده از دستگاه‌های الکتریکی

ضربان‌ساز و دفیبریلاتور، دو نوع دستگاه پزشکی هستند که برای آریتمی استفاده می‌شوند؛ ضربان‌ساز، وسیله است که زیرپوست قرار می‌گیرد و به قلب متصل می‌شود. این وسیله، سیگنال‌های ضعیفی را برای کمک به ضربان طبیعی قلب ارسال می‌کند.

جراحی

جراحی، گزینه آخر برای کودکان مبتلا به آریتمی شدید است که به درمان‌های دیگر پاسخ نداده‌اند.

مراجعه به متخصص آریتمی برای درمان آریتمی کودکان

آریتمی قلبی در کودکان، می‌تواند خطرات و بیماری‌های زیادی را به همراه بیاورد. در صورت مشاهده هر یک از علائم ذکرشده از جمله تند زدن قلب کودک، در اولین فرصت به پزشک متخصص مراجعه کنید. کلینیک آریتمی تهران، با استفاده از تجارب متخصصین حاذق کشور به همراه پیشرفته‌ترین تجهیزات پزشکی، در تلاش است تا گام بزرگی در راستای سلامت جامعه بخصوص کودکان که سرمایه های اجتماعی جامعه محسوب می شوند بردارد.

تست تیلت، اکوکاردیوگرافی، درمان آریتمی با استفاده از روش منجمد کردن، از بین بردن کانون‌های آریتمی و… ازجمله خدماتی است که در این مرکز انجام می‌شود. جهت کسب اطلاعات بیشتر و رزرو نوبت، با ما در تماس باشید.